Treatise on Church history with particular reference to the Arian controversy Isaac Newton c. 56,644 words Newton Project London 2011 Newton Project, University of Sussex

This metadata is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

 in Latin with some citations in Greek, c. 56,966 words, 166 ff.

Beginning missing. f. 13r has the heading 'De Origine schismatico Ecclesiæ Papisticæ bicornis' and f. 15r the heading 'Historia Ecclesiastica'.

 166 ff.

in Latin with some citations in Greek

 Yahuda Ms. 19, National Library of Israel, Jerusalem, Israel IsraelJerusalemNational Library of Israel Yahuda Mss Yahuda Ms. 19 SL264

Bought at the Sotheby sale by 'Maxwell' (i.e. Lymington) for £24. As noted above (Yahuda Var. 1 Ms. 10), Sotheby's told Yahuda on 9 September 1936 that Lymington would sell lots 248, 264 and 267 for £60 in total.

39

 Not yet dated England Latin Greek Holograph ReligionCorruptions Catalogue information compiled by Rob Iliffe, Peter Spargo & John Young Catalogue exported to teiHeader by Michael Hawkins Tagged transcription begun by Kees-Jan Schilt Tagged transcription completed by Kees-Jan Schilt Checked by Kees-Jan Schilt Code audited by Michael Hawkins Reviewed by John Young
1r

ne caperetur fugit, et quatuor menses delituit. Sed oves interea non ferentes absentiam Pastoris in seditionesm assurgunt adeo gravem ut Imperator compulsus fuerit missis lituris Athanasium revocare & consedere ut securè & absque metu Ecclesias obtineret. Et hac rebellione factum est ut in Ecclesia Alexandria & Ægypto ad usque obitum suum securè & licenter dominaretur: Imperatore metuente ne orta iterùm Alexandriæ seditione, plebs quæ suopte ingenio ferventior est, publicis rebus damnum afferret. Socr. l. 4. c. 13 & 20. Obit autum 6 Non. Maij A.C. 372. (Baron A.C. 372. 63) Et Petrus quidam in successorum electus est. Sed Imperator audita Athanasij morte, milites exercitum mittit ad restituendum Lucium qui ante successor Georgij creatus fuerat () Vnde multa confusio, militibus vix. coercentibus pertìnacem et rebellioni asuetum populum. Nam simul atque Lucius Alexandriam venit & Ecclesias occupare agressus est; vulgus palam ei restitit (ut fatetur Sozomenes) & urbe quasi per vim occupata rebelles partim capti partim fugati sunt, & inter alios Clerici & Sacratæ Virgines velut seditionis autoras in crimen vocati sunt. Petrus etiam inter cæterus captus est sed e custodia elapsus Roman fugit. Sozom. l: 46. c: 19 Socr l 4. c 22. Sed post quinquennium ubi Valens Imp. ex Oriente contra Barbaros Thraciam vastantes profecturus res ecclesiasticas negligere ecoactus est et milites secum abducere, Petrus ex Italia cum literis Damasi ordinationem ejus et fidem homoüsianam confirmantibus, in Ægyptum ad novos motus concitandos revertitur: & inde Populus Alexandrinus resumpta fiducia Lucium quidem exturbat, & Petrum vero in locum ejus substituit (Socr. l. 4. c. 37. Sozom. l. 6. c. 39) Imperatore Valente alijs curis distento, ut istis vindicandis haudquaquam vacare posset. Sozom clib. 6 c. 39. Hæc facta sunt ff Baron. a. 377. 2. anno 377, ex quo2r quo Ægyptus continuò penes Homousianos mansit. Nam proximo anno, occiso Valente, Gratianus Imperij summam adeptus, cunctos qui a Valente in exilium ejecti fuerant lege lata revocavit. Socr l. 5. c. 2. Sozom l. 7 c. 1. Theod l 5. c.2. Et exinde postea Semper regnarunt Imperatores Homousiani. Et Theodosius post tres Et quarto anno Theodosius vastavit totam Ecclesiam.

Audivistis jam statum Episcopatus Romani et Alexandrini ab morte Imperio Iuliani ad Imperium Theodosij, hoc est per primus octodecim annos schismatis Homoüsianai: sed ut pateat Schisma hoc sub solis horum duorum auspicijs surrexisse, notari possunt aliqua de statu reliquæ partis orbis Christiani. nondum eam Eam nondum contaminatam fuisse manifestum est ex Historicis Ecclesiasticis ✝✝dicit enim Sozomenos quod Eo tempore quo Theodosius Magnus creatus est Imperator Arriani omnes Orientis Ecclesias adhuc obtinebant exceptis Hierosolymis. Soz. l 7. c 2., sed ἀυτοπτῶν testimonium unum et alterum proferre visum est. Et quidem Hieronymus ** Baron 372. 48 Hieron. Ep. 7. anno 372 circiter ex Oriente ad Damascum Episc. Romæ sic scripsit. Profligato a sobole mala patrimonio, apud vos solos incorrupta patrum servatur haereditas. Ibi cæspite terræ fæcundo, dominici seminis puritatem centeno fructus refert: hic obruta sulcis frumenta in lolium avenasque degenerant. Nunc in Occidente Sol justiciæ oritur, in Oriente autem Lucifer ille qui ceciderat, supersidera posuit Thronum suum. Vos estis Lux mundi, vos sal terræ, vos aurea vasa et argentea: hic testacea vasa &c. Basilius verò ** Baron 371. 16, 18 anno 371 scribens ad Ecclesias occidentales, statum Orientus sic pleniùs exprimit. Non una eEcclesia neque duæ vel tresBasil Ep. 69 in gravem hanc tempestatum illapsæ periclitantur: sed a finibus Illyrici ad Thebaidem usque hæreseos malum depascitur3rtur – Præsens instat jam nobis naufragium, integerrimi fratres, porrigite manus, non negligeite f dimidium orbis ab erroribus absorptum. Et in alia ad eosdem Occidentales ** Baron 371. 22 & sequ. Basil ep. 70. subinde scripta Epistola rebelli: Potissimum est, inquit quod requirimus ut ipsi quoque Imperatori per vestram pietatem innotescat Orbis nostri perturbatio confusioque – Hoc hæreseos malum cuncta depascitur, ac periculum est ne vastatis nostris Ecclesijs, & ad sanam in colatûs vestri partem serpat. – Ipsi qæso non vestra tantùm spectate quoniam ad portus appulistis tranquillos sed Ecclesijs illis quæ per tempestatem jactantur manus porrigite – Baptismata sunt apud hæreticos: illi deducunt peregre quovis progredientes, invisunt infirmos, solantur mæstos, adjuvant laborantes & pressos, omnis generis opem ferunt, mysteriorum communiorem administrant. Quod omnia per illos dispensantur et perficiuntur, quasi retinaculum est quoddam est plebi, quo ad illorum concordiam astringuntur: ita ut brevi temporis discursu, etiamsi restituatur aliqua libertas, nulla tamen spes reliqua futura sit ad veritatis iterum agnitionem reducendi eos, qui diuturnæ; dilectionis vinculo, hæreticis obstricti sunt.

Ex his satis patet non tantùm Clerum, sed et populum, perpaucis exceptis, hactenus in fide & communione & illa perseverasse in quam & totus orbis tempore Constantij consenserat. Omnium verò integerrima visa est Asia minor, regio inter cæteras media & ab Oriente et Ægypto per mare et interpositas regiones longiùs dirempta. Atque hoc est quod Salvator promisit Ecclesiæ Philadelphiæ, dicens:Apoc. 3.10 Quoniam observasti sermonem tolerantiæ meæ, ego quoque te servabo ex horâ tentationis; quæ ventura4rventura est in orbem universum ad explorandos incolas terræ. Non quod sola Vrbs Philadelphia ruente toto mundo inconcussa et intentata manerat : sed quod ipsa cum circumpositis regionibus in fide staret dum horatentationes totum demum Orbem pervasuræ; hora sive hoc est universalis Apostasiæ impetus ille initialis propreiè dictus hora vel tempus tentationis, regiones exoticas (Occidentem nempe et Ægyptum) invaderet. Nam hæc immunitas ab hora tentationis huic urbi promissa non magis excludit urbes adjacentes, quàm decem dierum tribulatio aliæque minæ vel promissa singulis urbibus applicata excludunt urbes reliquas.

Cæterùm cùm ista Basilij respiciant tempora quibus Valens Ecclesiæ prospiciens consulens Homoüsianos intrudentas exulare fecit: considerate statum Constantinopoleos post hæc tempora, sub Gratiano scilicet et Theodosio, & ex ejus fide conjecturam facite de reliquo orbe orientali. Ejus autem statum Greg. Nazianenus in vita sua optimè expressit dum de suo ingressu in urbem istam A.C. 378, & prima prædicatione doctrinæ coequali Trinitate, hæc loqueretur.

Misera quamvis civitatis ob hunc statum Habensque ** Religionem Vrbis intelligit quam dirtas temporis ut legem populo confirmaverat. legem temporis beneficio (Nam mos vetustus obtinet legis locum) Per hæresimque mortua infeliciter, Adhuc habebat seminis quiddam tamen Vitalis, hoc est integras mentes fide, Paucas quidem illas numero, at ingentes Deo, D Mentes recenset qui pias, non agmina.

Et paulo post

Ingressus Vrbem plurimis jactor malis. Exarsit in me tota primum Civitas, Multos5r Multos perinde ac si Deos inducerem. Mirum nec est hoc. instituti sic erant, Ignota prorsus ut quibus fides pia Esset, modoque trina quonam est unitas, Atque una rursum Trinitas.

Sed et Vrbis hujus status fidelis ex facie etiam totius populi quæ ad depositionem expulsionem proprij Episcopi & ordinationem Gregorij Nazianzeni luctuosissima instar urbis captæ (ut exprimit Gregorius ipse & nos ex eo supra descripsimus) comparuit. Ex hac igitur tanta urbe fiat judicium de reliquo Oriente.

Nolim tamen – v pag Seq. Nolim tamen pag. supereriori. hæc ita intelligi quasi Oriens totus in fide absque omni discrepantia permanserit. Nam aliqui asserebant post motas hasce infelices disputationes asserere filium similem patri, alij ad philosophicas minutias progressi inter se contendebant an filius Patri per omnia similis esset vel similis voluntate dissimilij substantia. [Et quidem verbis magis quàm sensu discrepare visi sunt, his dissimilitudimnem ex differentia inæqualium (ni fallor) æstimantibus, illis per similitudinem intelligentibus analogam illam conformitatem minoris ad majorem propter quam minor dicitur majoris Imago non obstante differentia. De his Attamen ita] Et hæ disputationes primùm ortæ sunt sub finem Imperij Contantij per multitudinem Conciliorum quæ post victam Occidentem convocaverat [unde optimè Ammianus gentilis scriptor l 21 ait ipsum Christianam religionem absolutam et simplicem anili superstitione confundisse, & in ea scrutanda perplexius quam componenda gravius, excitasse dissidia plurima.] post Imperium ejus & successoris Iuliani multùm turbarunt Ecclesiam & facilem reddiderunt victoriam adversariorum. Voluit enim Deus ut Ecclesia tam civilibus discordijs quàm publico hoste caderet ad tentandos inclo las orbis Christiani, quorum virtus cùm valde imminui cæpissat per prosperitatem sub Imperatoribus Christianis, sub novis afflictionibus pro subitò probanda et erigenda erat atque hypocritis purganda: Deo misericorde castigante eos quos amat & puniente eorum peccata in hoc mundo ut per varias tandem afflictiones deducat eos in facilitatem æternam. Haec erat vera misericordia & benevolentia Dei in Ecclesiam quam filij hujus mundi non intelligentes sibi gratulantur ob prosperitatem. Sed nos e contra laudemus Deum quod Ecclesiam tam varijs modis per tot secula purgarit & dealbarit, & non expectantes prosperitatem precemur ut in his ultimis & pessimis temporibus ob quorum iniquitatum gratia Dei terram ferè deliquisse videatur6vatur numerus & fides purgandorum augeatur usque dum venerit dies quo Evangelium per omnes regiones terræ prædicabitur

Cæterùm in Oriente si præter eos quo supra diximus fidem rectam secutos, spectemus homousianos: ijs etiam inter se valdè divisi erant. Nam plurimi eorum nondum admittentes religionem Ægypti et Occidentis, sed religionem a Concilio Nicæno institutam adhuc retinentes, non agnoscebant divinitatem spiritus sancti. Hos tandem a Macedonio quondam Episcopo Constantinopolitano & multi etiam adhuc tenebant veram incarnationem asserentes verbum non conjunctum fuisse animæ humanæ incarnatæ sed ipsum more animaæ humanæ incarnatum fuisse & in cruce pro nobis passum. Sed has divisiones et subdivisiones non opus est hic prosequi: hoc tantum noto, quod fides de coequali Trinitate et unione Hypostatica quam Ægyptus et Occidens profitebatur, hactenus parùm obtinebat inter alias homousianos aliarum regionum sed per gradus inter eos propagata primò maximè impugnata fuit, & primò maximimpugnata fuit & contentiones ciebat indies crescentes ()donec tandem authoritate Episcopi Romani & Alexandrini (() in Imperatorum, decretis Concilij Constantinopolitani & crescente secta Monachorum, tam homoüsiani omnes quàm alij multi eo adducti fuerint ut fidem illam amplecterentur.

Manifestavimus qam quomodo Occidens & Ægyptus schisma fecerunt ab Ecclesia illa universali in quam totus orbis Christianus tempore Constantij conspiraverat, dum reliquæ Provinciæ ab Illyrico usque ad limites Orientis paucis hominibus exceptis fidem illam integram servarunt: adeóque quòd corpus Ecclesiæ homoüsianæ genitum fuit bicorne, Episcopis Romæ et Alexandriæ tanquam duobus Regibus Ecclesiasticis totam hanc Ecclesiam ab infantia gubernantibus. Iam verò ut haec omnia clariora fiant, subjungemus sententiams quosdam unam et alteram ipsorum homoüsiorum eo temporum viventium, quibus constat has Ecclesiam istam has Episcopos tunc apud suospro duobus Arbitris et summis Rectoribus ejus homousianæ religionis, vel, ut ego loquor, pro Regibus Ecclesiasticis habiteruisse fuisse & veneratam fuisse. & veneratam fuisse. Et quidem Hieronymus in Oriente commoratus & ibidem ab omnibus ferè oppugnatus ** Baron 378. 60. Hieron. Ep. 77. Anno 378 vel 379 sic scripsit ad Damasum, Anno 378 vel 379 circiter Hæreticus vocor Homousion prædicans trinitatem. Sabellianæ impietatis arguor tres subsistentias veras integras perfectasque personas pronuncians. Si ab Arianis, meritò; si ab orthodoxis, qui hujusmodi arguunt7r arguunt fidem, orthodoxi esse desierunt. Aut si eis placet; hæreticum me cum Occidente, hæreticum me cum Ægypto, hoc est cum Damaso Petroque condemnent. Quid unum hominem exceptis socijs criminantur? Vides hic Episcopum Romanum pro Occidente & Alexandrinum pro Ægypto suo ab Hieronymo sumi accipi: & hos apud homousianos omnes in tanta veneratione habitos fuisse ut vel semi-homoüsiani quai Nicænam fidem de filio prolatam solummiodo amplexi, doctrinam de coæquali Trinitate pro hæresi habebant, & eo nomine Hiernonymum et similes vocabant hæreticos, non tamen audebant rent hoc nomine accusare hos Præsules religionis homousianæ et si idem sentientes cum Hieronymo, utpote quorum auspicijs tam fides Nicæna revixerat quàm doctrina de Trinitate coæquali formata fuerat et propagata. Cælerùm de horum dominio auhoritate Ecclesiastica adjicimus aliud, idque summa fideo authoritatis non parvi momenti &eris testimonium: Edictum nempe Theodosij einitio Imperij ejus pro fide homousiana (proculdubio consilio suorum Episcoporum) editum. Huc spectat etiam quodt Hieronymus in Epist 2 adv. Vigilantium per interrogationem sic numerat Ecclesias. Quid facient Orientis Ecclesiæ? Quid Ægypti et sedis Apostolicæ quæaut virgines clericos accipiunt aut continentis &c. Hic enim sedes Apostolica perspicuò accipitur pro Occidente & hæc et Alex Ægyptiaca tanquam dua clarissima nominatim ponuntur

Imp. Gratiam. Valentin. et Theodos: AAA. ad populum Vrbis Constantinopolitanæ.L. 2 de fid. Cath. C. Theod.

Cunctos populos quos clementiæ nostræ regit temperamentum, in talo volumus religione versari, quam divinum Petrum Apostolum tradidisse Romanis, religio usque nunc ab ipso continuata declarat; quamque Pontificem Damasum sequi claret & Petrum Alexandriæ episcopum. Hoc est ut Patris &filij & Sp. sancti unam Deitatem sub parili majestate & sub pia Trinitate credamus – Dat 3 Kal. Mart Thessalonicæ. Gratio A. 5, & Theodosio A. 1 Coss. [A.C. 380.]

Hisce adjiciatur sententia Socratis quai de his et sequentibus quinquaginta annis ausque ad sua tempora ex8rex occasione Novatianorum a Cælestino Papa spoliatorum ecclesijs, sic loquitur. Invidia quoque Novatianos attrivit cùm Episcopatus Romanus perinde atque Alexandrinus πέρα τἦς ἱηρωσύνης, ἐπὶ δυναστείαν ἤδη πάλαι προστελθούσηςultra Sacerdotij fines progressus jam olim in dominatum externum degenerasset. Et ob hanc causam Episcopi Romani, ne illos quidem qui cum ipsis in fide consentiebant, liberè conventus agere siverunt: sed illos ob consensum fidei laudantes, omnibus tamen bonis spoliarunt. At constantionopolitani Episcopi ab hoc morbo immunes fuere. Socr. l. 7. c. 11.

Demique Episcopos hosce non tantum duos Reges Ecclesiasticos, sed et potentissimos fuisse constat. Ex eo enim quod Damasus Petrum Petrum litteris ad Ægyptios misses Petrum ein Episcopatu confirmavit, ostenditur eum jurisdictionem quandam in totum mundum ambijsse, ejusque authoritatem vel apud Ægyptios multi factam. Patet insuper authoritas ejus ex sententia Consilij nonaginta Episcoporum A.C. 368 Romæ collecti : qui ad Episcopos Illyrici scribentes sic hoc argumento conantur abrogare Consilium Ariminense. Neque enim, inquiunt præjudicium aliquod nasci potuit ex numero eorum qui apud Ariminum convenerunt: cùm constet neque Romanum Episcopum cujus ante omnes fuit expetenda sententia, – neque alios hujusmodi statutis consensum aliquem commodasse. The Apud Theod. l. 2. c. 2. Dich hujus mens pleniùs patebit, conferendo cum aa Expressiones Damasi in Epistola 2da pro in pro Athanasio ad Romanam sedem appellante, sunt hæ: An ignari estis hanc consuetudinem esse ut primum nobis scribatur, ut hinc quod justum est definiri possit? Quapropter si istic hujusmodi suspicio in Episcopam concepta fuerat, id huc ad nostram Ecclesiam referri oportuit.(Apud Athanas. Apol. 2.) Et simile est Decretus Concilij Sardicensis ut videre est in Tomo 3 Concil. similibus expressionibus in Epistolâ Iulij Papæ se supremum asserentis Iudicem Ecclesiasticum, ad quem liceret a toto mundo provocare; & cum decretis Synodi Sardicensis hunc sedi ejus suprematum subinde tribuentis. Nam ad hoc nuper concessum in dijudicandis rebus prærogativum Occidentales alludunt: conati Patriarcham suum modis omnibus attollere quo9r quo adversa Concilia convellerent & se præponerent Orientalibus. Illud denique Sozomenis referentis quomodo Schismata homoüsiorum in Oriente per literas Damasi sedata sunt & repugnantes opiniones subjugatæ, abunde manifestant authoritatem hujus Pontificis. Tempore Valentis, inquit, multæ de divinitate spiritus sancti magna contentione factæ sunt non minùs quàm antea de Verbo Dei Verbo. Huc spectat ill etiam illud Socratis post centum annos vindicantis authoritatem Papæ Romanæ contra Concilium Antiochenum quod sub Constantio proxime ante concilium Sardicæ Collectum fuit. Sed, inquit neque Iulius interfuit Romanæ Vrbis Episcopus; nec quemquam eò misit qui locum suum impleret:cùm tamen Ecclesiastica regula vetet ne absque consensu Romani Pontificis quicquam in Ecclesia decernatur Socr lib 2. c. 8. Eadem alia occasione repetit c. 17. Porrò cùm hæc quæstio agitaretur & contendendi studio magis magisque indies cresceret, Episcopus Vrbis Romæ re comperta scripsit ad Orientis Ecclesias ut Trinitatem consubstantialem& honore gloriaque æqualem una cum Occidentalibus Episcopis confiterentur: Quo facto, utpote controversia judicio Romanæ Ecclesiæ terminata, singuli quievere: eaque quæstio finem tandem accepisse videbatur. Sozon l 6. c 22. Si tantam exercuit apud exteras gentes authoritatem,quid non fecerit Præsul hic in Occidente? Sequenti tamen seculo per confirmatam Imperij divisionem, incursionem Barbarorum, translationem sedis Imperialis a Roma ad Ravennam & Vrbis crebras vastationes, authoritas hujus Præsulis diminuta fuit; non tamen cessavit usque dum a Phocate pleniùs restitueretur.

Vna cum potentia spectari potest splendor regalis et sumptuosa vivendi ratio. Et in qu hac quoque Papa Romanus eminuit. Testis est Amminanus, qui seditiones describens &horrendas isque istasin ipso Templo commissas cædes quibus Damasus concertando cum Vrsicino Episcopatum obtinuerat; hæc adjicit: Neque ego abnuo, consider ostentationem rerum considerans urbanarum, hujus rei cupidos ob impetrandum quod appetunt, omni contentione laterum jurgari debere: ùm id adepti suit ita securi10rcuri ut ditentur oblationibus matronarum, procedantque vehiculis incedentes circumspectè vestiti, epulas curantes profusas, adeò ut eorum convivia regales superent mensas., &c. Tanta sane erat Episcopi hujus externa gloria, ut Prætextatus vir Consularis et Vrbis Præfectus, teste Hieronymo, dicere soleret soleret ludens Damaso dicere: Facite me Romanæ Vrbis Episcopum & ero protinus Christianus. Hæ de E Hæc de Episcopo Romano. Alexandrium verò permagnam, etiam apud exteras gentil regiones, potentiam et authoritatem fuisse, ex ijs solis patere potest quæ Constantinopolai prælicenter gesta sunt. nempe post mortem Valentis Imp. ubi Gregorius Nazianzenus Constantinopolim pergens cæpisset ibi prædicare doctrinam de coæquali Trinitate, & aliquos ad súi sententiam traduxisset : mittit Petrus Athanasij successor, & eum creat Episcopum Constanteinopoleos, non obstante quod urbs ista Episcopum suum [s Demophilum legitima et regulari successi one diu ante constitutum haberet. Mos equidem Scilicet mos erat his externarum ditionum invasoribus, ubi non possent Episcopos ad suas partes pertrahere (uti per totum ferè Occidrientem contigit,) non expectare vacationes sedium sed contemptis legibus Ecclesiasticis Anti-Episcopos constituere, ut Episcopus frangeret Episcopum & populum distraheret. Et quamvis hæc facientes non intrarent per ostiaum sed ecclesias invaderunt, quietas legitimorum pastorum greges exagitando & urbes turbulentis divisionibus replendo: non potuit tamen legitimus magistratus hos ovilium invasores arcere, quin statim persecutionis infamiâ notaretur. Quinetiam, quamvis hi ovinam pellem quandoque abjicientes, aperta rebellione insurgerent in Magistratum & acriter11r acriter pugnantdo miscerent omnia cætdibus (quod sæpe factum in Ægypto:) non potuit tamen Magistratus punire Authores rebellionis, quin Paræsules eorum (Athanansius, & Petrus cum similibus) celato prorsus rebellionis reatu & insinuatis alijs causis, hos pro Martyribus vel confessionibus celebarunt: inio nec erubuerunt martyres esse clamitare qui in ipso rebellionis aimpetu pugnando ceciderunt. Et si talia auderent in Imperatores quid mirum si spernerent coepiscopos, & sub prætextu religionis potentiam et dominatum Ecclesiasticum per totum orbem propagere miterentur? Sed audi quid præterea factum. Vbi Petrus, ubi Gregorium constituerat Episcopum cConstantinopolitanum, non multò post a Maximo quodam Gregorij Presbytero & homine Ægyptio, nummis corrumpitur & mittit aa Baron. septum Episcopos Ægyptios qui Maximum hunc loco Gregorij nullo crimine damnati, nedum accusati quod sciam, crearent Episcopum. En egregiam dominatûs licentiam cum turpi avaritia violoatione fidei aperta fidei &c juris Episcopalis violatióne, & execranda Spiritus sancti venditione conjunctam! Facinora quidem viro quem Athanasius amicum charissimum & perpetuum socium atque comitem domi forisque habebat, & ut præ cæteris idoneum, commendabat eligendum in successorum Theod l. 4. c 20. Sed non mirum est eum talia fecisse qui Episcopalum, cùm vi populari retinere non posset, ubi vidit Imperatorem alijs rebus detentum, ut Imperij publicus hostis, iteratis ausibus invasit et concitata denuò seditione rapuit; haec scilicet edoctus exemplo Magistri. Neque minùs culpandus est Episcopus Romanus, qui cum et ipse similiter per seditionem gravissimam12r gravissimam & ingentus cædes in ipso templo factas: Episcopatum victor reportaverat, ubi vidit Valente Imperatorem alijs curis distractum, Petrum literis instigantibus ad populum datis remisit munitum. Sed per tales oportuit cornua Bestiæ surgere ac dominari. Cæterum ne factis Petri desit fides, accipe narrationem eorem e probatis authoribus. Et quidem Gregorius Presbyter in vita Gregorij Nazianzeni hæc habet. Erat in regia civitate Maximus quidam genere Ægyptius – hic Presbyteri cujusdam opera usus & auro sceleris adminiculo fretus atque Alexandriam mittens, Petrum eo adducunt ut certos homines ad Maximum Episcopum creandum Constantinipolim mittat. Et quidem hæc dicto citiùs gerebantur. Ad Aderant ** sc. septem Episcopi Ægyptij quorum nomino vide apud Baronius a. 379 § 25. Gregorium in carm. de vit. sua. ex Ægypto qui Episcopatum Maximo darent. Talis Petrus ille erat qui cùm priùs Gregorium in Throno collocasset, postea Maximimūum Episcopum instuebat, ne literas quidem eas, quas ad Gregorium scripserat veritus. Postquam igitur advenêre qui ab eo missi fuerant – Maximum Episcopum creant. &c. Sed et eadem ipse Gregorius Nazianzenus in vita sua sic descripsit. – Petrus ipse Præsulum illorum arbiter Prius quidem nos litteris clarissimis Fucoque vacúsis, litteræ ipsæ Facient, sacrato fixerit nos in Throno, Dignatus atque nomine sit Atestetis: Nunc venit autem νεβρὸs, ἀνtὶ παρθένου. Hæc clara non sunt, hæc egent interprete. Visum quid unquam dignius scena fuit, Permulta quamvis lusa sint valde improba? Aliud videbis ludicrum quod sit magis. Vinum asserebat quispiam omnia vincere, At fæminam alter: tertius palmam dabat Vero. dedissum robur ast ego maximum Auro13r Auro, arbitratu cuncta quod vertit suo. &c. Pergit dein describere undenam aurum hoc manibus sacrilegis conquesi stum sit & quomodo Maximus ordinatus sit. Cum itaque Petrus hæc sibi arrogarit facienda in ipsa summa urbe Constantinopoli & Athanasius etiam cum suis in Conciliabulo Alexandrino, ut dictum est, eadem usurparit authoritatem in licentia constituerit Episcum constituendo episcopaom Antiocheniio (quæ duæ sunt erant totius orientis præcipuæ Metropoles) liquet Episcopum Alexandrinum his temporibus authoritatem quandam et jurisdictionem in totum Orientem insurpasse. haud minori licentia quàm Episcopus Romanus dominabatur in Occidente. vel potius utrumque per totum Orbem dominasse generali quadam authorite, speciali verò hunc in Ægypt libya et Pentapoli illum in Occidente regnasse Atque ita, ut omnia ab initio repetam, ostendi religionem homoüsianam post Concilium Ariminense & ofvitum Constantij, a Papa Rom Alexandrino et Romano quasi fontibus duobus profluxisse & propagatam fuisse, eosque duos his temporibus duos Arbitres supremes & Principes ilstius Religionis, verssione solos istius religiones Principes vel ut proprio nomine dicam, Papas, hoc est Episcopos Episcoporum, ineffrenata licentia, longe latique dominasse Patet igitur Ecclesiam Papisticam quæ in hunc usque diem perseverat bicornem surrexisse, post tempora Constantij: sed Quoniam vero contendi potest hanc Ecclesiam non tunc primum ortam fuisse sed ab ipsis Apostolorum temporibus propagatam, et ab Arrianis regnante Constantio oppressam, post post ejus obitum restitutam fuisse in pristinum statum; proponemus jam originem ejus Ecclesiæ hujus inquirendam eamque tam ex schismate quàm ex hæresi indigitabimus.
De origine schismatico Ecclesiæ Papistica bicornis. Sciendum est itaque quod Ecclesia per primos ferè trecentos14r decendum est neque quod trecentos annos sub Imperatoribus huiciafflicta & (pag vers. persecuta, permansit integra & sine aliqua memorabili revolutione. Dein sublato illo publico illo hoste per victorias Constantini sublato itur (ut solet) af civilia bella. His occasionem contentio disputatio inter Alexandrum Episcopum Alexandriæ, & Arium ejusdem Ecclesiæ Presbyterum ministrabat. At discordiæ ingruentes mox sedatæ sunt a Concilio Nicæno, et uno dehinc generalis (paucis hominibus exceptis quos non adnumero) continuavit per triginta duos annos ad usque concilium Sardicæ. Tunc primum ortum est schisma inter Orientales & Occidentales, quod post septum annos mitigatum est Occidente per Constantium subacta; & post alios quatuor annos planè sanatum in Concilio Ariminensi: at elapsis amplius quatuor vel quinque annis novo prorsus more novaque per Episcopos Romaæ Alexandriæ introducta religione recruduit. De hoc posteriore schismate res est: Sed ejus notitia pendet a priore. Quæritur itaque an Oriens vel Occidens schisma fecerunt ab Ecclesia illa Catholica quæ in fide consentit ad usque contentionem Alexandri et Arij, in communione verò ad usque concilium Sardicense. Et ad hoc determinandum imprimis ponam fundamenta ex quibus schisma dijudicam possit. Fund: 1. Disrupta Ecclesia: pars illa quæ neque sponta recedit a communione, neque dat alteri parti justam causam recedendi ; Non potest essa schismatica. Fund 2. Pars illa quæ sponte recedit sine justa cause est schismatica. Fund 3. Pars illa quæ facit alteram partem objustam causam sponte recedere est schismatica. Fund 4 Sed omnium maximè schismatica est quæ et ipsa dat alleri parti justam causam recedendi, & propter dissidium15r dissidium exa causa ista pendens sponte recedit dum altera pars communionem ambit. F5. Per justam causam communionis recedendi intelligo iniquam conditionem communionis oblatam postulatam vel necessariam conditionem denegatam. Iuxta hæc principia quæ per se manifesta sunt patebit schisma fuisse Occidentalium ubi ostendero hæc trià. 1 Quod Orientales nullam iniquam conditionem communionis exegerint ab Occidentalibus. 2 Quod Occidentales sponte discesserint ob noexegerint iniquam conditionem ab Orientalibus. 3 Quod Occidentalis sponte discesserint ob non admissam illam conditionem, dum Orientales ambiebant eorum communionem. Hæ autem patebeunt ex historia, quæ sic se habet quam paulo fusiùs prosequi non pigebit. Historia Ecclesiastica. ♁♁ Contigit. Festo quodam die Alexandrum Episcopum Alexandræ videre eminus atque ea quæ in Ecclesijs geri mos est. Sed cum intentius diutine pueros inspectaret, videt ab his geri quædam etiam secretiora & mystica. Perturbatus ilico vocari ad se elericos jsuos jubat atque eis quid eminus ipse videret, ostendit. Tum abire eos et comprehensos ad se perducere omnes pueros imperat. Cumque adessent, quis eis ludus, vel quid egissent, vel quomodo, percunctatur. Illai ut talis habet ætas, pavidi, negare primò, deinde rem gestam per ordinem pandunt, & baptizatos a se esse quosdam catechumenos confitentur per unum eorum nomine Athanasium, qui ludi illius peuerilis episcopus fuerat. simulatus. Tum ille diligentur inquirens ab his qui baptizati dicebantur quid interrogati fuerint quidve responderint, simul et ab eo qui interrogaverat: Vbi videt secundum religionis nostræ ritum cuncta constare, collocutus cum cocilio clericorum statuisse traditur illis quibus integris interrogationibus & responsionibus aqua fuerat infusa interari baptismum non debere, sed adimpleri ea quæ a sacerdotibus mos est. Athanasium veros atque eos quos ludus ille vel Presbyteros habere visus fuerat vel ministros, convocatis parentibus sub Dei obtestatione tradit Ecclesiæ suæ nutriendos. Parvo autem tempora cum a Nolario integre & a Grammatico sufficienter Athanasius fueisset instructus, continuò tanquam fidele Domini commendatum a parentibus restituitur Sacerdoti.(Rufin l 1. c 14. Socr l 1 c 15 Som l 2 c 17.) Non tamen semper apud Alexandrum mansit sed profectus in Eremum Antonio monach adhæsit (Ipse in Vit. Anton.) Hunc Alexander in tabernium adscivit, usus ejus opera in scribendo et prælegendo, quod munus Lectorum et Amanuensium esse solet. Postea ad Diaconi functionem eum evexit (Oratio incerti de Vit. Athan. & Sozom. l. 2 c. 17.) Præter Dialecticam & Rhetoricam Iuris etiam scientiam caluit, (Sever. l. 2 c 51) Cæpit autem clarescere sub Licinio per disputationes adversus Gentiles (Martyrol. Rom. d. 13. Ian.) & cum fuerit subtillisimi vir ingenij &acer in rebus gerendis & præterea scientijs instructus Alexander senex tardus hujus demum consilijs in negotijs Ecclesiasticis se mancipavit: ut in sequentibus videbitis. pag. sec. vers. Interim tempore belli ultimi Liciniani anno 323 contigit Alexandria inter confabulandum cum Prebytens – Interim15v Post victum Licinium Interim florebat populus Dei, &cum alaeritate quadam ae tripudio honestis actibus incumbebat. Nullus erat foris metus qui perturbationem afferet; quippe cum Dei optimi maximi beneficio, amæna & profundissima pax Ecclesiam undique communiret. Sedenim invidia nostris bonis insidias struens subsederat. Quæ primiùm quidem intro repens, postea in medio sanctorum cœtu tripudiavit. Tandem vero Episcopos inter se commisit, tumultum et altercationem inter eos excitans, divinorum dogmatum obtentu. Exinde tanquam ex levi quadam scintilla, gravissimum exarsit incendium. Quod quidem ab Ecclesia Alexandrina velut a capita exorsum, universum posthæc Ægyptum & Libyam & ulteriorem Thebaidem peragravit. Sed et reliquas urbes ac provincias depastum est : adeo ut non solum ipsos Ecclesiarum Atisteites verbis inter se digladiantes, verùm etiam plebam ipsam discissam cernere liceret; alijs horum alijs illorum partibus amplectentibus. Porrò rerum quæ gerebantur spectaculum eo usque processie indignitatis ut in medijs infidelium theatris, divinæ prædicationis venerabilis doctrina turpissimo risu ac ludibrio traduceretur. Meletio Euseb. vit. Const. l. 2 c. 61. Harum autem discordiam historia hujusmodi est. Sub finem Tempore Sub finem belli Liciniani anno 323 Anno 323 ad finem vergente, ubi Constantinus modo vicerat Licinium et paem ecclesijs restitue rat, contigit Alexandrum Episcopum Alexandriæ – pag. sup. Circa annum 323 aa Euseb. de vita Const. l. 2. c. 60. Socr l. 1. c 4. Sozom. l. 1. c. 7,15. Theod l. 1. c. 2. Gothofred. Chron. Cod. Theod. quando Constantinus modo vicerat Licinium & et occiderat Tempore belli ultimi eimani Licinium : contigit Alexandrum Episcopum Alexandriæ bb Constantinus Epist. ad Alexand. et Arim apud Euseb. de Vita Const. l 2. c 67 Socr. l 1. c 5. inter confabulandum cum Praesbyteris suis quæstionem proponere de natura filij; & cùm Presbyteri variè responderent voluit tandem Alexander veritatem disputatione discerni. Dum Quæstio, inquit Sozomenes, adhuc anceps ac dubia videbatur, Alexander initio paululum vacillavit nunc hosπὴ μὴν τούτους τῆ δὲ ἐκέινγς ἐπαινῶν nunc hos laudans nunc illos. Sozom. l 1. c 15. Sed cum Arius sed cum illa pars a quibus erat Arius unus e Presbyteris deflexisset ad assertationes quasdem a Christianis auribus alienas: Alexander indignatus se contulit ad alteras partes, et collecto centum ferè Episcoporum Concilio excommunicavit e duodecim ejus Presbyteris hos sex Arium, Achillam, Aithalem, Carponem, Arium alterum et Sarmatem; e Diaconis Euroim, Lucium, Iulianum, Menam, Helladium, Gaium; cumque his Secundum et Theonam Episcopos Libyæ. [Alexand. Epist. apud Socr. l. 1 c. 6. Sozom l 1. c 15.] Diaconis Sozomenes addit Macarum.Exinde16r Ex hac modica scintilla magnum statim extitit incendium. ✝ Hos principus invidia bones christianorum tempore Anno 312 sub Constantino et Licinio Imperatoribus pax universalis Ecclesijs restuitur postea tamen Licinius Ecclesias Orientis turbare cœpit: sed anno XIV Kal. Octob. Quod quiesem Nicomediæ a Constantino vincitur. Ex quo tempore Ortum quippe ab Alexandria malum per universam Ægyptum et Libyam ac superiorem Thebaidem pervasit, tandem verò reliquas provincias et civitates depastum est. [Euseb. vit. Const. (Socr l 1 c 6] Exinde vero populi non exigua pars ad eos se contulit. Et cùm Alexandriæ hic esset rerum statu esset, qui cum Ario erant Nam qui eum Ario erant ad Episcopos quaqua versum aijusque civitatisaa Legationūum ab Alexandria ad singularum Provinciarum Episcopos missarum meminit etiam Socrates l 1. c 6 & Eusebius in Vit. Const. l. 2. c. 62. Legationem mittunt. Et conscripta fidei suæ formula ab eis contentundt ut siquidem rectè se habere ipsis videretur istiusmodi de Deo sententia scriberent Alexandro ne ipsis succenseret: sin minùs docerent ipsos quem admodum sentire opporteret. Quo factum est ut ab universis episcopis eadem quæstio passim agitari cœperit: et alij quidem scripserunt Alexandro ne Arium ejusque sectatores in Ecclesiam admiteret nisi opinionem suam priùs abjecissent. Alij verò ne id faceret obsecrabat. Cùm igitur Alexander multos sanctioris vitæ specie venerabiles & dicendi arte pollentes Arianis favere animadverterat ad præcipiuà Eusebium qui tunc temporis Nicomediensem Ecclesiam gubernabat, virum doctissimum magnæque in palatio authoritatis, cunctis ubique Episcopis scripsit ne illis communicaretit, [Sozom l 1 c. 15] Eusebium simul carpens quasi tanquam malevolum & dicta Arij & saciorum propter quas excommunicati sunt exponens & redarguens ut videre est in ipsa Epistola apud Socr l 1. c 6. Partem illam Epistolæ in qu de Dicta autem quæ Ario in hac Epistola tribuit sunt hujusmodi. Deus non semper fuit pater, quia filius non semper fuit perinde Deus non semper fuit pater, fuit tempus quando filius non erat. Ipse extraneus alienus & semotus est a Dei substantia. F ex non extantibus. Non similes est patri secundum substantiuam. Λογὸς dicitur καταχρηστικῶς. quiper cum et ipse extiterit per proprium Dei λογὸν, & per sapientiam quæ in Deo est, in qua Deus tum cætera omnia tūum eum ipsum fecit. Non perfectè videre, nam neque propriam substantiam novit qualis sit. Propter nos factus est ut ejus tanquam17r tanquam instrumenti cujusdam opera Deus nos crearet, neque extitisset unquam nisi Deus nos creare voluisset. Est natura mutabilis perinde ae reliqua rationalia: & interroganti num mutari potessset sicut ipse Diabolus mutatus est, non veritus est Arius cum socijs respondere, Ceste polest. Hæ Alexander & Arianis. At Arius & Socij in Epistolis quaquaversum missis non asserebant hæc omnia imò aliqua asserebant his contraria. Scribebant Agnoscebant Scribebant Enim filium fuisse ante tempora & secula perfectum Deum unigenitum immutabilem [Arij Epist. ad Euseb. apud ] & licèt cretum non tamen unam ex creaturis [hoc est univocè loqueqndo] sed diverso & ineffabili modo progenitum & in genere suo singularem. [Vide Euseb. Epist. ad Alexander. ] Et hinc Alexander in Epistola ad Alexandrum Episcopum Byzantij sic consequestus est.Apud Theod l 1 c. 4. Ea porrò quæ apud nos perperam docuerunt & egerunt & quorum cause a nobis sunt expulsi, nequaquam illis confitentur: sed vel silentio ista tradunt, vel fictis sermonibus & libellis conscriptis velantes fucum faciunt. Vicissim Eusebius ad Alexandrum scribens reprehendit eum quasi non rectè exhibentem sententiam Arij. describuntur dicta Arij & sociorum lubet hic apponere. – ✝✝ Eorum inquit qui ab Ecclesia defecerunt hæc sunt nomina Arius Achillas, Aithales, Carporus, alter Arius, Sarmates, Euroius, Lucius, Iulianus, Menas, Helladius, Gaius: cumque his lsecundus et Theonas qui ali aliquando Episcopi sunt appellati. Ea verò quæ sine ulla scripturarum authoritata commenti temere effutiunt sunt hujusmodi – Ea inquit quæ sine ulla scripturarum autoritate commenti temere effutiunt, sunt hujusmodi. Deus, inquiunt, non semper fuit pater, sed tempus extitit cum Deus minimà esset pater. Verbum Dei non semper fuit sed ortum est ex nihilo non extantibus Deus enim qui est illum qui non erat, ex eo quod non est nihilo procreavit Proinde tempus fuit quando nom erat. Quippe filius creatura est et factura. Neque verò similis est Patri secundum substantiam neque verums ac genuinum naturaleis Dei Verbum λογὸς, nec vera ejusdem sapientia. Sed unuas est ex operibus et creaturis: καταχρηστικῶς autem λογὸς et sapientia; quippe cùm et ipse extiterit per proprium Dei verbum & per sapientiam quæ in Deo est, in qua Deos tum cætera omnia tum eaum ipsum fecit. Quamobrem suapteFidei natura18r natura conversioni obnoxius est ac mutationi perinde ac reliqua rationalia. Extraneum & alienum est verbum, ac semotum a Dei substantia. Invisibilis atque inenarrabilis est filio pater. neque enim perfecte & exactè filius novit patrem, neque eum perfecte videre potest. Nam nec suam ipsius substantiam novit filius, cujusmodi sit. Propter nos enim factus est, ut ejus tanquam instrumenti cujusdam opera per eum tanquam per instrumentum Deus nos crearet. Nec ipse extitisset unquam nisi Deus nos creare voluisset. Et cùm quidam eos interrogasset intrum Dei verbum mutari posset sicut mutatus est Diabolus, ipsi non veriti sunt respondere: certè potest, est enim mutabilis naturæ, genitis et mutabilis existens.Hæc igitur dicentem Arium & summa cum impudentia affirmantem nos quidem una cum Ægypti ac Libyæ Episcopis fere centum in unum congregatis, tum ipsum tum eos qui illi adhæserunt anathemate percutines Eusebius verò eos suscepit impietatum pietati & veritati studens miscere mendacium. Sed nequaquam prævalebit – Quis enim Iohannem audiens dicentem. In pricipio erat verbum : non condemnet eos qui asserunt, fuit tempus cum non esset? Aut quis audiens hæc verba ex Evangelio: Vmgenitus filius: & Per ipsum facta sunt omnia: istos non aderit affirmantes filium esse unum ex creaturis? Enimverò quomodo potest unus ex illis quæ per ipsum facta sunt? Qoumodo potest esse unigenitus qui juxta illorum sententiam una cum reliquis omnibus in creaturarum ordine censetur? Qua ratione ortus essit ex nihilo cùm pater dicat, Eructavit Cor meum verbum bonum : & alibi, ex utero aute Luciferum genui te. Aut quomodo substantia dissimilis est Patri cum sit imago perfecta et splendor patris : cumque ipse dicat Qui vidit me vidit patrem. Quod si fillus ratio patris, est ac sapientia, quomodo fuit tempus cum non esset? Perinde enim est ac si dicerent Deum aliquando rationeis & sapientiæ expertem fuisse & 19r Harum itaque accusationum Vides hic accusationes quarum intuitu fuit quod Arius sub initio excommunicatus erat; & merito si hæc vera sunt, & veritas non simul profligata fuisset.Cæterùm Arius cum socijs v Quid enim non meretur f qui formam sanorum verborum desserit & veritatem adjunctis sacrarum rerum humanum captum superantium novis ac temerarijs definitionibus in disputationem trahit & espressionibus scandalum afferentibus et ex parte etiam blasphemis defamat et contaminat. Cæterùm qualis eunque fuerit Arij temeritas in privatis illis disputationibus ante excommunicationem ejus habitis : doctrina quàam deinceps asseruit coram mundo paulo aliter se habuit quàm hic ab Alexandro describitur. Nam ubi notitiam harum Alexandri literarum nactus est; sive quòd antea ex parte pænituerat, sive quod iam doleret sensum ejus malè representatum fuisse; ipse cùm socijs hæc ad Alexandrum resripsiterunt. Beateo Papæ et Episcopeo nostro Alexandro Presbyteri & Diaconi salutem in Domino.Apud Epiphan Hæres. 69. Fides quàam a majoribus accepimus & a te didicimus, beatissime Papa, ejusmodi est. Credimus unum Deum, solum ingenitum, solum æternum solum principio carentem, solum verum, solum immortalem, solem judicem omnium, smoderatorem et administratoem immotum et immutabilem, justum, bonum, legis & Prophetarum ac novi pariter Testamenti pariter Deum : qui unigenitum filium ✝✝πρὸ χρόνων ἀιωνίων ante sempiterna tempora genuit : per quem et secula et reliqua procreavit omnia. Genuisse porrò dicimus reipsa non specie tenus, ac propria voluntate subsistentem illum talem condidisse20r condidisse ut usque converti neque mutari possit: perfectam Dei creaturam sed non tanquam rerum creatarum aliquam: ✝✝γένεημα fatum fœtum facturam sed non tanquāam unum e facturis cæleris. Nec quemadmodum Valentinus asseverabat emissionem quandam illum esse Patris fœtum aut ut Manichæus eundem ilum fœtum partem esse dixit patri consubstantialem. Neque ut Sabellius, qui unitatem divisit✝✝ὑιοπάτορα filium - patrem dixit. Non item ut Hieracas lucernam a lucerna, aut lampadem in duas partes divisam. Neque verò ejusmodi, ut cù priùs fuisset, postea sit genitus ac denuò creatus in filium. Quemadmodum in ipse, beatissime Papa, media in ecclesia, & consessu sænumerò qui hæ assererent refutasti. Sed, ut diximus, Dei voluntate ante tempora & sæcula omnia creatums esset, & ut viveret atque esset, a Patre accepisse vitam et existentiam a Patre accepit, ac gloriam Patris συνυποστησαντος αυτῳ coexistentis cum illo. Neque enim existinandum est; Patrem, cùm omnium rerum ei possessionem traderet, sibi ipsi quod ingenita quadam ratione in se ratione continebat ademisse. Fons enim ille omnium est Quamobrem tres sunt ✝✝ὑποστάσεις substantiæ Pater Filius & Spiritus Sanctus. Et quidem Deus cum rerum omnium causa sit, solus ex omnibus principij est expers. Filius verò sine tempore genitus a patre, & ante sæcula creatus ac fundatus, non erat antequam gigneretur : sed sine tempore & ante omnia genitus solus a solo Patre ✝✝ὑπέστη productus est. Non enim æternus aut coæternus aut coingenitus est cum patre. Neque cum Patre extitit simul cum Patre existentiam habetuit et nonnullis de his loquuntur secundum aliqui loquuntur, constituentes ingenita duo principia. Verum sicut unitas et principium omnium ante omnia Deus est. Quare etiam ipso Christo prior est ut a te didicimus cùm id media in Ecclesia prædicares. Igitur quatenus a Deo ut esset consecutus est; nec non et vitam et splendorem cæteraque quæ in ipsum collata sunt,21 hac ratione principium illius Deus est. Est enim illo prior, ac princeps, utpote Deus ipsius qui ante ipsum fuerit, a quo etiam ille prodierit. Quod si istius modi loquendi rationes: Ex utero, eEt, a Patre exivi et venio; quasi consubstantialis partem, aut emissionem cum nonnullis accipianus, compositus erit ac divisibilis pater & mutabilis. Imò illorum opinione corpus, & quoad in ipsis est, quæ corpori consentanea sunt patietur expers corporis Deus. Benevalere te optamus in Domino, beatissime Papa. Arius, Ethales, Achilles, Carpones, Sarmatas, Arius Presbyteri. Diaconi Euroius, Lucius, Iulius, Menas, Helladius, Caius. Episcopi Secundus Pentapolis, Theonas Africanus, Pistus. Præterea in Epistola ad Eusebium Nicomediensem Arius hæc scripsit. ‡‡ Extat præterea parsaa Apud Nic. Conc. secund. Act. 6. & Barona. 318. 54. Epistolæ Eusebij Pamphili ad Alexandrum in qua reprehendit eum ob malam representationem sententiæ Arij in Epistola ejus supra memorata. Epistola sic incipit. Quanto labore et diligentia in has literas inciderim & Dein sic pergit: Arium ejusque studiosos accusant hæ litteræ quod Filium ex non entæ instar unius omnium esse dixerint. Illi vero Epistolium attulerunt quod ad te scripserunt in quo fidem suam exponentes his verbis confitentur quæ sentiunt: Legis Prophetarum & Novi testamenti Deum ante sempiterna secula sibi filium unigenitum generasse, per quem et secula et omnia fecit. Generasse autem non [** apparenter videtur] sed in veritate propriæ voluntati substituisse immutabilem et inalterabilem creaturam Dei perfectam, veruntamen non ut unam creaturarum. Tua verò Epistola accusat eos quasi dixerint quod filius faetus, tanquam unus omnium: cum tamen hoc non dixerint sed aperte pronuncient, non ut unam creaturarum: Vide ne dederis statim illis occasionem ut ea etiam calumnienter, & assumant quæcunque voluerint. Iterum accusas eos quod dixerint quod qui est non existentem genuit Miror sanè si quispiam aliter dicere poterit. Nam si unus est qui est: manifestum est, quod ex eo genitum est omne quod est, estque id post illum. Si verò qui est non unus sit: sed et filius sit qui est: quomodo eum qui est, qui est genuit? Sic enim qui est duo fuerint. Per hoc tempus vel nNon multo post Arius ejectus pulsus est Alexandriâ et tunc scripsit Eusabio Nicomediensibb Apud Epiphan. hæres 69 & Theod l. 1 c. 5. in hunc modūum Omnem adversus nos movet Machinam Episcopus Alexander Papa: adeo ut nos etiam velut impios urbe expulerit quia non assentimur istæ prædis publice prædicanti semper Deus semper filius – – Et quoniam Eusebius frater tuus Episcopus Cæsareæ & Theodotus [Laodecæeeæ] & Paulinus [Tyri,] Athanasius [Anazarbi,] Gregorius [Beriti] & Ætius [Lyddæ] omnes denique per Orientem episcopi exceptis asserunt Deum principij omnis expertem existere ante filium, anathemate damnati sunt exceptís duntaxat Philogonio Antiochiæ, Hellanico Tripoleos, & Macario [Hierosolymorum] hominibus hæreticis nec eruditis in fide, qui filium esse dicunt alter eructationem, alter projectionem, alter coingenitum. Quas impietates ne audire quidem possumus etiam si mille mortes nobis minentur hæretici. Nos verò quid dicamus et quid sentiamus — Nos verò quid dicamus & quid sentiamus, professi jam sumus & nunc profitemur: Filium non esse ingenitum nec partem ingeniti ullo modo neque ex aliqua subjecta materia: sed voluntate & consilio substitisse ante omnia tempora & secula [πλήρης θὲος] ✝✝πλήρης θεὸς plenum Deum unigenitum immutabilem, Et antequam gigneretur aut crearetur aut statueretur aut fundaretur, non erat Ingenitus enim non erat. Persecutionem patimur quod propterea quod dicxerimus eum esse ex non extantibus. Quod ideo diximus quia nec pars dDei est, nec ex ulla subjecta materia. Ob id exagitamur, reliqua tu nosti. 22r fidem nostram vobis exponimus. Est autem hujusmodi. Credimus in unum Deum, Patrum omnipotentem, visibilum omnium et invisibilium creatorem: & in unum Dominum Iesum Christum, Dei Verbum, Deum de Deo, lumen de lumine, vitam ex vita, Filium unigenitum, primo genitum omnis creaturæ, ante omnia sæcula a Deo patre genitum, per quam omnia facta sunt: qui propter nostram salutem incarnatis est, & inter homines versatus : qui passus est, & resurrexit tertia die : ascendit ad patrem & iterum venturus est cum gloria ut vivos judicet ac mortuos. Credimus etiam in unum Spiritum sanctum. Horum unumquemque esse ac subsistare ceredentes: Patrem vere Patrem, Filium vere Filium & spiritum sanctum vere spiritum sanctum: sicut er Dominus noster cum discipulos suos ad prædicandum mitteret, dixit: Ite etac docete omnis gentes baptizantes eos In nomine Patris & Filij & spiritus sancti. De quibus etiam affirmamus nos ita tenere atque ita sentire & olim ita tenuisse & usque ad mortem retenturos atque in hac fide constanter permansuros esse, omnem impiam hæresim anathemate damnantes. Hæc nos omnia sincere atque ex animo sensisse, ex quo nosmet ipsi nosse potuimus, atque etiamnum sentire & loqui verissime coram omnipotente Deo & coram domino nostro Iesu Christo testificamur, parati certissimis probationibus ostendere & nobis persuadedre nos præteritis etiam temporibus ita credidisse, atque ita prædicasse. Cùm hæc a nobis, pergit Eusebius, fides esset exposita, nullus erat contradicendi locus. Sed et Imperator ipse noster Deo carissimus eam rectissime conceptam esse primum omnium testatus est : atque ita sentire se affirmavit, cunctosque hortatus est ut ei assentirantur atque subscriberent, una duntaxat voce consubstantialis adjecta. Quam quidem vocem ipse quoque interpretatus est, asserens consubstantiale a se dici23r dici non juxta corporis affectiones ; neque per divisionem, aut per sectionem quandam filium ex patre subsistere. Fieri enim non posse ut materoiaæ expers natura & intellectualis atque incorporea corpoream ullam affectionem admittat : sed divinis arcanisque rationibus id esse intelligendam. Illi v Ac sapientissimus Imperator ita tum philosophalus est. Illi vero occasione vocis illius consubstantialis hujusmodi formulam conscripserunt. Credimus in unum dDeum Patrem omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium Creatorem: & in unum Dominum Iesum Christum, filium Dei, genitum ex patre unicum, hoc est ex substantia patris: Deum de Deo, lumen de lumine verum Deum verum de Deo verum, genitum non factum: consubstantialem Patri, pro quem omnia facta sunt, quæ in cælo sunt et in terra.Qui propter nos homines & propter nostram salutem descendit, incarnatusque & homo factus est, & passus. Qui resurrexit tertia post die : ascendit ad cælos, venturus est ut vivos judicet ac mortuos. Et in spiritum sanctum. Eos autem qui dicunt : Fuit aliquando tempus cum non esset & antequam gigneretur non erat: vel quod de non extantibus factus sit : aut qui ex altera substantia vel essentia dicunt esse filium Dei, aut creatum, conversioni aut mutationique obnoxium, anathematisat sancta Catholica&Apostolica Ecclesia. Euseb. apud Socr. l. 1. c. 8. Hanc autem fidei formulam Hosius concepit (Athanas. ad solit. circa med. p 387) Hunc enim, I cum comitatum secutus esset, Imperator colebat & amabat plurimum (Socr. l. 1. c. 7) eratque multo omnium sermone celebratus (Euseb. vit. Const. l. 3. c. 7.) Vnde cum Romani Pontificis Legato duo, qui non erant Episcopi, primum locum in Synodo tenere non posseat, huic primus defertur : ut constat ex subscriptione ejus quæ in primo loco reperitur (Socr l. 1. c. 13.) Tanta autem erat hujus viri influentia in Episcopos tantaque ejus acutoritas apud Imperatorem ut Synodus determinationem ab maxime videtur accepisse eo maxime acceperit; quemadmodum ✝✝Sev. l. 2. c 54 Severus testatur, dicens quod Nicena Synodus ab eo24r auctore illo confecta habebatur. Cum igitur propositis his Symbolis, ImEpiscopi de dogmate fidei disputare caperunt, Imperator ea quæ ab utraque parte dicerentum leni ac placido aninio auscultabat: Et his quidem assentiebatur, illos a contentione revocabat: cum singulis benigne loquens. Tandem omnes Episcopai inter se consenserunt & filium Patri consubstantialem esse decreverunti. Soli inter eos septendecim fuisse dicuntur, qui initio quidem opinioni Arij compropbarunt plures tamen ex illis ad eam sententiam quæ omnibus simul placuerat illico, se transtulerunt. Cùm igitur præfatum fidei Symbolum proponeretur, Imperator, ut ex Eusebio audivistis, omni artificiorum genere, blanditijs argumentationibus, interpretationum subtilitate, supplicationibus, &, quod majus erat, tacito exiliorum metu reluctantes ad subscribendum adegit. Pauci verò fortiter restiterunt: qui tamen quidem tam pauci erant, ut præ concedentium multitudine Eusebius eos pro nullis haberet: nempe septendecim numero: licet et horum plerique paulo post quadantenus concesserint concedentus exilium evaserint. Cæterum de horum numeris diversæ sunt opiniones ✝✝adv. Lucif.Hieronymus vult omnes subscripsisse & a Synodo susceptos fuisse etiam Arium ipsum : & quo hoc comprobet provocat ad Acta Synodi. Sed fallitur egregie. Nam, præterquam quod Acta Synodi aliter se habent, Valesius quodque Arij receptio contigit post exilium Nicænum (ut in sequentibus patebit:) ✝✝Annal: in Sozom. l. 2. c. 16.Valesius contra Hieronymum et ejus sequaces disputans, ex epistola consilij, ipsius Nicæm ad Alexandrinos, abunde salis demonstravit Arium cum alijs quibusdam exulasse. Alij opiniantur duos tantum ex Episcopis Secundum & Theonam exulasse, Marmoricæ & Secundum Ptolemaidos exulasse : quæ conjecturea ex epistola Synodi ad ÆAlexandrinos, ubi hi duo solummodo nominantur, nata videtur : cum tamen Synode hic propositum esset, ea sola commemorare quæ ad Diœcesise Alexandrinam spectabant. Ad Theonam et Secundum25r Secundum ✝✝Socr l 1. c 8 Socrates addit Eusebium Nicomediæ, Theogonium Nicææ, et Marim Chalcedonis, eosque jam exulasse docet qùod vocem homousij amplecti nollet. Sed f Sed fallitur. Iam Eusebius & Theogonius non jam exularunt sed postea, idque non propter vocem homousij sed alija de causa, ut mox dicetur. Maris tamen jam exulasse videtur Cæterum missis conjecturis eorum qui non viderant Acta Synodi praetermissis veritatem ex ipsis Actis potius depromamus. De his testis esse potest Rufinus, quem, præter ea quæ ex alijs dedicerat, ipsa etiam Acta vidisse, ex eo satis constat quod in Historia sus Syno Canones Synodi abbreviavit. Is autem rem sic gestam narrat. ✝✝Rufin. l 1. c 5 Decem, ait, et septem soli tunc fuisse dicuntur quibus Arij fildes magis placeret, extrinsecus creatum Dei filium ex nullis substantibus et non ex ipsa Patris Deitate progenitum confirmandes. Defertur ad Constantinum Sacerdotalijs Concilij sententia. Ille tanquam a Deo prolatam veneratur. Cui siquis tentasset obniti velut contra divina statuta venientem, in exilium protestatur acturum. Sex itaque soli cum Ario se patiuntur expelli, reliqui vero undecim, cosnsiliointer se habito, adquiescunt ad subscribendum manu sola, non inquit, non mente. Cujus simulationis auctor præcipùe extitit Nicomediæ Episcopus Eusebius. Ita Rufinus. ✝✝Nicet. Thesa Orthod. fid. l. 5. c. 7.Nicetas verò expressè loquitur. DEx actis, Synodi inquit Synodi quæ passim circumferuntur, constat septendecim. Episcopos una cum Ario defecisse, quorum sex in ejus hæresi persteterint,undecim autem palinodiam canentes, manu quidem subscripserunt, animo vero non item. His præturea conforme est quod Sozeomenes lib 1 c 20 scribit: nempe quod solòs septendecim initio opinionem Arij comprobasse runt, plurus tamen ex illis ad alteram sententiam illicò se transtulisse. Vide et Gelasium Cyzicenum qui nominatim recenset septem novem Eusebium Nicomediæ, Theogen̄ Nicææ, Marem Caledonis, Theodorum Heracleæ Menophantum Ephresi, Patrophilum Scythopolis, Narcissum Neronidis, Thenoam Marmoricæ & Secundum Ptolemaidos & addit alios octo fuisse, & ex his omnibus undecim tantum subscripsisse, cæteris sex exulantibus. Nomina istorum sex vel septendecim nemo prodidit. ignorantur, præter Theonam et Secundum. Imo hi duo excipiendi videntur ex eorum numero, siquidem prius depositi et excommunicati fuerint, adeoque nec e numero esse patrum26r esse patrum Concilij, quales erant hi septendecim, aut cum eis communicare, aut vel nomen episcoporum apudeos obtinere potuerint, nisi fore respectu dignitatum quas prius amiserant. Sex igitur exularunt, præter Theonam et Secundus Quod autem ad reliquos undecim attinet, cum Eusebius Nicomedienses dux eorum extitevit, ✝✝Rufin. supra suo efficiens consilio ut cæteri subscriberent: non dubium est quin omnes subscripserint eadem lege et conditione. ♀ pag precpag.seq ♀ Quomodo autem hi subscripsere Eusebius et Theogonius (qui fuit etiam ex undecim,) in ✝✝ Apud Socr l 1 c 15 Epistola sua ad Episcopos describunt. Significamus vobis, inquiunt, nos et in fide unanimes conspirasse et notione. homousij diligentur examinata, omni studio in pacem incubuisse, nullam unquam hæresin seculos. Cumque ob securitatem et tranquilitatem ecclesiarum ea suggessissemus quæ nobis in mentem venerant veniebant & eos quibus a nobis satisfieri oportebat confirmassemus, fidei quidem subscripsisse, anathematismo vero noluisse subscribere. Quæ verba sic se habent ac si Eusebius et Theogonius dixissent. Cum aliqui nobiscum superessent qui nollent subscribere, et notione homousij diligenter examinata, ob pacem ecclesiarum ea suggessissimus quæ nobis in mentem verniebant, nempe ut fidei tandem subscriberemus licet non anathematismo, atque alios socios nostros quibus a nobis satisfieri oportet in hac sententia confirmassemus : fidei quidem subscripsimus, anathematismo non item. At Eusebius qui fuit ex (ut et Theogonius, qui fuit etiam ex undecim) subscripsit quidem formulæ fidei non autem anathematismo qui in calce fidei habetur. Hoc ex sequenti Eusebij et Theogonij epistola ad episcopos manifestum erit. Quare hi undecim non subscripserunt Anathematismo sed solu formulæ fidei. Quod et ex actis Synodi confirmatur. Nam unde quaso in Actis istis hi undecim a cæteris distinguerentur nisi a diversitate subscriptionum ? licet in exemplaribus quæ tempore Nicetæ passim fere circum ferebantur probabile sit subscriptiones istas non integras extitisse, sed sola forte nomina Episcoporum sub diversis titulis brevitatis gratia disposita. Hoc etiam de istis undecim observare videor, quod non suscripserint eadem die cum cæteris. Illos Imperator suaviter aduxit ad subscribendum : hi postea metu exilij cesserunt. Id enim ex modò citato Rufini loco colligitur: ut ext ex ✝✝Theod. l. 1. c. 20 Epistola Constantini ipsius ad Nicomedienses, ubi in Eusebium, quem tum mittebat in exilium, sic iratus invehitur. Quoniam, inquit, de hoc ipso Eusebio livitati vestræ pauca dici oportuit, meminit patientia verstra Synodum in urbe Nicaæa fuisse celebratum. – Eusebium verò cum quanta putatis còncursatione, utpote ab ipsa conscientia convictus, quanta cum ignominia, confutatæ undique falsitati patrocinatus est : nunc diversos homines clam ad me clam mittens, qui pro ipso orarent : nunc auxilium aiquod a me postulans, ne tanti sceleris convictus honoris sui gradu depelleretur. Addit et ✝l 1. c 78 Philostorgius Eusebium cum suis subscripsisse suadente cùm Constantina 27r stantina soror Imperatoris hoc consilium eis suggessisset. At ista concursatio, istæ supplicationes mediatorum supplicationes clam factæ, istud Consilium Constantinæ fieri non potuere in medio Synodi. Vt post excessum Imperatoris factæ fuerint necesse est. Ab eo igitur tempore Eusebius cum cæteris cum multitudo jam cesserat, Eusebius exilium sibi caetsi paucis qui supererant metuens Imperatorem sollicitare capit, ac tandem Constantinæ auscultans, obtinuit per mediatonem amicorum, ut non exularent quotquot fidei tantum subscriberent; & tunc demum cum alijs decem ex septendecim qui hactenus reluctati sunt, fidei solei subscripsisse. Ex his coarguitur opinio illa vulgeris, quæ non multo post Concilium ilud obtinere cæpit & usque hodie receptaest, quod ab initio non nisi septendecim circiter reperti sunt in hoc, Concilio qui ab Ario stabant in hoc Consilio C. Ex his coarguitur opinio vulgaris quod ex patribus concilij hujus soli septendecim reperti sunt qui ab Ario staeterunt. Hi soli quidem diutius steterunt vel potius perstiterunt : neutiquam condemnationi ejus sed fidei homousiane tantum subscribentes. At horum numerum præ multitudine eorum qui prius cedentes tam anathematismo quàm fidei subscripserunt, Eusebius pro nullo habuit. ✝✝De Vit. Const. l. 3. c. 13 Describens enim ea quæ gesta Imperatoris in Concilio, ait : Alius Imperator argumentis presuadet, alios orat et flectit, eosque qui recte dixissent laudibus afficit & universos ad concordiam incitat ; donec tandem eos concordes in omnibus de quibus antea certabatur, et consentientes effecit: adeo ut unius fidei consonantia apud omnes obtineret. Ita ille : licet septendecim eo tempore superessent quos Imperator non posset ad concordiam deducere. Nequeo Rufini igitur salis mirari igitur & Recentiorum igitur oscitantiam salis mirari nequeo ; qui præter hos septendecim, neminem prorsus Eusebianaum fuisse animadvertunt. An, Eusebiam omnes tam fortitur se gesserint ut nemo prorsus eorum Anathematismo subscripserit ? An septendecim contra trecentorum vociferatus multorum dierum disputationem fixo pede sustinere potuerint ? An ad hos paucos comprimendos opus fuerit28r fuerit solemni illo. Imperatoris consessu & moderatione? Certe multitudo erat quam Hosiani, etiam Imperatorijs fulti influentijs vincere opprimere non potuerunt, quamque Iideo Imperator ipse suo signam congressu judicabat. His cedentibus, reliquos septendecim desc>pectui habuit et solo exilio coercendos esse duxit. De his igitur non de septendecim intelligendes est Socrates Nomina horum Episcoporum quatenus ab illis alterius partis distinguuntur, perpauca supersunt. Inter primos numerandes videt est Eusebius Cæsariæ. quippe qui Hic enim non erat e septendecim Sed soleani illo die quo Imperator res Synodi modera moderatorem in Synodi sedebat, ipsi cessit sedebat in Synodo, cessit ipsi & sed cum primis cedens coram Imperatore tam anathematismo quam fidei subscripsit ut ex sua ipsius epistola mox audietis. Philostorgius nominatim recenset viginti duas duos Episcopos en principius præter secundum et Theonam qui Ario patrocinabantur in hoc Concilio, quorum plesque majorem partem plerosque probabile est non fuisse ex septendecim. His alij addi possunt, ut Menophantus Ephesius (The od. l 1 c 7 & l 2 c 8) quem et inter principes Eusebianorum Athanasius & Sulpitius numeratnt. Theodorus Heracleæ (Gelasius Cyzic)æe l 2. c 7) quem itidem Theodoritus (l 2 c 8) itidem numerat inter principes Eusebianum Præter istos, ait ✝Comment. in Philostorg. Gothofredus, et alij memerantur, et in his Menophantus Ephesius (Theod l 1 c 7) quem et inter principes Eusebianorum Athanasius numerat. His adde Melitium qui Synodo interfuit et subscripsit. Hucinc enim cum suis Arij partes f ab initio fovisse et cum adversus Alexandrum fecisse scribunt Socrates lib 1 c 6 & Nicephorus lib. 8 c 11, & 46 Vnde et Socrates lib 1. c 9 eundum Hæresiarcham vocat. Athanasius tamen quo Meletianos convelleret, in Apollogia 2da commentus est eos non nisi post Synodum Nicænam ad Arij partes se contulisse. Et Athanasium secutus videtur Epiphanius De numero omnium1 Episcoporum4 utriusque2 partis3omnium utriusque partis Episcoporum variæ sunt sentientiæ. Scriptores quidam Arabici ponunt ultra duo millia & amplius: ex quibus volunt solos 318 in fidem homousianam conspirasse. Sed hæc sententia nullia habet innititur fundamente in Historia. Athanasius & ejus sequaces ponunt 318. Imperator ✝✝Apud Socr Constantinus volundo numero 300 ‡‡ Apud Theod l 1. c 8 Eustathius Antiechenus 270. ‡‡ De vit Const l 3. c 9 Eusebius Cæsareæ de vit. Const 250. Alij plures alij his pauciores, alij plures. Sed Eusebio et Constantino, Eustathio mages fidendem est Et Eusebia qui ipsi Consilio interfuerunt magis fidendum esse videtur, NamConstantinus Videamus jam quo sensu Patres subscripserunt. Nam q et de hac disputatem. Et fortè Eusebius posuetrit solos Episcopos, Eustathius adjecerit etiam Legatos absentium episcoporum quales erant duo (Nam alij quidem præter Pontificem Romanum Legatos miserunt ad Conciliūum & nominatem Episcopos Byzantij:) Constantinus autem proximo rotundo numero usus fuerit. Quanta fides Athanasio debetur, ex sequentibus patebit. 29r Ex altera parte Eorum verum qu preter Alexandria ad Rozsere principes erant Hosius (Sabellianus ut ex sequentibus Concilio Sardicensi patebit,) Alexander Eustathius Ant Episcopos Antiochiæ (postea depositus ob Sabellianismum (Socr. l 1. c 24.) stuprum et tyrannidem (Theod. l 1 c 21. Philostorg ) & contumelias in matrem Imperatoris (Athanas. ad Solit. sub initio). Deinde) Macarius Hierosolymorum repertor crucis per miraculum (Rufffin. l. 1. c 7,8) et Sabellianus ut Alexander Thessalonicæ & Protogenes Sardicæ (Sabelliam ut ex Concil. Sardicensi patebit.) ex Concilio Sardicensi patebit, Marcellus Ancyræ quæ caput est Galatiæ (postea depostitus ob Hæresin Pauli Samoseteni. Socr l 1 c 36) Paphnutius Thadbaidos, Spiridiou Cyprius, Iacobus Nisibenus, alijque (Principes Monachorum) alijque. Quibus ut coadjutorem egregium adde Athanasium Diaconāam quem Alexander Nicæam secum duxit, ut in Concilio ad jumento illius uteretur (Socrcr l 1 c 15) quique facto ubi fortiter contra Eusebianos dimicabat (Socr l 1 c 8) æ Alexandri aderat consilijs, senem quamplurimum juvans (Ruffin l 1 c 5) quaique tempore exinde maxima pars hujus disceptationis haberi cæpit (Socr l. 1, c. 17) AcDe qquo ✝In epistola Concilium Alexandrinum, annis abhinc quatuordecim episcoporum octoginta quos ipse Athanasius quatuordecim abhinc annis ex omni Ægypto congregavit, perhibet hoc testimonium. Cùm Arius, inquiunt, ab Ecclesia per Alexandrum, ejectus esset et Eusebiani multis adhortationibus Alexandro scriberent ne Arium extra Ecclesiam relinqueret, Alexander autem nollet recipere Eusebiani in Athanasium ejus Diaconum iras convertunt. Postquem Ex quo, cùm eum assiduum esse apud Alexandrum & in pretio habere curiosè ad animadverterent, atque ejus pro Christo pietatem in Synodo Nicæna, ubi cum magna libertata contra Arianorum impietatem disseruerat, experti essent eorum odium in immensum crevit. Vbi autem Deus eum ad Episcopatum provexerat veterem jam olim malitiam refoventes – modis omnibus conjurationem in eum coquebant. Hæc illi : ex quibus quisquam falcicle collegerit tardum, senem tota hac disceptatione se consilijs hujus juvenis se credidisse: ita ut Eusebiani non tam cum Alexandro quàm cum Athanasio sub persona Alexandri condtenderint: Vnde disctinctionis gratia propugnatores ejusdem sententiæ non immerito Athanasianos vocitemus quin et Athanasium, eùm disputator esset acerrimus longe omnium acerrimus, in disputatione illa initiali inter clericos Alexandrinis qua Alexander ex fluctuante30r fluctuante moderatore factus est tandem Athanasianus, non minimas partes egisse. Vdiamus tandem quo sensu Patres utriusque partis subscripsere consenserunt & eidem fidei formula subscripserunt. consenserint in fidem Homousij, & eidem Symbolo subscripserint.Sensus autem Athanasiorum e( namque hoc nomine, distinctionis gratia propugnatores is hominis istius partis deinceps vocabo hos ab alteris deinceps distinguam) ex ipsius Athanasij scriptis optimè colligetur. H Hic igitur in Oratione contra Gentis ✝✝pag 44 & 51 edit. Paris. sub finem, ut et in altera De incarnatione Verbi itidea ✝✝pag. 95 & 96 sub finem, disputat quasi Verbum seu filius esset propria & unica mens & sapientia patris, ita ut siquis neget Patrem condidisse & jam gubernare mundum per hoc Verbum, is statuat mundum sine ratione & mente consistere & rationem a rerum natura excludat. Rursus in Epistolâ ad Serapionem ✝✝pag 276 Epistola de Synodo Nicæna Facultates Patris prædicat esse filium. Si, inquit Ratio et sapientia et Virtus Dei est Christus, hæ autem ✝✝δυνάμεις facultates esse Dei existimandæ sint : sequitur omninò si filius factus sit, fuisse quando non erant hæ. Erat igitur tempus quando Deus his carebat, quod absurdissimum est. Et paul ✝✝pag 263 ante accusat Eusebianos quasi Deum aliquando ἄλογον fuisse statuerent asse dum reasserunt fuisse antequem. Erat Verbum. Et rursus ✝✝p. 167 Epistola ad Serapionem de Verb Filio, ita scribit. disputat contra Eusebianos Si Fons, inquit, & Lux et Pater est Deus, nefarium dictu est τὴν πηγην ξηράν fontem exaruisse, aut Lucem sine scripsa, vel Deum sine λογῳratione fuisse ἵ να μὴ ἄ σοφος καὶ ἄλογος καὶ ἀφήλγης ᾽ῇ ὁ Θεὸς, ne Deus insipiens & irrationalis &ac tenebrosus habeatur. Idem argum Idem argumentum sæpe repetit in quinque Orationibus contra Arianos, ubi et alia multa in eundem sensum passim occurrunt. In ✝✝p. 295, 296, 297 Oratione prima, accusat Arianos Eusebianos quod statuunt aliud esse in Patre proprium λογον verbum, aliam coeternam31r coeternam sapientiam in qua Verbum istud fecit. Deinde sic argumentatur. Si, inquit, alia est sapientia in Patre præter Dominum, etiam sapientia facta est in sapientia. Quod si sapientia est Verbum Dei, sequitur Verbum in Verbo factum esse et si verbum Dei etst filius sequitur etiam filium in filio factum. Qua igitur ratione locutus est Dominus Ego in Patre et Pater in me, si sit alius in Patre in quo et ipse Dominus factus est : aut quomodo Ioannes, eo omisso, de isto refert; Omnia per ipsum facta sunt et sine ipsum factum est nihil. Hæc ille : quibus Similia multa habet in sequentibus orationibus. In ✝✝p. 404 oOratione autem tertia reprehendit Eusebianos quod distinguunt inter λόγον & νοῦν verbum filium & mentem internam patris. & ✝✝p. 407 paulo post dicit: Vnius Dei una est Imago, unicums Verbum λόγον, unica sapientia. Quapropter admiror, pergit, cur isti, cum unus sit Deus, plures secundum sua excogitata Imagines Sapientaias & Verba λόγους introducunt, & [præter illudm unicum] aliudm dicunt esse propri-rum & naturalem λόγον Verbum seu entem λόγον patris in quo filium procreavit. Etp. 411 paulo post Eusebianos sic reprehendit. CDùm nobiscum, inquit, depugneant, eo quod asserveremus semper Dei Verbum fuisse, ipsi quoque suorum obliti, sapientiam cum Deo increatam coexistere dicunt. Ita per omnia in tenebris volutantum dum et veram Sapientiam abnegatam volunt & eam quæ non est indagant. Iterim Oratione quarta ✝✝p sub finem contra Arianos filium voluntate patris genitum abstruentes hæc fatus est. XX Quocirca Dei vo Dei voluntas quam hde eum regeneratis omnibus juxta et deque simul conditis habet, inest in Verbo, in quo quæcunque visa sunt et facit et regenerat :. Atque hoc iterum Apostolus indicat scribens at Thessalonicenses : Hæc est enim voluntas Dei in Christo Iesu erga vos. Iam vero si ni quo facit in ipso est et voluntas, in Christo autem inest Patris voluntas, quonam pacto potest ille voluntate esse genitus. Si enim ipse uoluntate, ut vos dicitis est genitus, necesse est voluntatem de eo susceptam eam quæ de eo fuit voluntatem in alio quodam verbo constare, per quod et ipse sit genitus. Demonstratum enim est Dei voluntatem non in ijs. Et postea. Dicit Solomon &c Dicit ✝✝Sap 8Solomon, Deus Sapientia funda vit & terram et præparavit cœlos in prudentia. – et ut ✝✝212 Thes 5.18. Apostolus scribit Thessalonicensibus: ✝✝ Textus integer est. In omnibus gratias agite. Hæc est enim voluntas Dei in Christo Iesu erga vos lsed Athanasius semper solet quidlibet ex quolibet deducere. Voluntas Dei32 Dei in Christo Iesu est. Est ergo filius Dei ipsum Verbum et sapientia, ille est prudentia et viva voluntas, in eo volunta patris, ille veritas et lux et potentia patris est. Quod si sapientia et prudentia est voluntas Dei, et filius est illa ipsa sapientia, per consequentiam qui dicit filium esse voluntate patris, perinde loquitur ac si diceret sapientiam in sapientia conditam et filium in folio factum et Verbum per verbum creatum. Cæterum illud cum Deo pugnat, illiusque scripturis adversatur, siquidem non voluntatis sed ipsius paternæ substantiæ proprium splendorem & characterem filium prædicat his verbis: Qui cum esset splendor gloriæ & forma substantiæ ejus.Heb 2 — Et paulo post. Rectè dixeris Patrem diligere et velle filium & filium diligere et velle patrem, non tamen ut filius dicatur effectus voluntatis (ne Valentiniana hæresis immittatur in Ecclesiasm) sed viva voluntas & vere naturalis filiius quasi lucis splendor. Ita enim Pater dixit Eructavit cor meum verbum bonum. Filius etiam Ego in Patre et Pater in me. Si autem verbum est in Corde, ✝✝ præter quam in Verbum ubi voluntas? & si filius est in Patre, ubi rursus voluntas? Et si ipse Voluntas est quomodo voluntas in volundtate fuerit? absurdum id quippe ne scilicet etiam Verbum sit in verbo & filius in filio & sapientia in sapientia, quemadmodum sæpius jam diximus. Omnia enim patris filius est, et nihil in Patre ante Verbum, sed in Verbo voluntas et per verbum ea quæ sunt Voluntatis in opud consummantur. Rursus in Oratione quinta, cum Eusebiani33rani objicerunt internam sapientiam Patris pertinere ad Patrem sicut sapientia hominis ad hominem, nec posse a Patre distingui, adeoque eos qui putant filium esse hanc sapientiam confundere eum cum Patre, & sic. in hæresem Sabellij incidere; ✝✝p Athanasius inter alia respondet: Non est pro gentilium opinione idem sapiens et sapientia, aut idem pater et Verbum. – Adversatur huic opinioni sacrarum literarum constitutio quæ Patrm & Filium, sapientem et sapientiam, Deum et Verbum agnoscit. Hæc et alia multa ejus generis in isitis Orationibus occurunt. Sed Athanasij mens ex allatis abunde satis innotescit. Iam verò cum Alexander fuerit Athanasio conjunctissimus non mirum est si et ipse eadem senserit. Hunc enim eadem sensisse constat ex Epistola quam per orbem misit, ubi describendo hæreticas opiniones Arianorum, inter alias hanc recenset. Christus, inquiunt, abusive catachrestice dicitur Verbum atque sapientia : quippe cùm et ipse extiterit per proprium Dei verbum & per sapientiam quæ in Deo est, in qua Deus tum cætera omnia tum eum ipsum fecit. Deinde in eadem Epistola hanc eorum sententiam sic refellit. Si filius, ait, estλόγος καὶ σοφία ratio et sapientia Dei, quomodo fuit tempus cùm non esset? Perinde enim est ac si dicerent Deum aliquando ἂλογον καὶ ἂσοφονirrationalem et insipientem fuisse. Hæc Alexander in ipsa Epistola circulatoria, cui Episcopi ejus partis, ut supra ostensum est, subscripserunt , anteqquam conventionerunt in Synodòo Nicænàá. Cùm igitur et illi omnes huic opinioni subscripserint, constat hanc fuisse communem omnium34r omium sententiam. Quinetiam Imperator Constantinus eandem doctrinam ab Episcopis hauserat. Namque in Epistola contra Arium quam proxime ante Synodum Nicænam per singulas totum Imperium promulgari curavit, sic Arium reprehendit Vnum dicis Deum: habes ejusdem nae sentitæ. Sic igitur sentias. Ejus essentiæ λόγονet principij et finis expertem λόγονesse dicis : eo contentus sum ita crede. Siquid præterea adjungis, id tollo. Siquid ad impiam separationem fraudulenter consuis, id nec videre nec intelligere me confiteor Ex collatis igitur his omnibus constat hocfuisse totius disputationis fundamentum. Asserite Asserietat Arius inter disputandum, duos fui esse patris λόγους, sive dusas sapientias : unam ingenitam, a qua Pater denominatur sapiens alteram genitam : illam a qua Pater denominatur sapiens, hanc in illa sapientia genitam : illam attributum patris, hanc subsantiam proprijs attributis præditam : illam proprie ac juxta usum vulgarem vocis dictam sapientiam & λόγον, hanc catachresticè sive præter usum istum vulgarem vocis sic dictam: illam Deo patri essentialem ita ut ab eo distinguinequeat, hanc a Patre diversam, & paterna virtute subsistentem : illam sine quo Pater non est ens completum & perfectum, hanc non pertinentem ad completionem et perfectionem patris, sed ab ejus natura completa et perfecta distinctam, quatenus Deus totus & integer genuerit Deum totum & integrum perfectus perfectum, completus completum. Alexandro igitur hæc doctrina de duabus sapientijs ac duobus λόγοις Dei paradoxa visa est, ejusque tarditati eadem offendiculum peperit. Essentialem illam Deo sapientiam negare non potuit. Alteram igitur it tollendam, et solam illam quæ Deo essentialis est agnoscit. Negat filium Dei qui ab attributis paternis diversus est, quique unicus est filius vere genitus, & paternis attributis quæ non sunt35r sunt genita tribuit nomen filij, distinguens inter Deum et attributa ejus, et ex unico Patre conficiens duos Patrem et filium, quasi Deus esset pater attributorum. Hoc igitur fundamento quod filius sit ista Dei sapientia qua Deus sapiens est, iste λόγος quo intelligens est, quique adeo ad essentiam vel substantiam patris pertinet, statuerunt Patres Athanasiani in hoc Concilio, filum esse consub coessentialem sive ὁμοούύσιον patri. / Hoc inquam commune fuit fundamentum Patrum ♁ istius♁ istius partis ut ex prǽvijs subscriptionibus patet. Sunt autem alia quædam ad Homousion spectantia in quibus suspicor hos patres int minus inter se convenisse. Nam cum sententia illa quod filius sit interna et essentialis sapientia Patris quam nos Attributium dicimus, fundamentum fuerit errorum Sabellianorum Samosatenorum et id genus similium Hæreticorum qui confundebant filum cum Patre : fieri non potuit quin istiusmodi Hæretici animadvertentes fundamentum suorum dogmatum ab Alexandro strui, confluerent ad ejus defensionem : præserim cùm in ejus epistola Encyclica cui sub initio subscribendum erat, nihil reperiretur quod eorum sententijs apertè contradicerat. Apertè dico: namque aliquid satis insinuatur eorum sententiæ contrarium. Scilicet inter errores Arij Alexander hunc recenset quod discerat: οὔτε δὲ ὅμοιος κατ' οὐσίαν τῷ πατρί έστιν, Filium non esse similem patri secundum substantiam. Dein contra sic disputat πῶς ἀνόμοιος τῇ ουσίᾳ τοῦ πατρὸς, ὁ ὢν ἐικὼν τελέια,καὶ απαύγασμα τοῦ πατρός, καὶ λόγον, ὁ ἐμὲ εω Quomodo susbstantia dissimilis est patri cùm sit imago perfecta & splendor patris, cumque ipse dicat, Qui videt me videt patrem? [i.e. in imagine] i. e. in imagine. Alexander hic non culpat Arium quod filio propriam tribueret ὑσίαν, sed quod hanc statueret paternæ dissimilem, et e contra pro similitudine ὑσιῶν non pro identitate disputat. Dissimitudinilitudini enim ὑσιῶν non opponit illud Ego et Pater unum sumus in quo unitas fundari solet sed hoc, Filius est Imago Patris. Vnde et in Epistola ad Alexandrum Byzantij sæpius vocat filium ὑπόστασιν : Υπόστασις enim et ὑσία eo tempore idem significabant. Fili Patrem etiam et Filium vocat ἀλλήλων ἀχώριστα πράγμτα δύο, duas res a se mutuò inseparabilis, & τὰς τῃ ὑποστάσει δὺο φὺσεις duas quod substantiam naturas. Alexander itque Quintetiam dicta Servatoris Qui videt me videt patrem, et Ego et pater unus sumus, in quibus scilicet unitas 35v unitas substantiæ fundatri solet, in Epistola ad Alexandriè Byzantij exponit de similitudine non de unitate. Quod satis ostendit eum de unitate illa nondum cogitasse. Sic enim scribit Dominus dicit, ait, Ego et Pater unum sumus non quo scripsum patrem renunciat, nec quo duas substantiâ naturas unam esse demonstret : sed quoniam Patris filius expressam Patris similitudinem exactissimè servat, quippe qui per omnia similitudinem ejus a natura impressam habeat sitque imago Patris nulla in re dissimilis & primitivi exemplaris expressa figura. Vnde etiam Philippo tunc videre cupienti Dominus abunde commonstra. dDicenti enim, Ostende nobis Patrem, respondet, Qui vidit me videit & Patrem. Quippe cùm per purissimum & animatum speculum divinæ imaginis ipse conspiciatur Pater. Ita Alexander ; p utrumque locum de similitudine exponsens, & priorem regans de unitate naturæ exponi : Quod singulariter expendendum est. Hanc Similitudinem Alexander sæpe inculcat, de unitate vero ne verbum quidem habet. Omnimodam tantum asserit similitudinens eamque non æqualis ad æqualum sed minoris ad majorem. Non est ex minoritate hanc plenam similitudinem colligit in eadem Epistola hoc modo. Est, inquit, filius Imago Patris exactissima & in nullo discrepans. Quippe liquet eum imaginem esse plene omnia continentem quibus maxima similitudo, sicut ipse Dominus docuit cum ait : Pater major me est. Ita ille quasi: dicere vellet neminem nisi magnum aliquem Deoque simillimum seic se cum Deo conferre potuisse. Et quamvis qlibi filium hoc solo vult inferioruem esse Patre quod non sit ingenitus, hanc tamen inæqualitatem non tantum nominis & relationis esse confessus est sed et naturæ ipsius ; quatenus scilicet substantia quæ per alia substantiam subsistit, natura sua inferiorem esse oportet quàm alia illa substantia quæ propria vi et natura subsistere potis est. Etenim in eadem Episola ad Alexandrūum Byzantij scribit : multum interesse inter Patrem ingenitum et res ab illo creatas ex nihilo tam rationales quàm rationis expertes, ὧν μεσιτεύουσα φύσις μονογενὴς, inter quæ media est natura uningenita. Alexander itaque a doctrina Eusebianorum duas confitentium inæqualis & similes substantias nondum plaene recesserat, sed dum dhos fugere conatus est in Sabellianismum ex parte tantum inciderat, & utriusque sententiæ terminos contradictorios inter senectendo, mediam quandam doctrinam composuerat, nomen substantiæ divinis tribuens attributis, & sic Deum unum simplicissimum in duas substantias distinguens.36r Iterea substantias distinguens. Alqstamen eóm qui Alexandro adhærebant alitur sensisse supra insinuavi. Eustathius Antioceaiæ Sabellianus erat Marcellus Ancyra Samosatenus hoc est quod uterque de Deitate idem sentiebat, in doctrina de incarnatione tantum discrepantes. Idem præterea sentiebat Hosius ut ex Concilo SerdicentSi manifestum est cui scilitet hic præsedat ista Hosius moderabatur quodque pdatris & filij & sstisanctus spiriti unicam constituebat ὐσίαν, unicam ὑπόστασιν Eam esse ὑπόστασιν filij quæ sola est patris. Vnum sine altero ne nominari quidem posse. Filium esse δύναμιν & patris λόγον patris illum esse filium illum præter quem non est alius,. sapientiam item Hunc Deum et filium dici propter unicam ὑπόστασιν ejus & patris. & Illud ego et pater unum sumus dictum esse ob unitatem ὑποστάσεως. Atque hæc erat Hæc erat sententia Consilij istius influentijs Hosiànis constituta, quæ quaidem quàm diversa sit ab illa Alexandri quam consona principijs Sabellianorum quis non videt? Et ne putes Hosium sCum suis aliquam disctinctionem inter Patrem & Filium admiseisse quam Samosateni & similes non admitterent sciendem est distinctionem personarum non nisei post obitum Hosij a discipulis ejus Sab inventam et prædicatam fusisse ut in sequentibus ostendemus aperiemus. Præ Iam quod ad Eusebianos attinet, eorum doctrina ex p epistolis & Symbolis supra recitatis et posthac recidendijs constare potest, & brevitur ad hunc modum explicari potest. Deum Vnum esse Deum simplicissimus omnipotentem sapientissimum potentissimum & rerumque omnium auctorem. Hujus ineffabilem omni-potentiam ad productionem rerum diversonè genicum graduum & ordinūum non tantūum & extendere ad creationem hominum angelorum & similium naturarum peccabilium sufficere sed et ad productionem naturarum his longe præstantionūum impeccabilium, immutabilium, omni perfectionis genere præditarūum ad sui ipsius expressam similitudenem, in quantum E natura genita sac dependens similis esse potest s naturæ ingenitæ ac indepentdenti. Hanc ineffabilem potentiam Deo temere adimere ac denegare audacis esse ingenij et impij atque divinam omnipotentiam blasphemantis. Nullas vero in Deo facultates frustra sitas esse, & proinde Deum aliqua constituisse produxisse naturis peccabilibus perfectiora, nempe spiritum sanctus propheticum Supra Angelos, Filium autem Supra ipsum spiritus, ejus substantiam æquæ ac facultates substantiæ genità esse, totum genitum de toto ingenita, perfectum de perfecto totum de toto substantiam de substantia, ens comple sp spiritum completum & absolutum de spiritu completo, et absoluto perfectum de perfecto verum Deum de vero Deo. Hucnc ante omnia sæcula et omnis creatura, genitum, et per hunc tanquam per manum cætera omnia tandem a Deo creata & gubernata. Cum autem Iam vero quod ad nomia ab filij, Verbi, sapientiæ, creatura & similia secundūum qdquod Deus revelando mysteria, ubi mysteria sua revelationibus ad ea exprimenda non fingat voces populis antea ignatas sed voces abhibere solitus sit quæ apud homines antea in usu fuere erant, iadhibere solitus sit, idque non semper juxta proprias significationes istarum vocum (quænam enim Hisautem voces cum ab hominibus ad res mundanas exprimendas ab hominibus excogitatæ sint, juxta proprias istas earum significationes non esse aptæs esse possunt ad ad divina mysteria adæquate adaæquate exprimenda , sed tantum obscure adumbrare posse quatenus sl inter ista mysteria et res mundanas quas voces istæ significant, analogia quædam et similitudo uttet imperfecta intercedat. Sic ad opera cum Deus opera sua nobis revelare velle Hujusmodi locutio per Analogiscus & schemata ubique in scripturis occurrit, etiam ubi Deus se clarius exprimere posset. Cum Deus igitur opera sua revelare vellet hominibus, defecti aptiorum vocum eas eliegit per quas homines sua opera vel productiones exprimere solebant: nobilissimam & immediatam suam productionem contulit cum nobilissima productione humana & filium vocavit, actumque producendi generationem alius minus nobiles productiones quas condidit per filium condidit contulit cum minus nobilibus manufacturis quæ mi hominum quæ minus nobiles sunt quam liberi, & nominibus inde mutuatis vocavit opera et creaturas, & horum respectu filium vocavit manum & brachium suum, quatenus scilicet hæc f condidit & regit per filium. Igitur juxta hanc anaglogiam f Christus genitus est non factus, cætera facta non genita Ita, quidem stricta loquendum est, licet aliquando cùm non stricte ' attenditur ad hanc analogiam, filius diciatur creatura (ut in Apoc. Prov 8 juxta septuaginta Interpr & veteres,) & vice versa creaturæ dicantur filij, (ut ) ✝✝ His non obstantibus permagnam esse differentiam inter generationem filij et creaturarum, juxta illud gGenerationem ejus quis enarrabit. Filius utique ex patre immediatè generatur, solus ex solo, generatur; caraeturæ tem ex patre producuntur mediatione filij: — Rursus cum Deus filius media natura existat inter Deum & creaturas, ac Deus numquam se immediate revalet creaturis sed per soli filio immediatè & creaturis solummodo per filium, sed ad ideo facta comparatione inter filium & vocem per quāam homines mentem suam apperiunt filius dicitur Verbum Dei λόγος τοῦ θεοῦi. qua voce e. Verbum vel peo Dei et atque mens qua voce etiam ratio vel mens quatenus significatur mens Dei in illum est qua tamen voce non tantum significatur quatenus Deus alloquitur creaturas per illūum & ratio vel mens Dei quatenus mens Dei in illo est sicut mens hominis in verbis continetur,. Et hujusmodi erat Theologia Eusebianorum. 37r Expositis singularù opinionibus haud difficile erit communis sententiæ consilij facilius eruetur. Et mens decretorum consilij totius facilius eruetur. Nam cum symbolum ab Hosio compositum fuerit certè est exclarum ejus erit Symbolum enim ad sententiam Hosij in favorem opinionis qui iad concepit aptatum fuisse manifestūum est, hoc est ita ut filius sit ex substantia patris non ut alia substantia sed ut hujus substantiæ vertus virtus sap proprietas sapientia facultas essentialis vel attributum & patri homousios, ut sapientia hominis est homousios homini virtus & hominis sapientia velfacultas cogitantdi est homousios homini. Attamen Hosius Si symbolum ex mente Hosij qui id concepit exponendum sit, sensus erit quod filius seit ex Patre substantia Patris non ut substantia ex substantia sed ut virtus prioprietas vel Attributum Substantiæ alicujus ex illu substantia est oriri initum originem dicat ex illa substantiæ quamvis cujus Est virtus proprietas vel attributum. verbi grāam ut facultas cogitandi in homine est ex substantia hominis. Atque Et sic ꝑ ὁμοούσιον intelligi significari cum ( & igitur [quodque filius sit con Patri ὁμοούσιος ut qui cum illa facultas hominis est consubstantialis homini. ὁμοούσιος homini communem habens cum eo] substantiam.] Et sic d Quo sensu Symbolūum compositūum fuit manifestum est ex sententia Hosij qui id composuit. Certè hic p expressiones ex substantia Patris et ὁμοούσινον adhibuit, in favorem Sab Sabe ad denotandum filium ex Patre esse ut virtutem prioprietatem vel attributem ex substantiæ & fil non aliam substantiam habere præter illam Patris. Hanc tamen opinionem magis secreteis artificijs quam aperta disputatione patrocinatus esse videtur. Nam præterquam quod opinio illa dudum in Paulo Samosatens Sabellio & similibus comdemnata fuerat, & ea de causa latebras diu captaverat, aderant no jam parati erant in ejus condemnationem non tantum Eusebiani sed alij quotquot cum Alexandro filium et patrem duas esse substantias credebant. Præterea Imperator non tam eruende veritati quam componendus litibus niter Alexandrum et Eusebianos operam dabat, et mHosius mComitatum seculus morem gerebat 37v Imperatori. Quomodo igitur iste novas disputationes ciere proponere ausus sit, quibus lites eorem augeretntur et Imperatori majorem crearetus molestia ? Rursus et Eusebiani et Alexandrini cum suis similil duas aperte professi sunt. Idem fecit Alexander Neque hoc lature potuit, Se igitur Hosius contradicere ausus fuisset disputationsubinde nata de substantia filij subinde nata fuisset quales tam̄ nemo commemoravit. Vtrum f de modo qquidem generationes disputatum utrum ab æterna fuit , utrum & necessario, an voluntarios nece necessitatenaturæ fuit vel voluntariò, ab æterno, vel non ab æterno disputabant fuit ad disputationis de substantia filij quæstiones disputationis de natura genita an illa an genita natura filij substantia fsit vel solummodo facultas & proprietas in paterna substantia subsistens, nullum extat vestigium. Denique Eusebiani contra advesarsarios ita disputabant ut qui crederent duas ab patris & fi substantias ab illis concede neque suspicarentur quosuis eorum hanc istam doctrināam a quibusvis eorum in dubium vocari. Etenim contra homousion disputantes dicebant (Socr l c q confer cum Euseb. Epist. ib.) Hac inquam sunt verba disputantium contra eos qui duas concedaebant substantias per homousion intelligi sed quomodo d homousijæ essent explicare non possent. Et quamvis Eusebiani sic disputarunt, & Hosiani facilè diluere possent objectionem si substanitam filij negare ausi fuissem et dicere filium non esse ex patre ut substantiam de sustantiæ sed tantum ut virtudtem ex substantia non tamen ausi sunt sic respondere sed Imperator pro eis respondet id non juxta affectiones corporum sed divinis arcanisque rationibus intelligendum. Naque respondsio ultrciaror data commemoratur. Ex his itaque colligo totam disputationem inter Eusebianos & eos quai cum Alexandro sentiebant fuisse; Et Hosium cum similibus Eusthatium Marcellum et similes privatis opininibus solummodo studuisse quatenus sub specie suffragatorum Alexandrai id facere liceret. Iam verò qua ratione lis in AlexdrumAlexandrum et Eusebianos conposita fuit Eusebius Cæsereæ – Alexander itaque a doctrina Eusebianorum duas confitentiusm inæqualis et similes substantias nondesse Patris et Filij nondum plaenè recessisseterat videtur, sed dum hos fugere conatus est in Sabellianismum ex parte tantum incidiirat, & utriusque sententiæ terminos contradictorios nectendo, mediam quandam doctrinam composuerat. Nomen substantiæ tribuens divinis tribuitebat attributis et sic Deum unum simplicissimum distinguens in duas , & substantias, atque earum similitudinem & nexum essentialem per vocem ὁμοουσίου videtur intellexisse, dum Sabelliani Samosateni et similes eamdem vocem de amitate substantiæ unica utriusPatris et Filij substantia interpretarentur referentes filum ad patrem ut attri sapientiam hominis ad hominem calemus referro filium referentes ad substantiam Patris, eandem vocem de unica utriusque substantia interpretarentur. Expositis horum sententijs, videamus jam ex altera parte quo sensu Eusebiani subscripserint.– Videamus jam ex altera parte quo sensu Eusebiani subscripserint. Et hoc Eusebius Cæsereæ in Epistola ad Cæsarienses suos eo ipso tempore data, descripsitApud Theod. lib. 1. c. 12. his verbis. Quæ de fide ecclesiastica in magno Concilio Nicææ congregata tractato sunt, verisimile quidem est jam vos aliunde didicisse, fratres carissimi, cum accuratam rerum gestarum narrationem fama plerumque præcurrere. Verum ne istiusmode remore res vobis aliter quam se habet nuncietor, necessarium putavitmus ad vos mitere ; primum quidem fidei formulam a nobis propositam; de inde alteram quam Episcopi quibusdam ad nostram adjectis appendicibus promulgarunt. – Dein Symbola illa duo quæ supra audivistis recitans, hæc subjicit. Cùm hæ ab illis dictata esset fidei formula, id quod ab illis dictum erat ex substantia Patris & ὁμοούσιος non absque examine prætermissimus. Hinc igitur variæ quæstiones ortæ sunt & responsiones : & quænam estset eorum verborum sententia, accuratè expandebatur. Ex has quidem voces ex substantia fassi sunt hoc significare, filium quidem esse ex patre sed non tanquam partem ipsius patris. Hunc sensum ut nos quoque amplecteremur æquum omninò videbatur cùm pia doctrina prædicat, filium ex patre esse, non tamen partem esse illius substantiæ. – Pari ratione has38r has etiam voces approbavimus, genitum non factum Nam factum, verbum esse dicebant commune reliquis omnibus creaturis quæ per filium factæ sunt, quibus nihil simile habeat fiilius ; ac proinde eum non esse facturam sed longe præstantioris esse sustantiæ quam factura quævis. Sic etiam illud consubstantialem esse filium Quam quidem ex patre esse divina docent oracula, arcano quodam qenerationis modo, qui nec verbis exprimi, nec intelligentia comprehendi ab ulla possit creatura. Sid etiam llud Consubstantialem esse filium Patri, cum allatis rationibus discussum esset, convenit non justo corporum modo neque – instar mortalium animantium accipi debere. Nam neque per divisionem substantiæ, neque per abscissionem, nec per mutationem paternæ essentiæ atque virtutis id posse constare. Verum hoc, consubstantialem esse patri, nihil aliud significare, quàm filium Dei nullam cum creaturis ab ipso factis similitudinem habere ; sed solius patris a quo genitus sit per omnia similem esse ; nec ex alia quadam Hypostasiant substantia vel essentia sed ex patre esse. Quod cum ita expositum fuisset, meritò approbandum esse censuimus: quandoquidem non nullos ex veteribus insignes Episcopos & dissertos scriptores, in explicanda patris ac filij divinitate hoc vocabulo consubstantialis usos esse cognovimus. Atque hæc dicta sint de fide quæ Nicææ promulgata est. Cui quidem consensimus omnes non leviter et inconsulò, sed juxta sensus allatos, qui coram ipso religiossisimo Imperatore dicussi & obrationes superius expositas ab omnibus comprobati sunt. Sed et αnathematismium qui post fidei formulam ab illis est promulgatus, haud quaquam39r quaquam moleste suscepimus eo quod peregrinis & a sacra scriptura alienis vocibus uti prohibeat, ex quibus omnis ferè dissentio ac perturbatio Ecclesiarum exorta est. – Quin et istud priusquam gigneretur non erat anathemate damnare haud incongruum duximus, eo qoud apud omne in confesso sit, illum esse filium Dei etiam ante corporalem nativitatem. Iam verò Imperator noster Deo carrisimus ratiocinando abstruebat, etiam secundum divinam ipsius generationem illum esse ante omnia sæcula. Nam priusquam actu gigneratur, potentia erat in Patre ingenita quadam ratione: cùm Pater semper sit Pater, rex item semper atque servator ; Et omnia sit potentia, semper" eodem modo ac similiter se habeat. Hæc vobis necessariò scribenda esse duximus dilesctissimi ut vobis liquidò demonstremus, quanto cum judiciò, tum dubitatio, tum assentio nostra librata sit : & quod rectè atque ordine, primum quidem at extremam usque horam restitimus, quamdiu nonnulla aliter quàm oportuit scripta nos offendebant : tandem verò ea quæ nihil offensionis habebant non molestæ erant sine contentione amplexi sumus postquam nobis verborum sententiam candidè examinantibus apparuit, ea prorsus cum illis convenire quæ nos ipsi in fide primum ac nobis exposita confessi fueramus. Hæc Eusebius: quæ omnia fideliter relata esse non est dubium, siquidem hæ literæ ad pupblicam notitiam destinatæ sint, & Eusebius vir cantissimus & Imperatoris semper observantissimus non ausus fuisset tam Imperatori a quo hæc omnia comprobata esse dicit quam Synodo cujus defensioni permulti jam passim advigilabant, calumnias tam aperte struere. Hæ litteræ in multorum manibus conterebantur et inter alios Athanasius Eusebij hostis acerrimus eas viderat, et tamen nec Athanasius nec quod scio aut alius quisquam qui Concilio inter fuerat, Eusebium reprehendit unquam vel res aliter gestas fuisse40r fuisse narravit. Imò Constantinus, cui hæ literæ si insinceræ fuissent certè multum displicuissent, a tempore hujus concilij Eusebium adeo dilexit ut diversas litteras ad eum scripserit & dignum prædicaverit qui totius Orbis Episcopali fungeretur. Iam verò ex hac Epistola observandum venit, Quod Hosiani sub initio disceptationis illius quæ coram Imperatore nonnulla scripserant habita fuit, nonnulla scripserant in Formula fidei nonnulla scripserant quibus Eusebiani nollent assentiri, sed fortiter resistentes expungi tandem effecerunt. Hinc patet Eusebianos non prorsus concessisse in sententiam Hosia Adsacrsanorūum norum, nec in eorum sensu subscripsisse, sed Hosianos adversanos eos nolentes volentes Eusebianis in aliquibus indulsisse, Observandum est præterea quòd Eusebiani non concessere filium, ab æterno fuisse, nisi quatenus potentia erat in patre antequam gigneretur: quodque Constantinus nihil amplius ab eis exeit quàm ut potentia saltem si no actu filium semper fuisse in Patre concederent. Hinc enim patet Imperatorem, ad cujus mentem omnia gesta erant, non huic incubuisse ut omnis subscriberent conspirarent in eodem eundem sensum, sed itd tantum egisse ut pacis gratia quocunque demum sensu subscriberent. Certe igitur verum est Paradoxoni igitur videri non debet quod Eusebius scribit de interpretatione vocis ὁμοουσίου : nempe quod Imperator Et Synodus nihil amplius per vocem istam significandum exegerint quam filium esse Patri per omnia similiem. Vox ique ὅμος similem significat ǽque ac parem: et aliquando in compositione etiam retinet hanc significationem, ut in his: ὁμοπαθὴς similibus passionibus obnoxius ὁμόνεκρος mortuo similis quoad corruptionem. ὁμοφλοιος similem habens corticem. Iam verò dicendum est Eusebianos vel in hoc sensu vocem homousij accepisse, vel in sensu homousianorum Hosianorum adversariorum, hoc est ita ut Filius intelligareeretur esse illa Patris coessentialis Sapientia a qua Pater denominatur Sapiens. At si Eusebiani41rsebianibiani conspirassent cum Hosianus adversanijs in hunc sensum, nihil amplius discrepantiæ reliquum reliquum fuisset offendiculi nulla amplius discrepantia cum tamen Eusebius expresse scribat se ad ultimam horam reluctasse restitisse donec aliqua quæ aliter scripta fuerant quàm oportuit, e formula fidei tollerentur. Certè igi Quâ de causâ, quaso, hæc deleta sunt, si Eusebiani totum adversariorum in una voce homousij totam adversariorem sententiam concederent? ‡‡ Alexander accusaverat Arium quasi filium statueret dissimilem patri, & contra disputans similitudinem filij apprimè asseruerat. Non mirum igitur si in Symbolo Nicæno eandem similitudinem in Arij condemnationem asserere vellet. Siquid amplius intelligi vellet, id non potuit exprimere. Imperator quidem hærentibus succurere conatur dicendo id divinis arcanisque rationibus intelligendum esse. Sed Eusebiani claram expositionem postulabant. Cum igitur voces quasdam quæ offendiculo erant, regici jam ante effecisent, atque metus ita esset ne hac vox defectu claræ expositionis similiter rejiceretur, quid mirum si Alexander cum suis expositioni de similitudine filij tandem acquiescerent, præsertim cum putarent Arium in ista expositione condemnari ut ex Anathematismo patet ubi dissimilitudo rursus condemnatur. Siquid amplius AlexAlexander voluit significari, id in hoc fundavit, quod filius sit sapientia illa unica qua pater sapit. Hoc tamen nemo certè discerit ab Eusebianis concessum. Et si fundamentum exploserint, qua quæso efficacia potuit Alexander id ab Eusebianis exigere quod huic fundamento innixum est. Concussissis principijs confidentia deductionem minui solet. Præterea ex argumento illo Imperatoris quod filius ab æterno fuit in Pater potentia saltem si non actu, certum est quod Imperator ab Eusebianis confessionemæternæ generationis actualis extorquere non posset, & si hanc non extorsit certè non effecit ut decederent de sententia, vel aliquid amplius per ὁμοούσιου quam similitudinem substantiæ intelligendum esse concederent. Sed dices illud ex substantia tanquam ex materia spirituali substrata? Certe nemo rem ita intellexit: non Hosius, ne filium et Patrem duas constituerat substantias; non Alexander ne unam substantiam divideret in duas. Omnes credidere filium ex patre esse non ut desumptum ex patre tan substantia Patris tanquam ex materia sed ut subsistentem vi et efficacia patris: Hosius ut virtutem & proprietatem & facultatem substantiæ paternæ substistentem naturali efficacia illius substantiæ Alexander ut aliam substantiam substistentem naturali efficacia substantiæ paternæ, Eusebius ut aliam substantiam subsistentem voluntaria efficacia substantiæ paternæ Differunt Hosius. Et Alexander in sola natura filij quem dicunt41v dicunt ex substantia esse, utrum scilicet ille substantia sit vel virtus & facul proprietas et virtus substantiæ. Differunt Alexander et Eusebius in sola efficaciæ substantiæ paternæ filium sustinentis utrum ea naturalis sit vel volentatria. Has diffentias illud ex substantia non dirimit ac determinat, sed indifferenter se habet ad omnium opiniones, proinde per imperitiam a Patribus positum nihil prorsus ad disputationem facit. Emphasis igitur in solo homousio consistitit, quod cùmtamen de similitudeine substantiæ expositum fuisse tam rationibus quam testimonio Eusebij ostendeirim : Neque extat testis contrarius. Ita igitur res composita fuit ut cùm Eusebiani non cederent & suffragatores Alexandri quasdem voces remittere quæ offendiculo erant remittere cogerentur reliquas tandem, ne de ijs etiam exciderent, laxè interpretati sint; dein Eusebiani, ne de verbis solis disputantes, contensiosi viderentur, et a pace tantopere quæsita adverse, acquieverint: Imperatore concordiam modis omnibus promovente, & angusto tempore disputationis, (quæ non nisi per paucas horas unius diei duravit) ad accuratam rerum omnium considerationem non sufficiente. His expositis, restat ut de modo subscriptionis inquiramus ‡‡ Sozomenos . 3. c 18 & 19 de temporibus Concilium Nicænum proxime. Secutis ita scribit. Eusebianiinquit, et alij quidam Orientalium partium Episcopi qui tum doctrinæ tum sanctitatis per id tempus celeberrimi habebantur, distinctionem quandem, sicuti accepimus, tradiderunt inter constubstantiale & simile quoad substantiam quod illi HmœusiHomœusioum vocabant. Etenim ConsubstantileConsubstantiale quidem in corporibus quidem proprie intelligi, quæ participant ac generantur ex simili. Homœusium vero in rebus incorporeis locum habere, quorum unumquodque secundum propriam usiam per se seorsim intelligitur. Ab ijs igitur Imperator Constantius in errorem inductus est, – & vocem vocem commutans pro Homousio dixit homœusium. Sic enim placuit istis doctoribus, ita omnini dicendum, esse affirmantibus, Si exactius loqui velimus : nam nisi ita dixeris periculum esse, ne corpus esse sentias quod 42r est incorporeum. - Nec sane mirum est illud Imperatori contigisse, cum permulti etiam, Episcopi qui fidei Nicæni Concilij assentiebantur, idem vocabulum citra contentionem admitterent. Alij vero utraque dictione ad unam eandemque rem significandam promiscue utebantur. Es hisce patet illam quam diximus hoœusij per homousium interpretationem temporibus Concilio Nicæno proximis in usu fuisse, idque non tantum apud eos qui decretum Nicænum aversati erant, sed et apud alios qui Synodum amplectebantur, & ejus auctoritate permoti homousium libere usurpabant. Confer hoc cum Epistola Eusebij, et facile concesseris, credo, non Eusebium tantum, sed et reliquos patres Nicænos, quotquot non steterant ab Alexandro, hanc interpretationem, ut Synodi ipsius sententiam, per Orientem ab initio prædicasse. Hoc etiam 42v ex Sozomenis loco citato observo quod ipsa vox homœusij eodem tempore longe lateque per Orientem invaluit, nemine fere non admittente. Ad quomodo tam cito tam universailter propagari potuit nisi auctoritate Synodali suffulta non video. Verum quomodo, dices, potuit Synodus hanc vocem in explicanda fide adhibere, cum in Actis qua habemus nihil tale occurat? Respondeo, Actorum partem longe maximam interijsse: quæ qualis fuerit, haud difficeile erit conjectare ex Actis alirum conciliorum quæ extant integra, collatis cum præfata Epistola Eusebij, ut collatis cum Epis præfata Epistola Eusebij, ut cum Ex Actis Synodi Ephesinæ Chalcedonensis, Nicænæ secundæ. Iam vero quod ad Acta Synodi attinet, etsi ista periere, qualia tamen fuerint haud difficile est conjectare ex Eusebij præfata Epistola collata cum actis aliorum synodorum quæ extant integra: ut cum actis Synodi Ephesinæ vel Chalcedonensis vel Nicænæ secundæ. Ex ijs enim patet morem fuisse testtimonia sententias ac disputationes Episcoporum chartis committere: Et in questionibus fidei quæ ex traditione pendebant aut in quibus consensus Episcoporum pi mens & judicia & judicia consensus Episcoporum ad decretum conflandūum desiderabantur Nicæno Concilio), singulorum Episcoporum sententias fusè ac distinctè prolatas, Notarij Scribæ chartis etiam mandabant excipebant. Dein ubi Episcopi conveneratnt de Quæstione & decreto Consilij subscribendum esset, non solebant nuda nomina subscribere sed adjecta insuper sententiâ aliquâ consensum exprimere. Vnde in concilio Concilio Nicæno, cùm nonnulli eos qui subscriberebant formula fidei sine anathematismo, ✝✝Notis in Sozōom l 2. c 16. Valesusius bene conjectatur subscripsisse ad hunc modum. Eusebius Nicomediæ, suprascriptæ fidei consentio & subscribo: anathematisma non item. Nonnunquam tamen ubi scrupulus aliquis obvenerat, ad mentem clare exprimendam vel supscionem aliquam amovendam fusioribus utebantur verbuis ad duas pluresve sententias extendibus & hoc pro cujusque arbitratu sine certa aliqua formula verborum, sed que ut videre est in subscriptionibus quorumdam in Concilio Ephesino, qui cum ab alijs opinionibus ad sententiam Synodi accesserant, & in subscriptionibus Episcoporum Thraciæ & Asiæ minoris qui in Concilio Chalcedonensi se submittebant auctositatiauctoritati Sedis Constantinopolitanaæ, & alijs. Cùm igitur subscriptiones hoc modo perragi solerent, nemini mirum esse debet si Eusebiani inter subscr in his scrupulosè limitarint signifaic1ationes vocum de quarum sensu jam ante tantopere disputatum fuerat. Quis enim prohiberet id in subscriptione quod Concilium prius concesserat in disputatione ? Sed et hujusmodi limitationum nonnulla extant vestigia apud veteres. Philostorgius enim subfinem libri primi, ut refert Nicetas, auctorest, eorum qui Nicænæ fidei subscripserant alios quidem e Chirographorum suorum regione τοῦ ὁμοουσίου dictionem adscripsisse, alios verò ab Eusebio, ut ait, instructos, ὁμοιουσίου vocem loco ὁμοουσίου subposuisse. An Nicetas rectè ratulit verba Philostorgij vel potuès suis verbis sensum dimidiatum reddidit, vix dixerim. Ex verbas tamen Nicetæ Ita Nicetas, verbis suis, haud æquis Philostorgium ne fallor, Philostorgij locum haud æque testimonium oblique referens. Majori cum perfidia Photius in Bibliotheca Philostorgu eundem Philostorgij locum citavit, accusans Eusebianos quasi τὸ ὁμοιούσιοον doli et fraudis, quaso sub voce homousij τὸ ὁμοούσιον callidè occultarent. Sed quò respexit testimoium Philostorgij, ex his omnibus colla omnibus collatis satis liquet, nempe satis Eusebianos ad Patres haud difficile est colligere: nempe Euseb Patres Episcopos ad hunc vel similem modum, licèt verbis forsan fusioribus, subscripsisse Hosius Cordubæ, credo Filium Dei ὁμοούσιον esse Patri & suprascriptæ fidei in omnibus consentio et subscribo. Certe igitur non concesserunt, sed præfatam eorum interpretationem totis viribus potiùs impugnarunt. Cúmque Hosiani hac in parte silere cogarentur, nec aliam interpretationem afferre possent, respondet Imperator Divinis arcanisque rationibus id esse intelligendum. Hoc enim responsum demonstrat Hosianos in interpretatione vocis hæsisse. Istantibus igitur Eusebianus, & dicentibus id neque per divisionem substantiæ, neque per abscissionem, nec per mutationem paternæ essentiæ atque virtutis id posse constare, & non acquiescentibus donec aliqua perspicua interpretatio daretur: coacti sunt tandem Hosiani vocem de similitudine substantiarum exponere. Adede quod Alexander antea docuerat filium non æqualem esse Patri et ejusdem cum eo substantiæ, sed minorem & simulem esse esse. Hoc equidem solo vult inferionrem esse Patrie quod non sit ingenitus : attamen sed hanc inæqualitatem non tantum nominis et relationis esse confessus est, sed et naturæ ipsius; quatenus scilicet rem quæ per aliud subsistit , naturâ suâ inferiorem esse opoteatoporteat quàm res quæ propria vi et natura subsistere potis est. Etenim in præfata Epistola ad Alexandrum Byzantij, scribit: Multum interesse inter Patrem ingenitum et res ab illo creatas ex nihilo tam rationales quàm rationis expertes, ὧν μεσιτεύουσα φύσις μονογενὴς,inter quæ media est natura unigenita. Has igitur duas naturas Patris et Filij non prædicabatur inter se æquales æquales, ut fecerunt posteri, sed similis tantum licet essentiali nexu conjunctas, ut patet ex eadem Epistola an Insuper In eadem enim Epistola has in æquales naturas præ sic insuper scribit dicat similes: Dominus dicit ait, Ego et Pater unum sumus, non quo seipsum Patrem renunciet, nec quo duas substantia naturas unam esse demonstret : sed quoniam Patris Filium expressam Patris similitudinem exactissime servat quippe qui per omnia similitudinem ejus a natura impressam habeat, sitque Patrie Imago Patris nulla in re dissimilis & primitivi exemplaris expressa figura. Hæc Alexander illud, Ego et Pater unum sumus, in quo posteri unitatem naturum fundarunt, non de unitate sed de similitudine exponens. Quod singulariter expendendum est Vnde etiam Philippo tunc videre cupienti Dominus abunde commonstrat. Dicenti enim, Ostende nobis Patrem, respondet, Qui vidit me vidit & Patrem. Quippe cum per purissimum & animatum speculum divinæ imaginis ipse conspiciatur Pater. Quibus simile est quod dicitur in Psalmis: In lumino tuo videbimus lumen. Hæc Alexander : dicta illa, Ego et Pater unum sumus & qQuod videt me vider Patrem, in quibus scilicet posteri unitate sed de similitudine exponens. Quod singulariter expendendum est. Hanc similitudinem Alexander sæpius inculcat, de unitate vero vel æqualitate ne verbum quidem facit. Omnimodam tantum asserit similitudinem eamque non æqualis ad æqualem sed mainoris ad majorem : hNam et ex comparatione inæqualitatie hanc similitudinem colligit eo in eadem epistola colligit. Est, inquit, filius imago Patris exactissima et in nullo discrepans. Quippe liquet eum imaginem esse plenè omnia continentem, quibus maxima similitudo declaratur, sicut ipse Dominus docuit cùm ait : Pater major me est. Ita ille; quasi dicere vellet, quod Filius nisi major homine43r hominw fuisset, Deoque similis, inepte admonuisset Discipulos de majoritate Patris, proinde ex hac comparatione inæqualitatis similitudo colligitur comparatione similitudo illa perfecta colligitur. Alexander itque nondum longe ab Eusebianis recesserat. Cum his professus est minoritatem & similitudinem filij, ab his recessit quatenus cum Sabellianis Samosatenis & similibus docuit filium esse internum illum et essentialem λόγον & sapientiam Patris. Quamobrem cùm Eusebiani nihil tale admitterent sed fortiter restentes ea quæ offendiculo erant expungi fecissent efficerent expungi, quid mirum se Alexander cum suis, ad similitudinem filij recurrent, nihil amplius ab Episcopis extorquere valentes. Filium esset essentialem illam sapientam qua pater sapit, a Concilio non admittitur. Super hac doctrina fundabant essentialem connexionem filij cum Patre, nullam aliam essentialem sapientiam admittentes. Explosa igitur hac doctrinâ, hærent; neque ὁμοούσιον aliter exponere valent. Quare divinis arcanisque rationibus id esse intelligendum respondet Imperator. Non acquiescunt Eusbiani, sed claram expositionem postulant. Instant Eusebiani ✝✝ Socr. l. 1, c. 8. & Euseb. ib.Nam quoniamὁμοούσιονillud esse, aiebant, quod ex alio est vel partitione vel fluxu vel eruptione - nullo autem ex his modo esse filium Dei; id circo in eam fidem seconsentire non posse asseverabant. Cogitur igitur Alexander cum suis, vocem clarè exponere, ne scilicet defectu expositionis eadem rejiceretur, sicut aliæ quædam voces modò explosa fuerant. Respondet Imperator non his modis sed divinis arcanisque rationibus id esse intelligendum. Non acquiesecunt Eusebiani, sed claram expositionem postulant. Coguntur igitur Hosiani Alexandri suffragatores vocem clarè exponere ne defectu expositionis eadem rejiceretur sicut aliæ voces modò rejectiæ fuerant. Cùm igitur per homousion hæc duo intelligerent, similitudinem & nexum essentialem filij cum patre 43v Eusebius Nic Cæsareæ, credo filium verbum Patri per omnia similem esse, & in hoc sensu τὸ ὁμοούσιοουaccipiens suprascriptæ fidei consentio & subscribo. Eusebius Nicomediæ, credo filium Patri ὁμοού ιού σιου esse, et ita suprascriptæ fidei consentio & subscribo; anathematismo non item. Cœterum re Et ne soli Philostorgis hæc res initatur, Sulpitius Philostorgio antiquior testatur Episcopos Eusebianorum, tempore Concilij Mediolanensis & deinceps, Acta Nicana pro similitudine contra Occidentales Episcopos citabant allegabant. Arriani, inquit, jam tum non occultè ut antea sed palam ad publicè hæretis piacula prædicabant : quinetiam Synodum Nicænam pro se interpretantes, quam unius literæ adjectione corruperant, caliginem quandam injecerant veritati. Nam ubi ὁμοούσιον erat scriptum quod unius est substantiæ illi ὁμοιούσιονquod est similis substantiæ, scriptum esse dicebant: concedentes similitudinem dum adimerent unitatem. Sulp l. 2 c 56. ✝✝Sulpitio Et hinc Synodus Illyricana initio Imperij Valentiniani et Valentij collecta, symbolum com componebant cujus hæc erat summa. Confitemur juxta magnam et Orthodoxam synodum Filiūum Patri consubstantialem esse. Nec consubstantialem sic intelligimus ut quidam olim exponebant qui non sincerè neque ex animo subscripserunt : utque nunc nonnulli qui Patres illos appellant vim hujus voces abolentes, eorumque vestigijs insistantes qui consubstantialis vocabulo simile significari scripserunt, quatenus Filius nulli reliquarum creaturarum quæ per ipsum factæ sunt, similis est, sed solius Patris similitudinem gerit. Nam qui ita exponunt, Filium Dei creaturam esse eximiam ac præcellentum impie docent. Theod. l. 4. c. 8. De Patribus Nicænij hic perspicue agitur quippe qui consubstantiali subscripserint. Testimonium igitur habemus Episcoporum igitur totius Orientis pene orbis habemus proximè post tempora concilij Nicæni, Neque hac de re testimonium hac de re habemus. Neque hoc quenquam movere debet quod severus dicit hos corrupsisse Synodum. Actorem plura erant exemplaria in manibus tam Athanasianorum quam Eusebianorum. Vnde hos si fraudulenter egissent detegere facillimum fuisset : cum tamen nemen fraudēem fraudis convicerit ejusmodi detexebat unquam nedum Acta Concilij ab Eusebianis discrepantia in medium proferre potuerit, sed suspiciones fraudis postliminiò in vulgus tantum spargere. Quæ quæ quidem praxes, his temporibus frequentissimæ, licèt ad resupinum vulgus descipiendum sans valere solerent, ad sapientes tamen movendos valere non debent. Horum est, non ad suspiciones & rumores sed ad44r ad fundamenta rumorem attendere. Quinimo Sulpitius scripsum confutat, dum ait Eusebianos, allegando Concilium Nicænum quasi Con ὁμοιούσιον ibi scriptum fuisset, caligenem injecisse veritati. Hoc enim perinde est ac si dixisset Occidentis Episcopos in Concilio Mediolanensi & subsequenti Ariminensi ubi cedentes ὁμοούσιον rejecerunt, circumventos ac deceptos quasi caligine occæcatus fuisse ab Eusebianis corrumpentibus Concilium. Sulpitij igitur confessione Occidentales ea tempestate refellere non potuerunt allegatioonem Eusebianorum sed per eam concussi & confusi cêssere. Atque ita tam Occidentalium acquiescentium quam Eusebianorum allegantium, hoc est totius orbis testimonium hac in re consensum habemus. Animadverte igitur. Tempora de quibus Eusebius Sulpitius hæc refert, erant Concilio Nicæno proxima. Actorem Concilij exemplaria in plurium manibus servabantur. Episcopos enim Alexandriæ Romæ Carthaginis & Alexandriæ eos habuisse non est dubiu, neque Mediolanensem, Trevirensem, Arelatensem, Cordibensem aliosque metropolitanos aut & magni nominis Episcopos vel aliquos eorum ijsdem caruisse probabile est. Præterea Hosius in vivis erat testis ocularis, cui uni Occidentalis magis fidem adhibere parati erant quam Eusebianis universis. Erant Et alij quidam in vivis qu Vt de Athanasio Hosio Athanasiums & alius quidem apud Socratem l 1 c 10 adjici possunt. nihil dicam Neque Hosius solos testem su fuisse hujusmodi testems veresimile est. Considerate igitur quàm improbabile sit Eusebianos corruptionem Synodi aggressos fuisse. Difficile erat fuisset tantam multidinem inter se convenire de corruptione omnium exemplarium quorum ipsi erant custodes: Difficulta quod tamen qui tamen consensus ad securitatem pernecessarius erat. Difficultatem augebat, quod, si unius tantam literæ adjectione acta solummodo corrupissent, contextus proculdubio45r proculdubio fraudem prodidisset, sin hunc etiam immutassent, discreptantiam Actorum nimis conspicum reddidissento fraus fuisset magis conspicua. Adhæc præpollentes auctoritate Imperatoria & alijs argumentis non opus habebant ejusmodi fucis. Plura erant actorem Examplaria exin manibus Adversariorem ex quibus se redarguendos certo expectarent. Testes præterea in vivis erant qui fraudem aperirent. Occidentales insuper proprijs Actorem Exemplaribus ac testibus fidem certò erant adhibiturei & sic ab Eusebianorum tanquam perfidiæ manifestæ convictorum communione magis adhorrerent & causa Eusebianorum quæ in vado erat novis procellis concitatis jactata, ægrius ad portum aegmè appuliset. Eusebianus igitur contra nise mente captos, contra tot rationes tale facinos molitos fuisse fingi non potest. Absurdissimum est hoc eij ascribere nisi in tantam imprudentiam viris prudentibus (vel, ut loquuntur Athanasiani, callidissimios) adscribere. Nec minús Sed fraudi successum tribuere, absurdius est qualis hic contigit, absurdius est. Vbi Episcopos Romanos corrumpendo Nicæna decreta suprematum in Ecclesias Africæ vendicassret studuit Afri mox eum ex proprijs actorem exemplaribus ijsque aliarum Ecclesiarum redarguunt, dein & refellunt. Sed quid At contra Eusebianos nihil tale gestum legitur Acta nulla in contrarium producta. Hosius ipse in partes Eusebianorum cessit. Athanasius hoc ipso tempore & dein istis multat contra Eusebianos scripsit per dimidiam partem operum scripsit contra Eusebianos, res gestas fusè narrans & eorum argumentis respondens, ijsque nulla in re parcens, de hac dolo vero hac in re ne verbum quidem habet Athanasius hac in re siluit, siquid fortade ea audiverat jam latebras captans. Episcopi totius Occidentis partim in Concilio Mediolanensi ubi dispu capta est disputatio de fide partim in Ariminesni ubi finita est, manus dedere. Aligationonem Eusebianorum jam46r jam omnes agnovêre, vocem homousij rejicientes, & postea ubi ad vocem istam reversi sunt, prædecentem lapsum non pernegantes sed in excusationem præ tantum prætendentes dolum Eusebianorum quasi hi corrupissent Synodum & caliginem injecissent veritati. sed hoc satis est quod In Concilijs ubi aderant Eusebiani, et eos, facie ad faciem collata, confutare oportuit, siquid fraudulenter egissent nihil tacuerunt Occidentales & manus dedere assensum præbuere manus dedere. Hoc satis ostendit hos nihil habuisse quod opponerent allegationi Ori Eusebianorūum neque postea de fraudem Eusebianis ex animo vel cesrta aliqua rerum notitia tribuisse, sed in sui excusationem famum solummodo apud suos vendidisse. sine fundamento imò contra conscientiam tribuisse; in sui excusationem fumum venditante. Aut in Concilijs facia ad faciem collata fraudem detegisse deberent, aut postea siluisse. Totius orbis igitur consensu Decretum Nicænum fuit de homœusio. In ipso quidem Symbolo Patres homaousion. posuerant, neque hoc unquam negabant Eusebiani sed eum Occidentalis exponerent vocem illam de unitate substantiæ, Eusebiani ex Actis Synodi ostendebant vocem non de unitate sed de similitudine substantiæ a Synodo ipsa expositam fuisse. Et hoc est quod testatur Sulpitius. Non enim dicit Eusebianos Synodum absolute pro se allegasse sed tantum pro se interpretatos fuisse. Cum igitur Actorum ea pars quæ sententiam Synodi exponebat, hoc est, quæ disputationes & dicta Episcoporum ad Synodi, subscriptiones item ut ex Philostorgio constat, istiusmodi fuerint, nil mirum est quod symbolum solum et soli Canones cum symbolo & Epistolis Synodicis ad posteros transmitterentur. Atque hactenus de sententia Synodei, quam fusius exponere opus erat propter præjudicia quibusquibuscum47r quibuscum veritas historiæ hac in parte luctabitur. Præter hanc litem de fide & alteram de Paschate Concilium tertiam quae fuit inter Alexandrum & Meletium composuit, statuendo, ut is in civitate sua maneret, nec ullam haberet aut manus imponendi aut eleigendi potestatem ; nec hujus rei cause in vico aut in urbe ulla compareret, sed nudum honoris, sui nomen retineret. Iij verò qui ab ipso constituti erant, sanctiore ordinatione confirmati, ad communionem admitterentur, ea lege ut honorem quidem ac ministerium suum retinerent ; secundo tamen semper loco sint ab ijs omnibus qui in unaquaque paræcia & ecclesia versantur, ab carissi Alexandro prius ordinati. Adeo ut his quidem nulla facultas suppeteret quos visum fuisset eleigendi aut nomen cujuspiam suggerendi aut omninò quicquam gerendi sine consensu Episcopi Catholicæ Ecclesiæ qui Alexandro subjectus estrat. Ita Synodus in Epistola ad Ægyptios, apud Socr. l 1 c 9. Qua de cause cùm Episcopu Alexandrinus hactenus nulla lege Ecclesiastica sed sola ex consuetudine tantūum auctoritatem in totāam Æqyptum Libyam ac Pentapolim exercuerat Patres in Canone sexto has regiones ei subdunt ad exemplum Episcopi Romani et Episcopi Antiocheni quibus urbus vicinæ subjectæ erant. in Occidente & in Oriente subjectæ era parebant. Et in Canone quarto constituunt etiam ut Ordinationes sine consensu Metropolitani irritæ sint. Alios Alios præterea Canones ad viginti circiter constituit et inter cæteros constituisset usum uxorum Clericis interdicendum in Paphnutius fortiter restitisset. Socr l 1. c 11. hi Demum his rebus termininat Rebus omnibus terminatis Imperator Episcopos vicennalia celebrans Episcopos honorificè excepit inConvivio dein domis munibus muneribus onustos domum remisit. Euseb.Vit. Const. De numero48r De numero Episcoporum variæ sunt sententiæ Scriptores quidem Arabici ponunt duo millia et amplius : ex quibus volunt solos 318 in fidem homousianam conspirasse. Sed hujus opinionis nullum extat fundamentum apud in Scriptionibus antiquioribus & ideo fidedignioribus fundamentum extat. Athanasius & ejus sequa les ponunt 318. Imperator Constantinus 300. Eustathius Antiochenus 270. Eusebius C&sareæ 250. Alij his pauciores alij plures. Sed Caonstantino Eustathio et Eusebio qui Concilio & partibus minus studuere potius magis fidendum esse videtur. Et fortè Eusebius posuerit solos Episcopos, Eustathius adjecerit etiam Legatos absentium (nam et ✝✝ alij quidam præter Pontificem Romanum Legatos misserant, et nominatim Episcopos Byzantij :) Constantines autem proximo volundo numero usus fuerit. Quantæ fides Athan vir fidei fuerit Athanasius in sequentibus patebit. Quod plures Episcopi non convenerint tribuendum videtur Epistaolæ Constantini contra Arium paulo ante per urbes universas expositæ qua certe timidiores & cautiores quique ex Eusebianis deterriti quieverunt. Et licet eadem epistola alteram partem erigeret & numerum, eorum augeret, ex præcedentibus tamen haud difficile est percipere majorem partem Cōoncilij Eusebianos fuisse. Quî enim potuit minor parts contra majorem eamque auctoritate Imperoria fultam stare, ita ut Imperator ipse in Conclium venire coactus sit, neque tum cedere sed contra efficere ut Imperator cum suis de quibusdam vocibus decederent, & reliquarum interpretationem ad sententiam Eusebianorum accomodarent. Restat horum omnium Chronologia determinanda. Scilicet Constantinus anno 323 vivit Licinium primò in Thracia V Non. Iulij, deinde in Bithynia apud Chaludonem mox et Nicomediam quo se receperat Licinius XIV Kal. Octob. (ut poste probat Gothofredus in Chron. Cod.Theod.) Postea ubi Nicomediæ per quinque fere menses egisset, inde cum Licinio digressus in Macedoniam Thessalonicam repedavit. (Gothofred. ib.) Vbi verò vicerat Licinium49r Licinium, legibus promulagatis finem imponit persecutioni Licinianæ & Christianis privilegeia indulget. Dein tempore hujus pacis cum Ecclesiæ statums per toto orbem unius felicissimus videretur, incipit bellum Ecclesiasticum primum Alexandriæ, in inter Alexandrum et Arium, mox inter Episcopos, dein inter populos, & Imperator antequam Nicomedia digressus est, id est, ante mensem Martium anni 324 de turbis audit. Quæ omnia Eusebius in Vita Constantini lib 2. ordine narrat, & præterea capite 61 ejusdem libri verbes discitis expressè scribit hias lites cœpisse tempore hujus altissimæ pacis Ecclesijs a Constantino Licinium Persecutorem vincente redditæ, ut initio narravimus. Et rursus initio libri sequentis, narrationem concludens, idem sic repetit. Hoc modo, inquit, Dæmon bonorum omnium mimicus qui Ecclesiæ fælicitati semper invidere solet, pacis ac lætitiæ tempore tumultus & intestina bella in ea excitabat. Idem confirmatur testimonio aliorum antiquorum auctorum qui omnes ducunt initium harum discordiarum a tempore victi et cæsi Licinij ita ut inter persecutionem ejus quam Constantinus cessare fecit & has lites modica pax ecclesiarum intercesserit. Socr. l. 1, c. 4. Sozom l. 1 c 7, 15. Theod l. 1, c. 2 Ruffin l. 1, c 1. Gelasius Cyzic Insuper Theoderetus historiam suam sic concludit.Quinque inquit, ac centum annorum spatiò res gestas hæc historia complectitur : ab Arij quidem vesania ducens exordium, desinens verò in obitu præstantissimorum virorum Theodori ac Theodoti. Hæc ille. Obierunt autem Theodorus & Theodotus anno 428. Theodotus enim anno 426 interfuit Synodo Constantinopolitanæ quæ jussi Theodosij junioris congregato est in ordinatione Sisinij Patriarchæ Constantinopolitani, ut docet Photius in Bibliotheca cap 52. Theodoto præterea. AthiochenAntiochensem Ecclesiam regente mortuus est Theodosus iste Mopsu este Mopsuestenus Et hic pervenit ad annum 428. Namque Nestorius qui hoc 50r hoc anno Constantinopolitanum Episcopatum suscepit Theodorum Mopsuestenum in itinere convenit, ut testatur Theodulus apud Evagrium lib. 1. Historiæ cap.2. Ab anno igitur 428 subduc annos 105 et reliquetur annos 423 pro initio d contentionis Alexandrinorum. Cùm igitur hic annus tot indicijs notetur, miror unde recentiores initium ejus referant ad annūum 320. Collatis igitur præfatis omnibus, dicendum videtur quod Arius excommunicatus sit circa mensem Octrobrem anni 323 non multo post mitium disputationeis quodque Legati ejus ein Orientem pervenere mense sequenti, & quod Alexander ubi Epistolas aliquas ab Episcopis acceperat scripsisse Epistolam Encyclicam initio anni sequentis & non multò post Arium expulisse urbe, concitatis turbus, quarum fama ad aurem Imperatoris aures, pervenit ante mensem Martiusm ubi, meisso3 Alexandriam2 Hosio1Hosio Alexandriam misso, digressusest Nicomediâ & dein tempore æstivo ante autumnum Concilia in Oriente et Ægypto congregantur, populis interum ubique quasi uno impetu ab Episcopos Ægypti & Libyæ deficientibus, & Episcopos Orientis & Alexandro quaquaversum literas mittentibus. Redeunte dein Hosio Concilium Nicænum indictum videtur sub Autumno. Convenit autem anno sequenti bb Socr l 1 c 13. Paulino et Iuliano Coss. i.e. aa Vide Baron. an. 325. §. 8. an. 325, b 11 Kal. Iunij, a finitum est 8 Kal. Sept. eusdem anni, incipiente jam vicesimo anno Constantini, cujus celebrationi Concilium interfuit. Finiaita Synodo, et Episcopis domum redeuntibus, reliqui Episcopi alij per orbem Episcopi audientes quæ gesta fuerant, conturbati sun & literis ad invidem datis conquesti sunt de Homo voce Homousij : quarum literarum Socrates nonnulles viderat ut ipse testatur his verbis. Sicut nos, inquit, ex varijs Epistolis deprehendimus quas Episcopi post absolutam Synodum ad sese mutuo scripserunt, vox Consubstantialis quorundam animos conturbabat. Socr l. 1. c. 23. 51r Finito Concilo non tantum sex Episcopi cum Ario et asceclis exularunt sed et alijs idem periculum imminebat. Nam siquis decretis Synodi refragaretur eum exilio dammandum esse Imperator pronunciavit utpote Dei judicium convellere conantem. Sozom l 1 c 20. Vnde multi hi ✝ὑπο τῶν καθ' ἑκάστην πόλιν απεκηρύχθησαν. Iulius Papa apud Athanas. Apol. 2. pag. 742. a singulis civitatibus proscripti et ejecti sunt. Neque hoc tantem sed ad mortes usque processit Cæsaris impetus. Cum enim Arius ab Alexandro tanquam Ebionaita ab Alexandro condemnatus fuisset & quo fictam accusationem dilueret suamque fidem manifestaret omnibus, non tantum libellum fidei ad Episcopos miserat, sed et alium prolixiorem librúm svulgaverat conteinentem fusiorem explicationem & professionem fidei suæ, ut ex fragmento ejus quod extat apud ✝✝ Epist. de Synodis Arimini et Seleuciæ Apud Socr. l. 1. c. 9. Athanasium, consat; populus autem ejus Lectione (, sicut Episcopi lectione alterius libelli,) ubique deficeret e ad Arium deficeret: Imperator edictum sequens edidit. Victor Constantinus Maximus Augustus Episcopis et plebibus. Cum malos et impios homines imitatus sit Arius eandem cum illis pænam infamiæ meretur subire. Quemadmodem ergo ✝✝Hic Porphyrius a Constantino exulaverat, et jam in vivis erat; nec multò post, cùm librum eliganter compositum ad Constantinum miserat, ab exilio revocatus est. Porphyrius veræ pietatis mimicus, compositis adversus Christianam religionem nefarijs voluminibus, dignam mercedem restulit, ut et ipse infamis sit apud posteros, / multisque appetitus opprobrijs, et impij ejus libri penitus fuerint aboliti ; ita nunc placuit Arium sectatoresque ejus Porphyrianus vocari, ut cujus imitati sunt mores, ejus etiam vocabulo appellentur. Præterea siquis forte liber ab Ario conscriptus reperiatur, flammis eum absumi præcipinius : ut non solum prava illus doctrina funditus aboleatur, sed ne monumentum quidem ejus ullum posteritati relinquatur. Illud etiam denuncio, quod siquis librum ad Arium compositum52r positum occultasse deprehensus sit nec eum statim igne combussum oblatum igne combusserit, mortis pænam subibit Simulatque enim in hoc facinore fuerit deprehensus capitalo supplicio ferietur. Divinitas vos servet. Multas quoque alias, adit ✝✝Sozom. l. 1. c. 21.Sozomines, Imperator per singulas civitates direcxit epistolas contra Arium et eos qui idem cum illo sentiebatnt. Hoc pacto Ecclesiæ inter se pacificatæ sunt. Verum cunctis inter se pacem colentibus apud solos Ægyptios implacabilis contentionis furor ardebat : adeo ut molestiam quidem exhiberent Imperatori ; non tamen ideò tamen eum ad iracundiam eitarent. Illos enim ut patres, aut potius ut prophetas Dei, omni honore Imperator afficiens ; iterum ad se vocavit; iterum arbiter eorundem fuit ; iterum eos muneribus ac donis honoravit. Sententiam quoque quam arbiter dixerat per epistolam significavit ; confirmans et sanciens ea quæ a Synodo decreta fuerant ; eosque adhortans ut concordiæ studerent, nec Ecclesiæ corpus distrahere ac discerpere vellunt, sed futurum Dei judicium animo reputarent. Haec Euseb. Vit. Const. l. 3. c. 23. De Hoc Eusebij loco verò Eusebij Socrates verò l 1 c 23 ita scribit. Post compositas lites Arij, alius denuò tumultus in Ecclesijs exortus est. Pacem enim ecclesiæ domestici ejus iterum perturbarunt. Scri Eusebius quidem Pamphili scribit Ægyptios statim post synodum mutuas inter se rixas ad seditiones inter se agitasse. Causam tamen facti non adjugit. – Verùm sicut nos ex várijs epistolis deprehendimus quas Episcopi post absolutam Synodum ad sese mutuò sripserunt, vox consubstantialis quodundam animos conturbabat ; quasi illi diu multumque inter se bellum excitaverunt. Eaque res nocturnæ pugnæ haudquaquam dissimilis53r dissimilis erat. Neque enim utrque satis intelligere videbantur cur sese invicem calumnijs appelare instituissent. Etenim qui Consubstantialis vocem aversabantur, Sabellij ac Montani dogma ab ijs qui vocem illam probabant, induci arbitrabantur. Atque idcirco improbis impios illos vocabant, utpote qui filij Dei existentiam tollerent. Contra verò illi qui Consubstantialis vocem tuebantur, cùm multorum Deorum cultum adversarios introducere censerent, eos tanquam superstitionem Gentilium invehentes aversabantur. Hæc ille : ex quibus contstat multos per orbem Episcopos quæ in Consilio gesta Acta Concilij fuerant moleste tulisse, scientes interpretationem vocis d in lpro Sabellianismo & similibus opinionibus tuendis in proclivi esse, imò videntes vocem sic a plesisque usurpari. Quietiam ex Episcopis Ægypti, quorum plerique falsis Alexandri falsis accusationibus fidem adhibentes, Arium tanquam Ebionitam condemnaverant, haud paucos decreta Nicæna aversatos fuisse, Socrates hic apertè tradit, dum lites quæ ibi in Ægypto fenuò contigêre hinc derivet. At licet Socrates ex literis Espiscoporum quarum aliquas viderat, rectè docerat Episcopos secretiori murmuratione latens quoddam & quasi nocturnum bellum gessisse, vnde et aperta illa Contentiao Ægyptiorum augeri posset : tamen contentionis illius alia fuit origo, ea ut sequitur scilicet quam hic trado. Quintque menseibus a Concilo currente nondum completis moritur Alexander (Athanas Apolog 2, post med. Theod. l. 1. c. 26) # # Eo mortuo congregati ex Thebaide et universa Ægypto quadraginta quatuor Episcopi, dato sibi invicem jurejurando statuere ut nullos ordinaretur ✝✝πρὶν τὰ ἐν ἀυτοῖς ἐγκλήματα διαλύσωσιν Sozom. lib. 2. c. 25. antequam jurgia quæ inter ipsos erant dirimissent, atque ita communi tum consilio suffragio ordinaretur is qui Alexandrinam Ecclesiam administraturus esset. Eusebiani et Concilium Tyri apud Sozom l 2. c 17 & 25. Cum autem plures designarentur Episcopi Et cum plures designarentur episcopi, & aliquantulum temporis in hac altercatione tereretur, Athanasius cum populi parte (cujus scilicet affectionem ipse sibi per gesta sub Alexandero in causa fidei contra Arium concilia verat) sub vesperem in Ecclesiam quæ Dionysij dicitur advolant, cumque ibi ✝✝duos ponit Philostorgius, sed plures fuere septem tamen 53v numerabant Meletiani,& Athanasiani contendebant pluris fuisse. Quo plures eo plures perjuri. quosdam Episcoporum Ægypti54r Ægypti reperisset, januas unà cum suæ factionis hominibus firmissimè occlusit, atque ita ordinatus est multum licet reclamantibus Ordinatoribus. Philostorg. l 2. c 11. Inclusi enim multitudo populisclarioribus vociferationibusque postulatambatat Athanasium Ecclesiæ Episcopum dari, & Episcopos ut facrent per multus dies ac noctes jurejurando obtestati sunt: cum interea nec ipsi ab Ecclesia discederent nec Episcopos discedendi facultatem permitterent. ( ut Athanasius ipse, una cum Episcopis Ægypti in ✝✝Apud Athanasium, Apolog. 2. Epistola synodicâ ) ad Ecclesias confessus est) Cum igitur vis Ordinatoribus inferretur ejusmodi, quæ voluntatem ipsorum potentiamque superabat, confectum est id quod Athanasius volebat Athanasius. Sed reliqua Episcoporum qui tum aderant multitudo Athanasium hujus rei causa Anathemati subjecêre. Hic verò cùm res suas prius confirmasset, totius civitatis nomine litteras ad Imperatorem de ordinatione sua scripsit. Qui cùm eas litteras ab Alexandrinorum curia scriptas esse existimaret, electionem illam suo suffragio comprobavit. Philostorg. 1. 2. c. 11. Præter vim illatam Ordinatoribus, et alæ quædam rationes contra electionem faciebant. Athanasius enim per ætatem haud capax erat Episcopatus, vixdum annos viginti quinque natus Vnde Meletiani, etiam tribus abhinc annis inclamabant: Hem scelera! Illéne Presbyter est? aut illéne puer? (Constantinus apud Athanas. in Apol 2. p 780) Et præterea Athanasius erat tantum Diaconus, cùm tamen electio fieri deberet ex Presbyteris Alexandrinis. Marcus enim Evangelista qui Ecclesiam Alexandrinam fundabat, constituebrat ibidem duodecim Presbyteros, et præceperat ut ex his Episcopus eligeretur. Eaque consuetudo manisit ad usque tempora Alexandri et tunc abrogata fuit ut refere Eutychius in Annalibus. Abrogationis vero nullum non alia antiquius occurit occuri exemplum quàm inordinata Electio Athanasij. Hujus igitur electionis occasione ardebat apud Ægyptios implacabilis ille contentionis furor, cujus causam Eusebius55r Eusebius modestè reticuit. Imperator itaque ut pacem denuò componeret advocat ad se ÆEpiscopos Ægypti, dissidia Conveniunt et alij nonnullie ex Oriente : nam et Eusebius Nicomediæ suaviter componit, ægre ferentum conciliatorum animos muneribus delinit et sedat. aderat Et pag. seq. & Theogonius Nicææ, aderant &c depositi quippe qui causam contra Athanasium susceperantsunt a cæteres properea quod cum communicaverunt cum Alexandrinis nonnulis communicaveverantcaverant quos Imperator tanquam fidei Nicænæ aversatos Nicomediæ exulare jusserat & cum ijs conspiravi concilium cæp Quippe cum Imperator Alexandrinos quosdam a fide Nicæna alienos in urbibus ad se abrini Bithyniæ exulare jusserat propterea quod hæ liter eorum ministerio ordinatio Athanasij impugnabatur. Eusebius iste & Theogonius contra Athanasium negotium suscipientes, illuc pergebant & cum his in super communicabant & aurem ijs aurem præbentes, contra Athanasium negotium susceperant, qua de causa in hac Synodo depositi sunt. Nam sententiæ Episcopali depositos fuisse Eusebius ipse & Theogonius, in Epistola ad Episcopos quæ sequetur, agnoscunt : aliud verò Concilium quo deponerentur non occurrit. Litibus igitur denuò compositis & his de gradu dejectis, reliqui Episcopi donis onusti domum redeunt, ut ex altero Eusebio supra audivistis: hos vero Imperator relegat in Gallias mittens ad Nicomedienses Epistolam cujus priorem partem supra posui. reliquam quæ ad præsens negotium spectat hic subjicio. - Id unum, inquitApud Theod. l. 1. c. 20., metuo ; recogito, quod vos in societatem criminis vacari vaideo. Per institutionem enim ac perversam Eusebij doctrinam, conscientiam a veritate aversam induistis. Sed haudquaquam tarda erit curatio, si Episcopo fideli ac syncero nunc tandem accepto, ad Deum oculos convertatis. Quod quidem jam in vestra est potestate,et ex vestro judicio pendere jam dudum oportuit, nisi supra memoratus Euebius, ✝✝ Episcopis qui contra Athanasium decertabant. illios hunc vehementer mirè eum adjuvantibus, huc venisset & rectum ordinem disciplinæ conturbasset. – Quid nuper una cum Theogonio dementiæ suæ socio admiserit, quæso accipete. Alexandrinos56r Alexandrinos quosdam qui ac nostra fide desciverant, huc abduci præceperam, propterea quod eorum opera ac ministerio, discordiæ fax excitabatur. Verum isti egregij scilicet Episcopi, quos Synodi [Nicænæ] clementia ad agendam pœnitentiam servaverat, non solum istos susceperunt, et apud se tuto degere jusserunt, sed etiam malitæ illorum socios se ac participes adjunxerunt. Quadmobrem adversus ingratos istos id agere decrevi. Abreptos videlicet quam longissimè deportari jussi.– Siquis vero mentionem illarum pestium facere aut in laudem eorum temere excitari præsumpserit, statim opera famuli Dei, hoc est nostri, adacia ejus comprimetur. Divinitas vos conservet, fratres dilectissimi. Hæc Constantinus : ex quibus constat hos qui contra Athanasium faciebant, ab Imperatore pro nova insurrectione Arianorum habitos esse : dicit enim eos qui discordiæ facem excitabant, a fide Nicæna descivisse. Patet etiam Eusebium mox causam suscepisse, Imperatorem verò iram suam, aliquandiu distulisse ubi viderat magnam vim episcoporum idem agere. Hos igitur lenitate potius secandos esse ducit, ideoque ad se vocat in Pannoniam ut pinar, ubi scilicet agebat mense Februari et Martio anni 326 & benigne tractando conciliat dein Eusebium & Theogonium qui simul pariter advenerant & cum verum cum aliquibus qui decreta Nicæna apertiùs aversarentur ab Athanasianis depositos opprimit, propterea quod communicaverant cum aliquibus qui decretata Nicæna apertiùs aversarentur, et eos, ut Imperator insinuare videtur, hospitio exceperant. pag. seq. pag fol præc. Et Epicopis igitur domum redeuntibus Imperator, ut ex Eusebio audivistis, sententiam quam arbiter dixerat per Epistolam significant [Ægyptis;] confirmans et sanciens ea quæ a Synodo [Nicæna] decreta fuerrant, eosque adhortans ut concordiæ studerent. Quibus Eusebij verbis confirmatur quod ex Socrate modo docuimus. Nempe quod Imperator Ægyptiorum sacerdotum Ægypriorum plurimi hac 57v hac tempestate dereta Nicæna ægre ferrent. Cur enim Imperator dum litem hanc novam compenere studet, confirmaret et sanciret decreta Nicæna, simul adhortansut concordiæ studerent ; nisi quod animadverteret fidem illam huic dissentioni ministrasse, tam Episcopis quàm plebibus qui in Athanasium insurrexerant, ordintationem ejus ob fidem ipsam apertè impugnare? Posthac hujus Epistolæ commemorationem Eusebius sic pergit. Sed et alia plurima, inquit, ejusmodi scripsit Imperator, ac pœne innumerabilis – – Sed et alia plurima, inquit, pergit Eusebius, ejusmodi scripsit, ac pœne innumerabilis exaravit epistolas ; nunc Episcopos præscribens ea quæ ad Ecclesiarum Dei utilitatem spectabant, nunc ipsas plebes per litteras compellens. - His ita gestis Imperator Deo carus aliud quiddam imprimis memorabile agressus est in Palæstina. Quidnam Beatissimum illum Domuinicæ resurrectionis locum qui est in Hierosolymis, illustrem ac venerabilem cunctis mortalibus efficere officij sui esse existimavit. Confestim igitur oratorium ibidem extrui mandavit &c.– (Eu Matris autem suæ [Helenæ tantum bonum humano generi procurabatur – quæ in orientem properavit ut terram veneratione dignam perlustraret. Hæ Euseb. in Vit. Const. l 3 c 23, 24, 25, 42, 43. Porro istHhæc Helenæ peregrinatio expeditio contigit anno 326 ut Eusebius et Rufinus satis insinuant indicant, ‡‡ et ex epistola Constantini ad Macarium EpiscHiesrosolymitanum quam ipsa Helena (utinarrat Theodoritus l 1. c 18) secum in Orientem pertulit colligi potest, ubi scilicet Imperator ait se Balsilicæ illius excitandæ negotium Draciliano dedisse. Dracilianus enim vices egit Præfecti Prætorio in Palæstina & vicinis locis anno 326, ut ex lege 1 de Hæreticis C. Theod. ad illum inscripta constat. Quo eodem anno vel initiate sequentie Helena etiam moriter – quo anno eodem anno vel sequenti Helena ibidem moritur, d etiam moritur. Mortua est enim ante jacta fundamenta Constantinopoleos (Euseb. ib.) ac duodecimo annio antequam Constantinum (Cedrenus) qui obijt anno 337, Maij 22 Concilio itaque Ægyptiorum et relegatio Eusebij quæ expeditionem Helenæ præcessàite necessariò incidet in initium tempus vernum anni 326, ✝ pag sequ. feribit septimo circiter mense post Conciliūum Nicænum, non tertio ut vult Philost Scribit quidem Philostorgius Eusebium e Hinc igitur exilium Eusebij quod Philostorgius scribit tribus mensibus post Concilium Nicænum expletis contigisse, in septimum potius vel octavum mensem rejiciendum esse. fol. sup. ✝ Posthæc Imperator iterum factus est Arbiter Ægyptiorum ut in sequentibus dicectur sed judicium istud multis modis ab hoc distinguitur. Hoc contigit ante expeditionem Helenæ, illud postea. In hoc Imperator ad se vocavit dissidentes Episcopos: in illo Episcopi unius partis ultrò venereunt & solus Athanasius ex altera parte citatus est.In hoc pax composita est atque dissidentes donis pacantur & adstringuntur conglutinantur: in illo Athanasij adversarij cum ira dimittuntur & apprimauntur. In epistola hoc tempore scripta ad Ægyptios Imperator confirmeat & sancit ea quæ a Synodo Nicæna decreta fuerant: in ea quam Imperator illo tempora scripsit ad eosdem, nulla talis confirmatio et sanctio occurit. Compositis autem prædictis litibus - Compositis igitur istis litibus, dum Helena pergit in Orientem Imperator ipse tendit in Italiam et vicennalia sua celebrat Romæ. His gestas Imperator ex Oriente redit Compositis litibus, dum hunc pergit in Orientem IperatorImperator ipse tendit in Italiam & vim & vicennalia sua celebrat Romæ. Interim gaudia hæc maæstissimis quibusdam casibus temperantur. Nam Constantinus vix Italiam ingressus fuerat cum ✝✝ Artemius martyr sub Iuliano, Hieronymus, Amenianys, Orosius, Aurel: Victor, Eutropius, alijque apud Baronium, an 324. Crispum Cæsarem, filium suum primogenitum, ob falsam criminis suspicionem veneno sustulit, dein propriam etiam conjugem Faustam balneo calido suffocavit, atque aa Gentiles apud Sozom. lib. 1, c. 5 alios quosdam genere proximos, et bb Eutrop. l 10. amicos innummeros occidi jussit: de quibus consule Baronium ad annum 324 sect 5 & sequ.57r sequ. qui utique testimoniorum (quæ ibi nomen addcucit) multitudine et evidentia victus cogitur hæc agnoscere. Recjicit tamen factum ad annum 324, Chronicon Eusebij secutus, quod certo erroneum est, & hic factæ proculdubio ab Hiernonymo interpolatum, nam Eusebius Imperatorem summis semper laudibus extollere & ejus vitia omnia celare solitus est. Tempus verum sic colligitur. Sozomenes lib. 1 c. 25, ex legibus a Constantino et Crispo simul editis, et notast temporum nominaque Legislatorum ferentibus, expresse testatur Crispum desijsse anno vicesimo Constantin, qui quidem annis cœpit 8 Kal. Aug. A.C. 425, dum synodus Nicæna sederet; q q quæ et fæsto Vicennialium Nicææ celebrato interfuit. Tradit etiam Zosimus Constantinum hæc facinora patrasse tunc cum Roman profectus esset, et Gothofredus ex legibus Constantini loca ac tempora quibus dabantur ferentibus, cogitur agnoscere Constantinum non advenisse Roman ante mensem Iulium anni 326, proindeque rejicere facinora hæ in tempore proxime post Concilium illud Nicænum, & repudiare celebrerrimum illud figmentum de baptismo Constantini quæm Romæ anno 324 ex occasione horum scelerum ad reatum ante sessionem Synodi diluendum celebrari volunt. Præterea Marcellinus tradit Polæ in Istria peremptum Crispum docet scribet : atque Pola proxima est Aquileiæ ubi Constantinum mense Aprili annis 326 positum fuisse testatur ✝✝ Cod. Theod. Lex un. Siquis eam cujus Tutor. Huic etiam tempori favet illud Baronij ann. 324. § 27 quo docet ex Zosimo Osium jam ex Ægypto Romam redijsse. Scilicet Osius sub finem anni ad 324 ad Imperatorem Comitatum red reversus primo Nicæ & comitatum secutus, primò Nicæam dein Roman perrexerat. Adhoc Ida Denique Idaciana Consularia facinus in consulatum Constantini Imp. 7, & Constantij Cæs. (huic anno scilicet congruentem) referunt quo et Constantinum Romæ Vicennalia edidisse scribunt. Tam58r Tam immania verò erant hæc scelera, ut Ablavius post haec Consule vir apud Constantinum præcipens, & hoc autem ipso anno 326 Præfectus Prætorio, ut docet l Lex 6 de Episcopis & Lex 5 de navicular (quod superiorem Chronologiam confirmat) post ea vero Consul, vir apud Constantinum præcipuus, disticho Palatinis foribus affixo, vocerit hæc tempora Neroniana: uti Sidonius Apollinaris, auctor gravissimus refert, his verbis.Sidon. l. 5. Epist. 8.Vt mihi, inquit, non figuratius Constantini domum vitamque videatur vel pupugisse versu gemello Consul Ablavius, vel momordisse disticho tali clam Palatinis foribus appenso: Saturni aurea aæcula quis requirat? Sunt hæc gemmea, sed Neroniana. quia scilicet prædictus Augustus, ijsdem fermé temporibus extinxerat Conjugem Faustæm calore balnei, filium Crispum frigore veneni. Ad hoc distichon alludens ✝Baron. an. 324. § 35. Baronius, dum de causa fugæ Romani Pontificis agot, vocat hæc tempora infælicissima atque ea plane quæ ore domesticorum meruerint Neroniana vocari. Quibus facile erat inquit, fluctuantem Constantini animum – levissimis suspicionibus in quosque optimos agitari adeo ut si deploratissimis hisce tempribus carissimus filius Cæserum primus, amantissima uxor aAugusta, et alij complures necem ab irato Principe subire coacti sint, quid mirum si Romanus Pontifex fugam capessere adactus sit, vel in ea quam antea ob furorem Gentilium captasset, sese cum suis hactenus continuare ? Tempora planè (ut eadem sæpe repetamus quæ Ablavius testatur) Neroniana erant. Hæc Baronius: aa. Baron. an. 324. 17, 19, 27, 35. qui et ex bb. Mich. Glyc. Hist. l. 4. Glyca, cc. Zosim. l. 3 Zosino et dd. Sozom. l. 1. c. 5. traditione Gentilium apud Sozomenem, scribit Imperatorem ad Gentilismum fere redijsse, & jam demum post hæc facinora59r facinora se totum ad Christianam religionem convertisse, ubi Flamines et Sopatrum Philosophum gentilem de expiatione peccatorum consulens, responsum tulisset, non esse traditum lustrationis modum qui tam fœdapiacula posset eluere; ab Osio vero confirmatum audivisset religionem Christianorum habere vim abolendi quodcuque peccatum. Neque sane isthæc a veritate prorsus aliena esse videntur. Nam qui Auruspices, non multo ante de ædibus suis fulmine tactis consuli voluit & eorum sententias ad se transferri, quid mirum si se alijs Gentilium ritibus aliquando immiscuerit, & præsertim hoc tempore ubi deterrimus factus est. Neque est quod quaisquam objectet pietatem ejus erga Christianos, nam certè in ipsa Synodo Nicæna nimium lusit, & sub prætextu religionis paci reipublicæ studuit; ut ex hoc unico argumento satis manifestum est ; quod postquam Hosio auscultans & Eusebium propter socistatem cum Licinio aversatus, deterruisset Episcopos haud paucos Eusebio adhærentes ne venirent ad Concilium, dein cæteros utrius" partis, inter sentententiam se, vehementer contendentes, in sententiam, non in quam illi sponte conspiraverant sed quam ipse prius elegerat, partim blandimentis, & auctoritate præsentiæ, partim fraudulentis interpretationibus, partim vero metu exilij uno die pertraxerat : non erubuit consensum horum Episcoporum pro decisione Dei ipsius insperante spiritu sancto Patribus infusâ venditare. Nam in Epistola quam finita Synodo scripsit ad Ægyptios, hæc fatus est. Cum, inquit, trecenti et amplius Episcopi, tum ob modestiam tum ob solertiam admirandi, unam omnes et eandem fidem quæ60r quæ veritatem et examen divinæ legis sola fides potest esse, unanimi sententia conformarint – revertamur ad carissimos fratres nostros a quorum consortio impudens ille diaboli minister [Arius] nos seperavit. – Nam quod trecentis placuit Episcopis hihil aliud existimandum est quàm Dei sententià; præsertim cùm in tantorum virorum mentibus insidens spiritus sanctus divinam voluntatem aperuerit. Quocirca nemo vestrum ambigat nemo differat sed omnes ad veritatis viam redite. Hæc ille: quæ confer cum epistola quam scripsit contra Arium ante sessionem Synodi, & dic sodes siquid aliud Imperator quàm histrionem egerit ; paci reipublicæ quomodocunque consulens. Haud crediderim tamen cum Baronio quod Imperator post admissa præfecta scelera declinaverit ad religionem Gentilium. Ex lustratione quam ambiebat, hoc non potest concludi, siquidem se ritibus gentilium superiribus annis immiscuerit, ubi ingentia beneficia quibus Christianos afficiebat satis ostendebant eum tum Christianum fuisse. Sed hoc potius dicendum videtur, quod cùm fuerit Princeps nominis ac gloriæ studiosissimus & hactenus utriusque religionis arbitrum se præbuerit, atque populus gentilis hac tempestate multò numerosior extiterit quàm Christianus ; apud illos se purgare statuit, non tam religionis garatia quam ad infamiam delendam. Quod cum assequi non posset, odium omne convertit in istam religionem, opes Idolis mox detrahit, inhibet sacrificià, Idola ipsa cum aris evertit, & sui nominis urbem Christianam extruit quæ Romæ gentilis esset æmula. Vnde61r Vnde non mirum est si Gentiles eum a tempore lustrationis denegatæ ab eorum religione ad Christianam se contulisse scripserint. Cæterum an infælicia illa facinora quæ elui desiderabat, casu aliquæ an magno Dei judicio, vel secus, evenerint, penes alios est sit aliorum judicium. In contentione illa quæ secuta nata est ex Orindinatione Athanasij, Meletiani cum simul cum cæteris commoti fuerant. Hi quidem tempore Ordinationis aberant ab Alexandria, ut Episcopi Ægypti in Epistola Synodica apud ✝✝ In Apologia 2da. Athanasium testantur. Omnem quippe eligendi & ordinandi potestatem Synodus Nic&na eis ademerat, ut et aliudere quiacquam sine consensu Ep aliorum Episcoporum ge agendi. Hi igutur cùm titulum tantum, non auctoritatem Episcopalem, ex decreto Synodali sortirentur, non adierant Imperatorem cum cæteris quantum animaverto neque una conciliati fuerant, sed Athanasium tenebantntes excommunicatum, seorsim collectas agentbant. Et contra Athanasius eos vi agressus ad communionem impellere cogitabat. Vnde mox gravissimæque inter hos turbæ comflatæ sunt. Qua de causa ✝Apol 2 Athanasius sic in eos invehitur. At Synodo Nicæna, inquit, nondum quinque menses præterierant cum beatus Alexander mortem obijt. Meletiani autem quos et quietos et gratos esse oportuit quod aliquo saltem modo recepti essent, more canum non obliti vomitus sui rursus Ecclesias perturbare incæperunt. Ita ille, commotionem reliquorum Episcoporum qui mox ad concordiam et amicitiam rediêre tacsus. Epiphanius verò qua Athanasius vicissim in Meletianos gesserat sic perstringtit. Athanasius, inquit, mox ut Episcopus creatus est, vehementi religionis ardore æstuans ac deplorando Ecclesiæ statu commotus, cum ubique conventicùla, ac populi divortia a Meletianis fierent – ille ecclesias consociare et ad concordiam redigere cupiens, increpandi comminandi et hortanti finem nullem facienbat auscultante nemine. Ex quo omnes illæ contra ipsum62r ipsum turbæ conflatæ ac comparatæ sunt ob eximium illius ardorem ac studium divinitus a Deo in saum a Deo collatum. Epiphan. Hæres. 69. In alio loco idem Epiphanius hæc plenius describit: in Alexandrum tamen conferens quæ conveniebant Athanasio. Alexander, inquit, post Meletij Confessoris obitum, adversus Ecclesiæ schisma vehementi quodam ardore succesnsus, Meletianos qui privatos conventus habebant, agitare ac vexare, ijsque vim adhibere cœperat ne ab una eademque ecclesia contumaciterdesciserent : illi contra detrectantes tumultuari ac perturbare omnia. Quare persequnete eos & urgente acrius Alexando nonnulli e sectæ primarijs, ac pietate & virtute facile principes, ut ijs incommodis mederentur ad comitatum profecti sunt ut Imperatori supplicarent ab eoque privatorum conventuum sine ullo impedimento facultatem obtinerent. Ex his præcipui erant Paphnutius quidam vir magnus & Anachoreta & Confessor. Cum eo erat et Ioannes illorum Episcopos, necnon et Callinicus Peleusij Episcopos cum alijs quibusdam qui hujus concilij participes fuerant. Qui cum ad Imperatorem venissent, et adire vellent, pulsi ac rejecti sunt. Nam Palatini audito Meletianorum nomine, quid hoc sibi vellet ignorantes adire principem minimè permiserunt. Inter hæc Paphnutius Ioannes & cæteri Constantinopoli et Nicomediæ diutius moram trahentes, cum Eusebio Nicomediæ Episcopo familiaritatem contrahunt, eique rem omnem aperiunt, - per hunc conciliari se Imperatori ac perduci postulantes. Ita Epiphan. Hæres. 68. Cǽterum Meletius obijt statim post Alexandrum, relinquens successorum Ioannem cum Athanasium pro Episcopo non agnosceret ,. Epiphanius verò per errorem inadvertentiam errorum produxit63r produxit vitam Alexandri ad annos aliquot ultra Concilium Nicǽnum et inde huic adscripsit præfata quæ sedente Athanasio gesta sunt. Et quidem profectio Paphnutij Ioannis & sociorum ad Imperatorem contigit anno 328 quo Imperator solo inter Concolium Nicǽnum et Tyrium Imperat constitit tam Nicomediæ quam Constantinopoli, ut ex datis legibus ejus tempora et loca ubi consistebat ferentibus videre est in Goth apud Gothofredum in Chron. Cod. Theod; quo etiam primùm Constantinopoli constistere cœpit, fundamenta ejus jaciens. Profecti sunt autem Meletiani ad Imperatorem non tantum libertatis impetrændaimpetranda gratiæa, sed maxime ut Athanasio crimina quædam objceret sicut refert Athanasius ipse a hunc modum. Meletiani, ait, tale crimen per Isionem Eudæmonem & Callinicum de vestibus lineis ementiuntur quasi ego canonenm ejus modi tributi Ægyptijs induceram & primus omnium exigerem. Sed id frustra fuit Presbyteri enim nostri Apis & Macarius, qui ibi forte præsentes aderant, eos audiente Imperatore de calumnia vicerunt. Imperator autem damnato Isione me literis ad se accersit. Re cognita Eusebius ijs acutor est ne loco se moveant. Ex ejus consilio rem apud Cæserem novis criminibus tentant, accusantes Macarium de calice, mihi autem non quodvis crimen, sed quod maximum omnium est imposuere, quasi hostis Imperatoris cremenam auri Philumeno cuidam misissem. Hæc ille : in quibus tamen referendis, insignis vafricies elucescit. Cur enim, quæso, Imperator Athanasium advocaret si Apis et Macarius accusationem de lineis vestibus modo delevissent reliqua autem crimina nondum fuissent objecta, sèd Meletiani condemnati ac dismissi jam domum redituri essent? Nam Certè Imperator accersivit Athanasium ut accusationibus Meletianorum responderet. : licet forte Potuit tamen audita parte accusationum, cæteras defferri juberet ad usque adventum Athanasij, ut pars utrque simul audiretur. Sed magis miror quod Athanasius finxerit Meletianos, audita Athanasij citatione discessuros fuisse discessum ornasse discessum fugam , e ornasse & solis Eusebij64r Eusebij monitis detentos e loco non movisse. Cùm Sihi Athanasium ea de causa accusavisseerant ut is in judicium vocaretur, scientes absentum non posse judicari & si Imperator eoreum operâ Athanasium accersi erat ita ut ut inter utrumque ille jam judicearetjudicaret nonne æque persistere tenerentur atque Athanasius accedere ? nonne hunc congressum expectabant? Quomodo igitur ad fugam parati ? Sed si ita fuisset Quam puerile hoc commentum ? Sed si ita fuisste, vnde, quæso, adversariorum secreta concilia & Athanasio innotuerint Certè qQui talia ascribit adversarijs quorum notitiam ad eum habere non potuitssit, h (Quod Athanasio familiàre est:) hoc eo ipso ostendit se fingere. Iam verò, quod ad objecta crimina attinet, qualia fuerint illa duo de vestibus linesis ac de crumena auri, nemo satis proditdit; (neque enim Athanasius in referendis Adversaniorum accusationibus omnino sincerus esse solet :) illud verò de calice hujusmodi erat Athanasious cum sui sequacibus hoc modo describunt. Mareotis regio quædam Alexandrina est ubi Meletius ab initio schisma non induxerat. In pago quodam istius regionis Ischyras quideam, quem Colluthi Presbyterum perhibebant, ad Meletianos defercerat, & populos ibi congregabat. Cum id Athanasio tum Ecclesias perlustranti renunciatum esset : ille Macarium Presbyterum ablegat ad Ischyram accersendum (Athanas. Apolog. 2). Ischyros autem morbo decumbebat in cubiculo (Athanas. ib. & Acta Tyria ibidem a Iulio Papa & Concilio Serdicensi citata) Quare Macarius cumquibusdam de populo in locum sacrum irrumpens mysticum calicem confregit : unde jurgium et pugna inter hos et populos Meletianorum conflata (Epiphan Hæres. 68) Gentilibus præterea etiam concurrentibus qui postea una cum Christianis testes hujus rei extitere. Mensam sacram præterea idem Macarius evertit (Ægyptij apud Athanas. Apol 2) Et summam Hæc Athanasiani hujus criminis Meletiani in Athanasium referebant et recte quidem nisi quod Athanasius post mortem testium ad crimen minuendum fiixit -se non adfuissedt ubi Macarius calicem fregit uterque enim a Meletianis de hoc crimine accusabatur. æque65r æque ac in Macarium, quasi sive quod hic adfuit ut mihi videtur sive quod hujus tantum mandatis obtemperans Macararius locum sacrum violarevit Imperatur igitur Psammathiæ causa audita, Meletianos ut calumniosos rejecit, Athanasium in patriam reduentum cum ✝ epistola ad populos remisit (Athanas. Apolog. 2) In qua tamen epistola non affirmat Meletianos falsitatis convictos fuisse, sed eos tantum ut invidiosos & fidei circumventores acensat, et in Athanasio propriam existimationem attingi asserit, ut videre est in ipsa Epistola quæ extat apud Athanasium in Apol.2. Erat autem Psammathia s ✝✝Socr. l. 1. c. 27. suburbanum Nicomediæ ubi Imperator, uti diximus, consistebat anno anno 328. ‡ ‡ Eodem tempore vel non multò post Eusebius Nicomediæ et Theogonius Nicææ in exilium missi sunt eo quod cum ex Alexandrinus quibusdam qui ob finem deportati fuerant com in Bithyniam, communicatibant fuerant, & causæ Meletianorum favere non desisterent favere. Philostorgius quidem refert horum Exilium ad tertium mensem post a Concilio Niceno, sed in eo certè fallitur nam Athanasius certe scribit A Eusebium ab ipsea morte Alexandri consilium & fœdera secretò inijsse cum Meletianis. Figmentūum quidem est hoc Athanasij ut ferè sunt omnia quæ contra in inimicos scribit. Etenim, quamvis E præterquam quod Epiphanius rem aliter descripbit, unde quæso secretissima Eusebij & Meletianorum consilia innotesceretnt ? Qui ea de inimicis refert quorum notitiam habere non potest, hac ipso demonstrat se somniari. Sed f quamvis hoc figmentum somnium figmentum sit, tamen figmento non locus fuisset si Eusebius eo tempore exulasset. Exulantibus autem Eusebio et Theogonia, Imperator misit ad Nicomedienses ✝✝Extat apud Theod. l. 1. c. 20. epistolam cujus priorem partem supra posui, reliquam quæ ad præsens negotium spectat hic subjicio. – Id unum, inquit, metuo, id recogito, quod vod in societam criminis vocari video.✝✝NB In civitatibus Eusebianorum concordia & unanimitas, in reliquis Athanasianis solis populorum discordia Per institutionem enim ac perversam Eusebij doctrinam conscientiam a veritate aversam induistis. Sed hauquaquam tarda erit curatio, si Episcopo fideli ac Syncero nunc tandem accepto, ad Deum oculos convertatis. Quod quidem jam in vestre est potestate et ex vestro judicio pendera ✝Sensus esse videtur quod Eusebius ubi primum Meletianis favere deprehensus est relegandus fuisset, nisi mox perrexisset ad Imperatorem, alijs Episcopis Orientis eum valdè adjuvantibus, et effecisset ut cause Meletianorum, cujus patrocinio rectum ordinem disciplinæ conturbavit, prius audiretur. jamdudum oportuit nisi supra memoratus Eusebius, illis tunc mirè eum adjuvantibus, huc venisset & rectum ordinem disciplinæ conturbasset. – Quid nuper una cum Theogonio dementiæ suæ socio admiserit, quæso accipite. Alexandrinos quosdam qui a nostra fide desciverant huc ab duci præcepteram, propterea quod eorum opera ac ministerio discordiæ fax excitabatur. Verum isti egregij scilicet Episcopi quos Synodi clementia ad agendam pœninentiam servaverat, non solum istos65v istos susceperunt, & apud se tuto degere jusserunt sed etiam malitæ illorum socius se ad participes adjunxerunt. Quamobrem adversus ingratos istos id agere decrevi. Abreptos videlicet quàm longissimè deportari jussi. – Siquis verò mentionem illarum pestium facere, aut in laudem eorum temerè excitari præsumpserit, statim opera famúli Dei hoc est nostri audacia ejus comprimetur. Divinitas vos conservet frates dilectissimi. Hac tempestate, scilicet anno A Hac tempestate, nempe ✝✝ Vide ea quæ de tempore hujus concilij Valesius, annotationibus in Vit. Const. l. 3. c. 59, disputavit contra Baronium. anno 329 vel 330, celebratum est Concilium Antiochenum Episcoporūum 250 (Niceph l 8 c 45), in quo Eustathius urbis illius episcopus depositus fuit ob Sabellianismum (Socr l 1 c 24. Sozom l 2. c 18) stuprum Philostorg. l 2 c 27 ). Theod l 1 c 27) & contumelias in matrem Imperatoris (Athanas. ad Solitarios sub initio p 812) Posthæc quidam ex Eusebianorum inimicis famam sparsêre quasi mulier quæ ab Eustathio gravida erat, fassa fuisset se quidem ab Eustathio gravidam, sed at non ab hoc Eustathio ; sed ab Eusebianis conductam fuisse ut, hunc accusaret. & hanc mulieris confessionem ut vere factam Theodoritus post post centum annos primus retulit : quæ tamen si vera fuisse ad omnium aures statim pervolasset & tempore Constantij ubi h contentiones inter Eusebianos et Athanasianos maximè efferbuêre ab omnibus contra Eusebianos objecta fuisset. Quod tamen Sed in horum temporum scriptes nihil tale occurritem Quod tamen certe non evenit. Ægypti in Concilio Alexandrino decem adhinc annis celebrato, Eusebianos de gestis contra suos, in ✝Apud Athanas Apol 2.epistola ad Ecclesias fuse accusarunt. Idem fusius fecere tam Occidentales quam Ægyptij in Concilio Serdicensi in alijs dualis Epistolis, ut et Iulius Papa in alia prolixa Epistola contra Orientales. Athanasius autem Eusebianis in nihilo pepercit et eosdem66r eosdem præterea alicubi de hac depositione Eustathij ut potuit reprehendit. Nec tamen Athanasius vel alius quisquam his temporibus confessionem mulieris eis objecere novit. Qua arcanâ igitur traditione, Theodoritus igitur post centum annos hanc confessionem2 mulieris1confessionem didicerit, reliquo alijs disquirendum. Hoc tempore, nempe septemdecim annis ante Synodum Sardicensem (Epist. Synod. Sard. Orient) a synodo itidem Antiochena (Epist. 2 Synod. Sard. Occid.) depositus est Asclepas episcopus Gazæ. Causa non memoratur. Sententiæ vero in eum latæ subscripsit Athanasius Cùm Meletiani aliquantisper quievissent, ijdem denuò acrius insurgent, & crimini de calice addunt aliud de Arsenio quodam Meletianorum Episcopo, dicentes eum ab Athanasio interfectum esse. - Cæterum Imperator jam antea Psammathiæ de calice audierat. Quapropter Antiochiam literas ad Dalmatium Censorem misit ut cognosceret de causa homicidij. Censor igitur Athanasio perscribit ut se pararet ad criminis defensionem. Athanasius & Quore Athanasius certores facit ejus rei comministros in sacris per Ægyptum et Diaconum amandat qui de Arsenio cognoseret (Athanas Apol 2 p 781 782 ) quasi scilicet Arsenius in vivis repenendus esset : atque ita fabulam componite quasi Diaconis ille primùm audivisset Arsenium latere apud Pinnem presbyterum cujusdam Monasterij, dein Pinnes iste cum se detectum esse sentiret, ante adventum Diaconi curavisset Arsenium in navem conjici una cum Monacho Helia qui eum aliò aveheret: atque ideò Diaconums, elapso Arsenio, Pinnem & Heliam comprehensos seum Alexandriam deportavisset, & hi rem omnem Alexandriæ confessi fuissent. Deinde quo hæc omnia veriora viderentur Athanas. Apol. 2 p 781, & 782. Quare Athanasius fingit Arsenium in vivis esse et in ejus rei testimonium sequentim epistolam quasi ab ipso Arsenio ad se scriptam producit Athanasio beatissimo Papæ Arsenius Episcopus Hypselitarum cui aliquando præfuit Meletius, una cum cum Presbyteris & Diaconis in domino S. P. P. Et nos quoque diligentes pacem et unanimitatem -Vnde Transfer huc epistolam totam paulo post descriptam. Hæc igitur Athanasius perscribens Imperatori persuadit ei Arsenium in vivis esse. Quapropter Imperator inhibet judicium Censoris, & contra Meletianos sic rescribit. Victor Constantinus Maximus Augustus, Papæ Athanasio.Apud Athanas. Apol. 2. Literis tuæ prudentiæ perfectis, in eam veni sententiam ut putarim te scripis nostris adhortandum ut populum Dei ad modestiam & misericordiam adduce res67r res. Meo enim in animo hæc inter præcipia habeo ut et veritatem colam et in mente justitiam semper conservem ijsque potissimum gaudeam qui recta vitæ via incedunt. De illis autem omni execratione dignis Meletianis, imanibus inquam et nefarijs hominibus, qui vesania correpti stupent & solummodo invidia & æmulatione & tumulibus ad scelera motum haben, nefariam suam mentem declarantes, ista mihidicenda puto.Vides enim homines illos quos ipsi ferro interfictos aiebant in medio versari et vita frui. Quo ipso nullum inquam fuerit gravis præjudicium, quodque tam clarè eorum causam oneret, quàm eos, quos ipsi necatos asseverabant, vivere et luce frui, qui ipsi pro se causam dicere possunt. Deinde id quoque additum fuit Meletianorum criminibus, te nefario impete irrumpentem rapientemque poculum quod in sacratissimo loco repositum erat, confregisse, quo scelere nullum unquam profectò gravius esse posset siquidem id ita factum et contestatum esset. At quodnam hoc genus criminationis ? quæve ista desultoria personarum transmutatio & reorum diversitas ? ut nunc in hunc nunc in alium crimen conferant? qua res ipsa luce clarior est, ipsos tuæ prudentiæ insidias tetendisse. – Hanc igitur non asperitatem sed veritatem jure appellavero. Postremò etiam illud adjungimus ut operam des quo ista quæ scripsimus subinde ad populum recitentur ut res in omnium notitiam veniat, & præcipuè ut illi qui ita agunt & ad istum modum conversantur resciscere possint, quod ista quæ nunc a nobis emendationis causa dicuntur, ne ipsa et factis demonstrabuntur vera esse. Iam cùm in hoc negotio tanta sit importunitas malitiæ importunitas, certum habeant me ita decrevisse, atque hujus esse sententiæ, si quid68r si quid tale iterum, moverint, non pro more Ecclesiarum, sed pro legibus publicis, memet meapte opera causæ cognitionem suscepturum, ac deinde cognoscent se non solum humani generis, sed etiam divinæ disciplinæ latrones esse. Deus te servet Frater dilecte. Ita quidem Imperator sed hoc parum profuit Athanasio: Meletiam enim in Medium proferebant cadaver Arsenij ut quotquot eum norant, viderent interfectum, & sive figmenta Athanasij retegentes exponentes quibus judicium effugere conatus erat postulabantdenuò persistebant in accusatione petendo ut res demum in judicio tractaretur. Instabant et Episcopi Orientis. ✝ pag sequ. ✝A quibus assiduè interpellatus Imperator, apud Cæsaream Palestinæ Synodum fieri jussit. Ad hanc Synodum vocatus Athanasius, non paruit – longi tempores mora Synodum fatigans & Imperatoris præcepta despiciens (Sozom l 2 c 25)Hinc Eusebiani præter alia crimina tyrannidis etiam et contumaciæ coram Imperatore eum accusant (Theod l 1 c 28) Cumque per hanc novam tergiversationem confirmaretur eum causæ suæ diffidere, & ideò fabulam de reperto Asenio antea composuisse ut judicium Censoris etiam effugeret Imperator indicit Synodum Tyri in annum sequentum quæ causam demum cognosceret, ;& Eusebiam, ut mihi videtur, jam confidentores facti injurias Ario illatas etiam inculcare cæperunt; exponentes quomodo hic calumnijs circumventus & oppressus fuerat, idque factione Athanasij Alexandri animum inflammatis : atque ita tandem effecerunt ut Imperator Arium revocaret ab exilio & cunctantem accelelaretret his literis. Sed et aliud quoddam insperatum evenit. Imperator deserit fidem Nicæna vel potius Hosianam quam hactenus Imperator sub verbis vocibus Nicænis propag tenuerat, & se convertit ad Eusebianos. Cujus Occasionem sic narrat Rufinus.Ruffin l 1 c 11 Cùm Constantia, inquit, Constanti Licinia relicta cum diem obitura visitaretur a Fratre Constantino, atque ab eo blande religioseque compellaretur, extremam dicitur ab eo gratiam poposcisse ut Presbyterum quendam in familiaritatem reciperet et quæ sibi ab eo pro spe & salute suggererentur, audiret : se quidem jam ex hac luce discedentem nihil curare : pro fratris vero statu esse sollicitam ne forte pro innocentium pœnis regni sui pateretur excidium. Quibus ille monitis a sorore susceptis & fidelem pro se germanæ sollicitudinem credens accomodavit aurem presbytero & interim accersiri de exilio Arium jubet. Hæc Rufinus (l 1 c 11) qui et postea addit hunc Presbyterum fuisse cui Constantinus moriens testamentum tradidit, hoc est, ut Philostorgius refert ✝✝ Philostorg. l 2 c 16. Eusebium Nicomediæ. Et quidam tale quiddam factum fuisse veresimilè est cùm Constantius Constantia ante tempora Consilij Nicæni Eusebiana fuerit &69r fuerit et subinde Constantino carissima &atque Eusebium consanguineum præ cæteris dilexisse videtur, sicut etiam Constantinus eum ab hoc tempore dilexit. Cæterum in eo Ruffinus æ ejus sequaces errant quod Arium mediatione mediatione hujus Presbyteri ab exilio revocatum tradant. Imperator, consultis Episcopis quos circum se habebat, primo revocavit Arium, & cunctantem acceleravit his literis Victor Constantinus Maximus Augustus, Ario.Apud Socr l 1 c 25. Iampridem gravitati tuæ significatum est, ut ad Comitatum nostrum venires, quô majestatis nostræ conspectu perfrui posses. Ses miram satis non possumus, quod confesti id non præstiteris. Consenso igitur vehiculo publico, ad Comitatum nostrum venire accelera, ut nostram clementiam ac beneficentiam expertus, in patriam reverti possit. Data ante diem quintum Calendarium Decembrium. Arius igitur, pergit Socrates, acceptis Imperatoris literis haud multo post Constantinopolim venit. Erat cum illo Etiam Euzoius, quem Alexander Diaconatus honore exuerat tunc cum Arum ejusque socios deponeret. Eos Imperator ad conspectum suum admisit - - & libellum fidei suæ tradere eos jubet. Illi ergo compositum ab se libellum obtulerunt Imperatori ut sequitur qui sic se habet. Religiosissimo Deique amantissimo Domino nostro Imperatori Constantino Arius & Euzoius. Sicut præcepit Deo carissima pietas tua, Domine Imperator, fidem nostram exponimus, scriptisque profitemur coram Deo, nos & illos qui nobiscum sunt, ita credere uti subjectum est. Credimus in unum Deum patrem omnipotentem & in Dominum Iesum Christum filium ejus, qui ex eo genitus est ante omnia sæcula : Deum Verbum per quem omnia facta sunt quæ in cœlo et quæ in terra : qui descendit & incarnatus est : qui passus est et resurrexit & ascendit & ad cœlos, & iterim venturus est ut judicet vivos e& mortuos. Et in spiritum sanctum, in carnis resurrectionem & in vitam venturi sæculi, regnumque cœlorum70rrum Et in unam Catholicam Ecclesiam Dei, quæ a primis cardinibus ad ultimos usque terrarum fines porrigitur Hanc fidem ex sanctis Evangelijs accepimus, Domino discipulis suis dicente : Ite et docete omnes gentes : baptizantes eos in nomine Patris & filij et spiritus sancti. Nisi hæc ita credimus, ac nisi vere suscepimus Patrem & Filium & spiritum sanctum, sicut omnis Catholica Ecclesia & Scripturæ docent, quibus per omnia credimus; Iudex noster est Deus nunc et in futuro sæcula judicio. Quapropter pietatem tuam rogamus, Deo carissimèe Imperator, ut cùm Ecclesiastici simus & fidem ac sensum Ecclesiæ sanctarumque scripturarum teneamus, per pacificam ac religiosam pietatem tuam uniamur matri nostræ Ecclesiæ, sublatis videlicet quæstionibus ac disputationibus superfluis: ut & nos et Ecclesia mutuam inter nos pacem servantes, solemnes preces pro pacato Imperio Majestatis tuæ & pro universa stirpe tua, simul omnes ad Deum fundamus. Hæc illi Hæc illi. cCùm autem Imperator isthæc isthæc communicaret cum Episcopis cuis quos car secum haberet, circum secum habuit, communicaret, isthæc atque illi subinde Arium benigniter tractarent Eusebius & Theogonius, his auditis, supplicem Epistolam mittunt ad Episcopos illos, ut sequitur. Apud Socr l 1. c 14 Nos quidem a pietate vestra dudum condemnati indicto causa, judicium sanctitatis vestræ placidè & cum silentio ferre debemus. Sed quoniam absurdum es, argumentum calumniæ adversus semetipsum silentio suo præbere, idcirco significavimus vobis, nos et in fide unanimes conspirasse, & notione consubstantiali homousij diligenter examinata, omni studio in pacem incubisse, nullam unquam hæresim secutos. Cumque ob securitatem & tranquilitatem Ecclesiarum ea suggessissemus quæ nobis in mentem veniebant & eos quibus a nobis satisfieri oposrtebat confirmassemus, fidei quidem subscripsisse, anathematismo71rtismo verò noluisse subscribere ; non quod fidemd reprehenderemus, sed quia minime credebamus, illum qui accusatus fuerat, ejusmodi esse ; cum partim ex ijs quæ ad nos per literas scripserat partim ex ejus sermonibus in conspectu nostro habitis, compertum haberemus illum talem non esse. Quod si sanctissimo Concilio vestro satisfcatum est, non repugnantes sed consentientes ijs quæ a vobis decreta sunt, etiam hoc libello consensum nostrum confirmamus; non quidem tædio exilij, sed ut suspicionem vitemus hæreseos. Nam si in conspectum vestrum nos venire, patiemini, invenietis nos in omnibus concordes & decretis vestris inhærentes : quando et eum ipsum qui ob ista accusabatur, placuit reverentiæ vestræ humaniter tractare & ab exilio revocare. Porro absurdum fuerit, cumis qui reus esse videbatur revocatus sit, seque de illis quæ ipsi objiciebantur purgaverit, nos silere & argumentum adversus nosmetipsos ultro suppeditare. Vos ergo, sicut reverentiam vestra Christi amantissiman decet, Imperatorem Deo carissimum admonere dignemini, eique preces nostras offere, & in nostra causa, ea quæ vobis congruunt maturè decernere. Hæc Eusebius & Theogonius: quibꝰus mox Ecclesias suas receperunt. Cæterum ex his omnibus opportunum erit observare sequentia. Primò quod Arius & Eusebius revocati sunt mediatione Episcoporum. Scribit queidem RuffinusRuffin. l. 1. c 11. & post eum alij quod Constantia Licinij relicat cum diem obitura visitaretura fratre, atque ab eo blandè religiosque compellaretur, extremam ab eo gratiam poposcit, ut Presbyterum quendam in familiaritatem reciperet, & quæ sibi ab eo pro spe & salute suggereretur, audiret : se quidem72rdem jam ex hac luce discedentem nihil curare: pro fratris verò statu esse sollicitam, ne forte pro innocentium pœnis, regni sui pateretur excidium. Quibus ille monitis a sorore susceptis, accommodavit aurem Presbytero et interim accersiri de exilio Arium jubet.. Et paulo post addit Rufdinus hunc Presbyterum eum ipsum Eundem fuisse cui Constantinus moriens testamentum tradivit, hoc est, ✝✝ Philostorg. l. 2, c. 16. Eusebium Nicomediæ. Quamvis Ruffinus in eo erret quod ponit Arium revocatum mediatione Presbyterei, potuit tamen Constantia pro Ario et Eusebio apud frarem intercedere: sed hos non tam Eusebiæ quàm Episcoporum mediatione revocatos fuisse clarum est cùm Eusebius & Theogonius in præfata Epistola ad Episcopos dicatnt ipsos revocasse Arium ab exileo & ideo non scribant ad Imperatorem ut ille sedaret Episcopos sed ad hos Episcopos ut illi pro se agerent apud Imperatorem. Secundo observandum est Episcopos pro Ario apud Imperatorem agentes hoc argumento perusasisse Imperatori, quod prævaluisse & persuasisse Imperatori pro Ario apud Imperatorem egisse & effecisse ut ab exilio revocaretur hoc argumento, quod calumnijs circumventus & oppressus fuerat. Supra audivistis Arium ab Alexandro accusatum quasi filium prædicaret nudum hominem natura sua cæteris hominibus æqualem & sola virtute exaltatum ; tempus etiam creatum fuisse ante filium ; & filium mutari posse ut diabolus: Arium tamen his omnibus contraria docuisse, & Eusebium Cæsareæ ideo Alexandrum reprehendisse Alexandrum quasi calumnias struentem Ario; quod et alios plures Eusebianorum factitasse non est dubium . Alexandruerm his non obstantibus in accusationibus perstitisste & in sui defensionem hoc etiam addidisste quod Arius cum socijs dissimulando hæresin sententiam73r hæresin de qua condemnatus fuerat, fucum faciebat, & Episcopos rectè sentientes in sui patrocinium & errorem fictis verbis traducebantre conabatur. ✝✝ Cum, inquit, ex cætu Ecclesiæ quæ Christi divinitatem adorat, eos ejeceramus: ipsi contra nos huc et illuc discurrentes, ad collegas nostros idem nobiscum sententies, proficisci instituerunt specie quidem pacem et concordiam expetere se simulantes ; reipsa cerò quosdam eorum blandis sermonibus in errorum suum traducere conantes. A quibus etiam verbosiores epistolas flagitant, ut eas legentes hominibus quos ipsi deceperunt, eos pertinaciter in errore perseverare faciant absque ullo pœnitentiæ sensu, in impietate obduratos, quasi qui episcopos idem secum sententias ac sibi suffragantes habeant. Ea porro quæ apud nos perpéram docuerunt & egerunt & quorum causa a nobis sunt expulsi, nequaquam illis confitentur : sed vel silentio ista tradunt, vel fictis sermonibus & libellis conscriptis velantes, fucum faciunt. Probabilibus itaque et ad assentationem compositis colloquijs pestiferam suam doctrinam obtegentes, simpliciorem quemque & fraudi expositum circumveniunt : neque interim parcunt pictatem nostram apud omnes calumniari. Vnde fit ut nonnuli literis eorum subscribentes, in Ecclesiam eos recipiant. Hæc Alexander ad Alexandrum Byzantij exponens in sequ et asserens in sequentibus quond Arius, quicquid prætenderit eadem pla revera docuit cum Ebione, hoc solum excepto quod filium Artema, & Paulo Samosateno. Ea igitur tempestate cardo disputationis in hac quæstione versabatur utrum Arius ita ea credidit quæ prædicabat, vel uti contra existimabant Eusebiani, vel Ebionita fuit & fidem Eusebianorum fictis tantum verbis prætendiseris decipiebat orbem. ut contendebat Alex Vnde expectandum esset ut hæc Alexandri acusatio in Concilio Nicæno hæc Alexandri accusatio tandem probaretur. Illud ante omnia faciendum fuit tum ut Alexander se purgaret ab infamia accusatioris calumniatoris qua laborabat apud74r apud Eusbenianos ; tum ut ipse Arium non tantum hæreticum esse sed et fraudis artificem demonstraret, atque Eusebianos incautè hominem deféndisse ; tum denique quod istius accusationeis probatione contentionem feliciter composuisitasent fuisset. Ipsi enim Eusebiani videntes Arium et socios apertæ hæreseos & sycophantiæ convictos, juste depositos esse confessi fuissent neque amplius pro receptione ej eorum contendissent. Hujus itaque accusationis probatione Alexander, inquam, Et socij apprimè incubuissent, si modo potuissent probare. Sed omnia secus evenerunt. Nihil prorsus suscipiunt probandunmd. Pergunt tantum accusare. Et quasi ferre non possent blaphemias Arij; præcludunt aures, bili indulgent, tumultibus omnia implent omnia. Ant Ad usque diem quo Imperator in synodum venit perpetui tumultus. Eo die nulla accusationum probatio, sed quid contra Arium statuendem esset, solummodo decernitur. Atque ita hominem causa inaudita condemnant, quasi eorum omnium reum dequibus Alexander eum condemnaverat accusaverat. Vnde illud Erat quando non erat, in hoc ipso cConcilio, dum de fide disputabant coram Imperatore interpretati sunt quasi Arius per id intelligeret tempus creatum fuisse ante filium, ut ex literis Eusebij ad Cæsareenses suos patet : cum tamen hoc a mente Arij prorsus adeo alienum fuisse certum sit fuerit ut malitiam eorum qui sic interpretati sunt, perversitatem, medicam malitiam, magis demonstrat quàm ignorantiam demonstret. Quis enim nisi perversus, audiens Arium docentem filium fuisse ante mundum conditum & ante omnia sæcula atque omnia per eum creata esse, contenderet eum dicto illo Erat quando non erat aliquid amplius intellexisse75r intellexisse quàm Deum, s, Deive increatam æternitatem fuisse ubi filius non erat ; vel ut compendius dicam Filium non fuisse ab æterno ? Rursus etsi Arius in libello fidei quem obtu Alexandro obtulit ipso initio anqu antequam causam exponebat externis episcopis expresse scripsit filium esse immutabilem : in Concilio tamen Nicæno anathemate percutitur siquis filium mutabilem prædicet : quasi hæc esset sententia Arij. Cum igitur res ad hunc modum gestæ fuerint, non mirum si episcopi Orientis, quàm ubi primum fiduciam apud Imperatorem, nacti perfi falsas accusationes quibus Arius opprimebatur, aperire et quodnam erat tantorum dissidiorum verum fundamentum exponere inciperet. Quibus probe intellectis, nil non magis mirum est si Imperator insuper ad se vocavit Arium ipsum, ut hominis dispositionem & fidem ex eo ipso addisceret. Iam vivo res ita gestas Eusebius & Theogonius in præfata Epistola bis testantur & primo his verbis. Fidei, inquitunt, subscripsimus, anathematismo verò noluimus subscribere; non quod fidem reprehenderemus, sed quia minime credebamus, illum qui accusatus fuerat ejusmodi esse; cum partim ex ijs quæ ad nos per literas scripserat, partim ex ejus sermonibus in conspectu nostro habitis compertum haberemus illum talem non esse.Hæc illi : non docentes quid Imperator ed episcopi sentire debent de Ario, sed ex ijs quæ jam ante sentiebant apologiam pro se ipsis scribentes, quatenus illiipse scilicet illi etiam jam compertum haberent Arium non talem esse qualem Synodus accusationibus A accusante Alexandro condemnaverat, proinde se non ultra culpandos ab illisipsis illis quod Anathematismo nollent subscribere, cum hoc fecerint non quod fidem reprehenderent sed quia minimè credebant illum76r illum qui accusatus fuerat ejusmodi esse, ex litteris & sermonibus compertum habentus illum tallem non esse sicut illi etiam omnes (nempe Imperator cum Episcopos) re examinata jam satis compentum habent. Et nequis dubitet hunc esse sensum genuinum Verborum Eusebij & Theogonij ijdem, in hac ipsa epistola mox hoc subjiciunt. Absurdum fuerit, inquiunt, cum is cum qui reus esse videbatur [Nempe Arium] jam revocatums -sit de exilioseque de illis quæ ipsi objiciebantur purgavent nos silere Quoibus nihil expressius dici potest Quo nihil expressius dici potest. A easdem calumnias et purgantionem Arij alludens Concilium Hierosolymitanum paucis abhinc mensibus collectum, ita scribit ad Ægyptios. ✝✝ Apud Athanas. de Synod. Arim. et Seluc. Imperator, inquit, auctor fuit ut simplia et placido animo reciperemus Arianos, quos aliquandiu improba invidentia extra Ecclesiam detinuit, et viris istis de rectitudine fidei in literis suis testimonium præbet, quam cùm autea audiverat, ipse eandem ex viva eorum voce cognovit cognitamque approbavit &c. Primò, inquiunt, Imperator au divit fidem eorum non eam esse de qua per improbam invidentiam condemnati et extra ecclesiam detenti fuerant sed veram & orthodoxam sug episcopis scilicet hoc ei suggerentibus; postea idem ex viva eorum voce cognovit. Cùm autem ex eo quod Imperator probavit fidem Arij, supponi soleat Arium resipuisse & ad fidem Imperatoris accessisse unde et Formula fidei quam obtulit Imperatori, ab Athanasianis vocatur libellus pœnitientiæ, idcircò jam tertio loco ostendemus Imperatorem e contra accessisse ad fidem Arij. Certe hoc testantur antiquiores & fide digniores auctores. Sic Sulpitius lib 2 c 50. Duobus, inquit, Arijs acerrimis perfidiæ hujus auctoribus, Imperator etiam de pravatur : dumque sibi religiones officium videtur implere77r implere vim persecutionis exercuit [sc. relegando Athanasium.] Hieronymus itidem in Chronico Eusebij dicit Constantinum in dogma Eusebij Arianum declinasse. Lucifer Calaritanus autem his antiquior sæpius Arianismi Constantinum insimulat, & lib. 1 pro Athanasio, Constantium filium ejus sic inducit loquentem: Nisi pater meus bene fecisset conferre se ad Arianos, non ejus filij regnaremus. Sed præstat audire ConstanstantinumConstantinum ipsum, qui in Oratione ad Sanctorum cæslum sefidem suam salis expressit. Etenim in capite primo hoc fatus est s sic Filium Dei allocutus est. ποιον δε' ὅλως σὸν δημιούργημα, ἔιπερ ὁ τῶ ν πάντῶων, καὶ τῆς σῆς οὐσίας ἄιτιος. ὁυτος γάρ σε ἐκόσμησεν : ὲπεὶ κόςσμος φύσέεως, ἡ κατὰ φύσιν ζωή. Quale omnino Quodnam extotae et absolutè est opificium tuum ? siquidem ille omnium auctor, tuæ quo etiam substantiæ opifex fuit. Hic enim est qui te ornavit. Quippe ornamentum naturæ est vita naturæ congrua. In nono autem capite adhuc plaeniùs loquitur. Plato, inquit, primum quidem Deum supra omnem ✝✝ ὀυσίαν substantiam esse docuit, rectè omninò. Huic alterum subjecit, καὶ δύο ὀυσίας τῷ ἀριθμῷ διεῖλε & duas substantias numero disctinxit; cum una sit utriusque perfectio & secundi Dei ✝✝ ὀυσία substantia ex primo proficiscatur Deo. Hic enim opifex est & moderator universorum, ac proinde omnia transcendit. Ille vero qui secundus ab eo est mandatis ejus inserviens, omnium rerum constitutionem ad eum tanquam ad causam refert. Ita juxta accuratissimam philosophandi rationem unus fuerit qui omnium rerum curam gerit ; et qui universis consulit ; Deus scilicet sermo, a quo exornata sunt cuncta. Qui cum vere sit Deus idem etiam est filius Dei. Quod enim aliud nomen præter filij appellationem ei quispiam imponens non simul summo scelere sese obstrinxerit? Quippe illa qui est omnium pater, mete merito. etiam sermonis sui pater existimatur. Et hactenus quidem Plato recte78r rectè sensit. Vides hic quomodo Constantinus Platonicam Philosophiam, perinde atque alius quisquam Eusebianorum, cum approbabtione describit, quam tamen antea, ubi inter hanc & fidem faslsò attiributam Arianis nondum satis distinguere didicereat, edicto suo condemnaverat in Porphyriani vocitarentur. Adhæc in libello fidei quem Arius obtulit Imperatori, vox homousij plenè omittitur cæteraque omnia quæ Synodus Nicæna ad cautionem fidei sancxerant, prorsus omittuntur : neque aliquid ampliùs ponitur quam quod Eusebiani omnes & Arius ipse ab initio statuerant. Cum Eusebius Cæsar&e& fidei formulam huic sem hujusmodi Symbolum offerebat Imperatori in Synodo Nicænæâ : Respondet Imperator homousion inserendum esse. Neque potuit res tunc componi sine adjectione hujus et aliarum vocum adjectione. Ab eo tempore vox ista facta est criterion fidei, & exagitandur quotquot eam non admittunt & Imperator in eo totus fuit ut decreta Nicæna reciperentur. Certè igitur si Arius ut pœnitens & decreta Nicæna amplectens accessisset, Imperator non jussisset eum suo more fidem componere sed ipsi potius symbolo sNicæno subscribere: præsertium cum Arius signifi princeps fuerit eorum qu in quorum damnationem contra quos hoc Symbolum componebatur a tot patribus compositum et sancitum fuerat. Cum igitur Imperator aliter fecerit, atque Arius noluerit quisquam eorum ponere quæ in Symbolo Nicæno vel Anathematismo contra eum decreta fuerant, aut aliquid amplius quod imo contra ista nonnihil suggeressit, petendo ut sublatis quæstionibus ac disputationibus superfluis uniretur Ecclesiæ: quid79r quid clarius esse potest quam Arium in fide sua perstitisse, & ipsum potius Imperatorem pœnitentem factum decretus Nicænis jam non ampliùs mordicus inhæsisse, sed ina illami ipsami Arij fidemi, quam antea perperam intellectam, tantâ Synodi solennitate damnaverat, tot epistolis publicis defamaverat, tot edictis per orbem oppresserat, jam demum post post rerum probam examinationem, descpecto nomine ac gloria cujus erat studiosissimus, modestè succubuisse. Hoc etiam confirmat Synodus Hierosolymitana ad quam Arius & Euzousius suab Imperatore subinde missi sunt. Nam in epistola ad Ægyptios patres illi non dicunt hos ob malam fidem extra Ecclesiam detentos jam pæru resipuisse: sed improba invidentia extra ecclesiam detentos fuisse, et eorum fidei rectitudinem jam demum Imperatori innotuisse. Atque hoc dicunt non de Ario et Euzoio soleis sed de Arianis omnibus qui per Ægyptum aut alibi fugiebant communionem Athanasiorum quaso significantes Imperatorēem, per ea quæ ex Ario et Euzoio audiverat, rectitudinem fidei reliq sectæ totius collegetissa, Fuc Fucum ergo facuiunt egregie, qui libellum pœnintentiæ vocant fidem ab his duobus oblatam Imperatori vocant libellum pœnitentiæ. Atque idem de Epistola Eusebij et Theogonij ad Episcopas intelligendum est quam aliqui libellum pœni e tiæ vocant. Hi enim nullam movam confessionem scribebant sed confirmabant tantum quæ gesserant in Concilio Nicæno: Et hinc obiter, cùm idque juxta receptam expositionem Eusebianorum. Nam Eusebiam erant ad quos scribebant quairum utiqueopera Ariusm modo revocatverantt et se purgaverat humaniter tractaverant, & præterea fidem quam Arius ab intio docebamnt, Euseb. & Theognius aperte profitentur dum dicunt se non subscribserepsisse anathematismo quia non credebant eum qui accusatus erat ejusmodi esse, & addunt Arium se jam purgasse, hoc est non mutasse sententiam80r sententiam sed ostendisse falsa esse de quibus accusabantur seque recte credidisse ab initio. Eam ipsam fidem ergo quam Eusebiani ad quos scribebant, quamque Arius & socij ab initio professi sunt, Eusebius & Theogonius hac epistola profitentur : & proinde crassè errant quiEpistolam eorum vocant libellum pœnitentiæ. Ex eo autem quod exprimant hanc fidem per vocem homousij, valium habemus argumentum quod Orientalis per vocem illam nihil amplius his ipsis temporibus quæ Concilio Nicæno proxima erant, per vocem illam nihil amplius intelligere solerent quam similitidunem substantiæ: Quam eà quinetiam hanc interpretationem, utai supra etiam probavimus, a Concilio ipso concessam ac decretam. Animum enim adverte ad verba Eusebij. Relege enim total epistolam Eusebij & Theogonij & dic sodes annon hic sit ipsissimus sensus: Quod in Concilio isto Arium qui accusatus erat, scirent non ejussmodi esse, sed orhodoxum: cum partim ex literis partim ex sermonibus hoc compertum haberent. Et ideò se non subscecripsisse anathematismo: in fide tamen unamines conspirasse notione homousij juxta sententiam & interpretationem. Concilij diligenter examinata. Quare cum Arius qui reus esse videbatur revocatus sit seque de illis quæ ipsi objiciebantur purgaverit, demonstrans se non ejusmodi fuisse sed rectam sententiam tenuisse ab initio: absurdum fuerit nos silere & argumentum adversus nosmet ipsos ultra suppeditare quasi in eo quod Anathemati noluinus subscribere vel quod postea communicavimus cum hujusmodi viris quorum orthodoxia jam deprehenditur, hæresin aliquam secuti essemus. Quod si igitur in his non pec cavimus81r cavimus, sanctissimo autem vestro concilio vestro, per subscriptionem nostram juxta fidem in istis viris jam demum agnitam, satisfactum est, non repugnantes, sed consentientes ijs quæ a vobis decreta sunt etiam hoc libello consensum nostrum confirmamus : non quidem tædio exilij, sed ut suspicionem vitemus hæreseos, ne scilicet putetis nos ejusmo pro ejusmodi hæreticis habeamur qualis Arius olim habebatur, qui interalia filium patri dissimilem & reliquis hominibus æqualem dicebatur prædicasse. Cùm igitur sententiam sanctissimi Concilij vestri teneamus, si in conspectum vestrum nos venire patiemini, invenietis nos in omnibus concordes & decretis vestris mordicus in hærenes. Hcoc, inquam, sensu Eusebius et Theogonius suggerebant dictabant scribebant epistolam, & quidem sincerè proculdubio dùm verba sua supplicitesr f accommodarent ad conscientiam Imperatoris & Episcoporum qui gesta Nicæna callebant optimè. callebant. Sed ad Athanasium redeamus – sed ad Athanasium redeamus. Tempore statuto, conveniunt Episcopi in Vrbe Tyro, et imprimis ab Imperatore postulant ut ex ijs qui non convenerant, aliqui, præter generalem synodi indictionem, specialibus adhuc literis citarentur. Memores etiam turbarum quas istud genus hominum concitaverat in Synoda Nicæna, petunt etiam ut aliquis adesset cum manu militari, adesset qui pacem conservaret & modestiæ inspector esset. Quibus impletis Imperator rescribit ad hunc modum. Quare igitur cum Imperator etiam et Episcopi etiam illorum revocatione isthæc agnoverint: communi omnium consensu vox homousij prout in Synodo exposita fuit quadrabat nihil ultra cum fidem Eusebianorum exprimebat & proinde de sola Similit Cùm igitur hi relaxando h istos ab exilio, suffragio suo sinceritatem suplicantionissupplicationis p agnoverint. Sed ad Athanasium redeamus Cum Imperatoris esset significare Indictionem Synodi Metropolitanis Episcopis significari Ab ampliandum hanc Synodum & majorem si auctoritatem conciliandam, postulabant Eusebiani ut Episcopi plurium provinciarum convocarentur. Memores etiam Imperator turbarem quas istud genus hominum concitaverant in Synodo Nicæna, ab Imperatore mittet petunt etiam ut Dionysius ex consulis qui pa cum militibus, qui Etiam ut aliquis cum mani militari adesset qui pacem conservaret & modestiæ inspector esset. Dein convenientibus Episcopis Imperator Imperator sequentem epistolam ad eos dirigit synodum dirigit. Constantinus Augustus sanctæ synodo congregatæ in urbe Tyro.Apud Theod. l. 1. c. 29. Congruum plane & felicitati temporum nostrorum consenta-82r consentaneum erat, ut Ecclesia catholica expers seditionis eset & Christi famuli ab omni nunc probro vacui essent ac liberi. Sed quoniam ✝✝ Athanasius cum socijs intelligit. nonnulli improbæ contentionis stimulis agitati ; ne dicam vitam professione sua indignam agentes cuncta turbate conantur, quod malum quavis calamitate gravius mihi videtur : idcirco vos sponte, ut aiunt, currentes adhortor, ut absquestituatis ; & ope vestra ✝ijs quods Athanasius opprimebat. indigentibus subveniatis, fratribus prericlitantibus medicinam adhibeatis, dissidentia inter se membra ad concordiam revocetis; delicta deni, dum tempus adhuc patitur, corrigatis : quo scilicet tot ac tantis provincijs per vos restituatur concordia, quam proh scelus ! paucorum hominum arrogantia evertit. Id porrò summo omnium Domino ac Deo acceptum esse mihique præ omnibus votis optabile, vobis postremò ipsis, siquidem concordiam restitueritis, honorificum imprimis & gloriosum. Nolite ergo cunctari ; sed alacritatem animi vestri magis ac magis intendentes, date operam ut præsentes dissentiones convenienti sententia terminetis: cum omni ut par est sinceritate & fide, quam servator ille quem colimus, in omni negotio tantum non inclamans et a nobis præcipuè flagitat in unum convenientes. Cæterùm quantum ad religionem nostram pertinet, nihil quod mearum partium sit, vobis decerit. Cuncta siquidem quæ literis vestris significastis, a me impleta sunt. Scripsi ad quods voluistis Episcopos, ut venientes communi vobiscum cura ac sollicitudine fungerentur. Misi etiam Dionysium ex Consulari, qui et Episcopos illos qui vobiscum adesse debent commoneat83r commoneat, et omnium quæ gerentur, maximè vero modestiæ inspector sit. Liquis verò quod minimè arbitramur, præceptum nostrum etiamnum violare præsumens, adesse renuerit, mittetur quamprimum aliquis a nobis aliquis qui Imperiali auctoritate hominem in exilium pellens, docebit Imperatoris sanctionibus pro veritate editis minimè esse repugnandum. Quod superest, vestræ sanctitatis erit providere ut nec odio nec gratia, sed juxta Ecclesiacticas & Apostolicas regulas, delictis & ijs quæ per errorem contigerunt, conveniens remedium exquiralis: quo et Eusebiam omni probro liberetis & meas curas levetis, & pacis amænitate turbalis nunc Ecclesijs restituta, vobis ipsis maximam gloriam comparetis. Divinitas, vos servet fratres carissimi: Ita Imperator. Sed hioc non obstante Athanasius moras trahit. Quare Imperat Tyrum Sed tum quidem quamvis venire compelleretur, ✝✝ Baronius ✝ fa nec et pit trigenta So ✝ In Sozomene scribitur triginta sed Certe per errorem scribæ nec etiam ut putat Baronius an 3 putat legendum esse tres. Suspicor magis literam Δ inferiori parte disparente in Λ vel τρίακοντα mutatam fuisse. triginta quatuor circiter mensium spatio profectionem suam distulit. Postea vero majore vi adhibita coactus Tyrum venit. Eo enim (Sozom l 2 c 25) Eò enim Macarius, Sed Et vinctus quidem, per milites deductus est, Athanasio verò Imperator scripsit ut adesset, atque adeo necessitatem veniendi ei injunxit ut nisi veniret invitus adduceretur. (Athanas. Apol. 2. p788) Cùm igitur judicium diutius declinare non posset Res suas igitur ut potuit componit Athanasius, et quia nusquam aderatnt syncerus Pinnes ille et syncerus Helias quos paulo ante præ tenderat comprehensos fuisse & Alexandriam deductos, atque ibi confessos fuisse Arsenium in vivis esse : defectum horum vivorum testium supplere cogitat sequenti epistola quam fingit a Pinne illo ad Iohannem quendam Meletianum qui Athanasium cædis Arsenij testimonium præbebat, esse scriptam. Dilecto fratri Iohanni, Pinnes Presbyter salutem.Apud Athanas Apol 2 Scire te volumus Athanasium misisse in Thebaidenem Diaconum ssum ut omnia scrutaretur ad84r ad Arsenium quærendum. Primum autem obvij reperti Pecysius Presbyter, Sylvanus Heliæ frater & Tapenacerameus, & Paulus Monachus Hypseles confesse sunt eúm apud nos esse. Id cùm rescivisseremus, curavimus illum in navem conjici ut ad partes inferiores cum monacho Helia aveheretur. Non ita diu post Diaconus cum quibusdam superveniens, Arseniumque quæreus, in nostras ædes irrupit : verum illum ablegatum jam ad partes inferiores, quemadmodum dixi non invenerunt, me autem cum monacho Helia qui Arsenium avexerat secum Alexandriam deportaverunt, Ducique nos obtulerunt. Ibi minimè licuit inficias ire sed confessus sum eum vivere & interfectum non esse. Eadem quoque Monachus qui eum avexerat, fassus est. Hæc ideò tibi significavi pater ut scrires Athanasium tibi accusandum non esse. Dixerunt enim eum vivere et apud nos in apbditis haberi, reque innotuit universæ Ægypto, neque celari potest. Sequentem præterea Epistolam quasi ab Arsenio scriptam Athanasius composuit. [Apud Athanas. Apol. 2Athanasio Beatissimo Papæ, Arsenius Episcopos civitatis Hypselitarum cui aliquando præfuit Meletius, una cum Presbyterij & Diaconis in Domino S.P.D. Et nos quoque dilgenis pacem & unanimitatem cumEcclesia Catholica cui tu per Dei gratiam præfectus es, volentesque Ecclesiastico canoni pro veteri instituto subjici scribimus tibi Papa dilecte promittimusquein nomine Domini nos deinceps non communitaturos cum schismaticis, aut cum ijs quibus nondum pas ext cum Ecclesia Catholica sive Episcopi suint sive85r sive Presbyteri sive Diaconi, neque cum illis in Concilio coituros, neque literas pacatas ad illos daturos neque invicem ab illis accepturos neque citra tuam Metropolitani Episcopi sententiam, ullum de Episcopis aut alio dogmate communi & Ecclesiastico decretum edituros, sed cessuros canonibus ante susceptis ad exemplar et modum Episcoporum Ammoniani Tyranni Plusiani et reliquorum Episcoporum. Præterea obsecramus tuam humanitatem, ut nobis quamprimùm rescribas & de nobis ad nostros in sacris collegas, indicesque nos jam stare pristinis decretis, pacemque agere cum catholica Ecclesia & regionum istarum Episcopis conjunctos esse : credimusque tuis precibus ut gratias & efficabus apud Deum, istam pacem firmam indissolubilemqueperpetuò futuram, secundum Dei voluntatem Domini omnium per Iesum Christum Dominum nostrum. Totum cœtum sacrorum virorm qui sub tua jurisdictione est, nos et qui nobiscum sunt, salutamus, & quamprimum Deus permiserit excurram ad tuam humanitatem. Valere te exopto multis temporibus Papa beatissime.] His compositis Athanasius , post enim Synodum vinit Et in synodum vinit cum triginta septum circiter Episcopis Ægyptijs in Synodum veniunt cum & hominum multitudine stipatus. Et imprimis hi Episcopi nooa methodo judicium effugere cogitant. Cæteros enim Episcopos dicterijs cavillationibus & ad speciem compositis accusationibus adorti, turbas conantur excitara & omnia confundere. Narrat quidem PhilostorgiusPhilostorg. l. 2. c. 12., uti siqua ei fides, narrat Athanasium, cùm Imperatoris minis ægre cessisset, tandem vero venisset Tyrum, se quidem sistere in judicio noluisse : sed meretricem quandam, quæ ipso ventris tumore intemperantiam suam prodebat, mercede conduxisse, & adversus Eusebium qui illum 86r in synodo præsidebat (in Caesarissem) per fraudem submisisse, tumulltu illo ac motu qui ex hujusmodi calumnia, ut verimile est, excitandus erat, elusurum se judicium & damnationem subterfigiturum esse, arbitrantem. Eusebium autem subinde quæsivisse ex meretrice utrum stupratorem suum nosset. Qua cùm affeirmasset illum sibi probè notum esse, Rursus Eusebium quæsivisse num ille in præsenti Episcoporum consessu versaretur. Eam vero respondisse: Bona verba, Domine. Neque enim ego tantopere insanio, ut tales viros fædæ libidinis insimulem. Ex ijs vero cum veritas in lucem prodire cæpisset, totam fraudis machinationem patefactam fuisse. Hæc Philostorgius. Athanasiani vero historiam invertunt quasi Eusebianorum aliquis meretricem conuxisset quæ accusaret Athanasium adulterij, ea autem detecta fuisset cum Timotheo cuidam tanquam Athanasio per ignorantiam allocuta esset. (Sozom. l 2 c 25 Theod l 1 c 30) Sed hanc narrationem falsam esse ex eo satis convincitur quod scriptores his temporibus proximi, nempe Synodus Alexandrina in Epistola ad Ecclesias, Iulius Papa cum Athanasio et quinquaginta Epistscopis Occidentalibus in Epistola ad Orientales, et Synodus Serdicensis in Epistolis ad Ecclesias (qui omnes hanc Synodum Tyri pro viribus defamare & convellere conantur) denique Athanasius ipse in Apollogijs, Epistolis et Orationibus omnibus peribus ubi Eusebianis in nihilo parcit, hanc historiam alto silentio obtruêrunt, quod certe neutiquam fecissent si res Eusebianis non autem sibimet ipsis in opprobrium cessisset. A recentioribus itaque in excusationem Athanasij adinventa est ista Theodoriti et Sozomenis narratio. Cæterum hujusmodi accusationes ad judicium fugiendum factas esse, satis demonstrat alia narratio Epiphanij. Potamon, inquit, Episcopus Ægyptius, qui oculo ni per secutione87r secutione propter veritatem orbatus erat, cùm vidisset Eusebium sedentem & judicantem & Athanasium stantem – invectus est voce magna contra Eusebium et dixit : Tu sedes Eusebi et Athanasius innocens stans a te judicatur ? Quis tulerit talia ? Dic mihi tu nonne necum fuisti in carcere tempore persecutionis ? Et ego quidem oculum amisi pro veritate, tu verò nihil multilatum in corpore habere videris, neque testimonium propter confessionem tribuisti, sed stetisti vivens nulla parte detruncata. Quomodo discessisti e carcere nisi quod promisisti persecutoribus id quod nefarium est te factorum esse? Haæc Epiphan. Hæres. 68. Cæterùm quod ad accusationem attinet, certe plurimi erant Confessores qui cum Eusebio nullam notam confessionis ferebant in corpore : quandoquidem Gentiles permulti barbaritatem persecutionis execrati, his ultro faverent, & ipso etiam milites clamarent plurimos sacrificasse qui non sacrificabant, mox extrudentes eos & reclamantium ora nonnunquam pugno obfirmantes. Innumeri præterea nunc in uno nunc in alio carcere detenti vel in exelium missi aut ad metalla damnati sub finem persecitionis illæsi evasêre. Quæ cum ita fuerint, Eusebij causa Deo permittena est & defectus modedtiæ et charitatis in Potamone potius notandus qui Episcopum, contra quem accusatio sine duobus vel tribus testibus non audienda est, in tanto concessu, tam levi suspicionis argumento, ad turbas concitandas calumniare ausus est. Hujusmodi dicterijs et cavillationibus reliquos etiam Episcopos agressi súnt Ægyptij ut illi ipsi in Epistola Synodica paulo post commemorant. Nonne, inquiunt Eusebius Eusebianique studio Arianismi ad in concilium perrexerunt reliquis ejusdem secum sententiæ adductis? Nonne et nos88r nos contra eosdem homines eo nomine quod Arianicæ opinionis essent, scripta evulgavimus ? Nonne Eusebius Cæsareæ Palæstinæ Episcopus de immolatione Idolorum a nostris confessoribus accusatus fuit ? Nunquid non de Georgio probatum fuit, eum ab ordine sui sacerdotij a beato Alexandro rejectum fuisse ? Nonne cæteri de alijs atque alijs criminibus notam censuramque passi sunt? Quo jure igitur isti contra nos Synodum ullam constituere potuerunt? aut qua fronte talem conventum, Synodum appelare audent : cui Comes præsedit? & [ubi Speculator apparebat ? & aderat? & Carcerarius vice diaconorum Ecclesiæ nos introducebat ? Vbi Comes verba faciebat, cæteri præsentes in silentio erant, vel potius Comiti obsequium suum accommodabant ? ubi quod communiter ✝Ægyptijs scib Episcopis placuit ab illo impediebatur? Ille imperio utebatur nos a militibus ducebamur vel potius jussis, sententijs Eusebianorum sententijs ipse Comes inserviebat. Hæc illi : Qui cCum Viris Ecclesiasticis parere nollenta, exclamant quod alij aderant. Ipsa Imperatoris edicta rebelles diu spreverant, conqueruntur quod Imperator per ministros tandem coegit eos ad obedientam. Synodum Nicænam tumultibus impleverant; quod hic similia conati ad modestiam compellerentur, contendunt exclamant dicentis Synodum non esse ubi Comes præsedeitebat & silentium Episcopis imponebatur Quis unquam audivit tantam petulantiam. Aut libcebit Episcopos dictarijs & cavillationibus ad rixas ciendas & fugeiendum judicium convellere, aut judicium Synodei rejiciendum erit quia hoc licebat cum libertate rixare non licuit. Merito igitur Eusebius ijs talia conantibus respondit Si huc accedentes talia contra nos dicitis, vera sunt profectò quæ accusatores vestri objiciunt. Nam si hic tyrannidem exercetis, multò id magis in patria vestra facitis. Epiphan. Hær 68. Hæc illi: ex quibus, quinam fuerint qui turbas illas Excitarunt in concilio Nicæno satis deprehenditur Hæc89rHæc illi : ex quibus quinam fuerint qui turbas illas stupendas excitarunt in Concilio Nicæno satis deprehenditur. Si in quenquam aliquid haberent objiciendumm certe non tumultuarie procedendum esset sed tempus idoneum expectandum quo causa in medium proferretur et a Synodo tranquille tractaretur, & interea Athanasius non aliorum dilata aliorum a non aliorum accusatione sed cause propriæ justificatione defendendus. Nam quicquid in buccam venerit evomere & in obvios quosque latrare rixantium est et tumultuantium atque adeo non decet modestos episcopos ut in infirma plebe turpe habeatur, etsi fortè magna ex parte vera fuerint quæ litigantes objiciant. Accusatos verò sic se erigere in judices legitima auctoritate constitutos multò intollerabilius est. Cum igitur ad hunc modum se gesserint Ægyptij, meritò Eusebius ijs respondit : Si huc accedentes, apud nos talia loquamini contradictoriè, vera sunt profectò quæ accusatores vestri objiciunt. Nam si hic tyranni dem exercetis, multo id magis in patria vestra facitis. Epiphan. Hæres. 68. Cæterum cum Eusebiani mores hujus generis hominum dudum perspectos haberent et ideo Comitem adesse curassent qui modestiæ inspector esset, ab eo compescitur hæc Ægyptiorum petulantia, & Athanasius tandem, cum tergiversationibus nullus amplius locus superesset, cogitur accusationibus respondere. De cæde igitur Arsenij adducuntur testes, & ipsum cadaver in medio ponitur, ut qui vivum noverant, mortuum viderent et agnoscerent. Post multos tamen annos ubi gesta Concilij e memorijs hominum pane exciderant, Athanasius, quo rei evidentiam minueret famam spargit inter suos quasi non corpus sed brachium tantum a corpore aliquo resectum & sale conditum, in concilium adductum fuisset & Athanasius accusatus quod ad usus magicos90r magicos illud resecuisset. Deinde in harum fabularum confutationem narrant Athanasiani Arsenium ipsum ad Tyrum clam venisse, ut quæ illic gererentur coram spectaret, sed mox ab Athanasij amicis detectum, & in concilium abductum atque illic pro Arsenio agnitum fuisse et utramque manum ostensam omnibus : hunc Eusebianos veneficium esse exclamasse: sed hoc non obstante Arsenium ipsum inter cæteros Episocopos mox subscripsisse condemnationi Athanasij. Socr l. 1, c. 29, 32. Ruffin. l. 1, c 15, 17. Sozom. l. 2. c. 25. Theod. l. 1. c. 30. Sed hujus commenti falsitas ex multis reprehenditur. Primò ridiculum est, idque multiplici respectu: et Quo quoad ostentationem manus. Fuerintne Meletiani adeo inepti ut in testimonium contra Athanasium, manum solam circumducerent? Ecquis manum Arsenij agnosceret ? Ecquod inde testimonium contra Athanasium ? Potuitne Imperator tam futili argumento a promulgata sententia divelli et cogi rem novo episcoporum judicio tractandam permittere ? Ad mulierum lachrymas commovendas spectaculum quidem idoneum hæc manus, sed coram Iudice non tam reatus Athanasij quàm stultitiæ accusatorum argumentum extitisset : idque eo magic quod hanc manum ad usus magicos resectam contendisse dicuntur. Persuadeant igitur nobis Meletianos et Eusebianos (quos in Historijs ut callidissimum genus hominum describunt,) ut et Imperatorem iosum fuisse mortalium omnium stollidissimosstolidissimos, vel desinant hujusmodi ineptias eis ascribere. Secundo commentum ein eo ridiculum est quod idem Arsenius de cujus cæde Athanasius accusabatur, ut refert Socrates, dicitur inter Episcopos Concilij Tyrij subscripsisse dicitur condemnationi Athanasij. Si Arsenius ad istud impudentiæ processisset ut hoc faceret, fingi tamen non potest Eusebianos ad istud stultitiæ processisse ut id permitterent. Arsenium tanti sceleris impunitum tam91r tam aperte convictum, impunitum solummodo dimittere æternam infamiam Eusebianis conciliasset. , h Hoc ipso enim confessi fuissent se nefandorum conciliorum participes fuisse. Sed eum in communionem recipere, in cConcilium insuper admittere, Iudicem Athanasij constituere, & in ejus rei testimonium æternum permittere ut subscriptio ejus in Actis Consilij reperiretur, adeo non congruit astutis hominibus, ut stollidissimisstolidissimis sine majori stultitia adscribi nequeat. Sed dixeris forte Socratem ab errante fama circumstantiam illam accepisse. Et rectà quidem : nam Iulius Papa et Patres Serdicenses qui viderant Acta Tyria, subscriptionem Arsenij neutiquam viderunt. Deerat enim illuis testimonium tam luculentum quod Arsenius in vivis esset. Tertio commentum ridiculum est respectu judicij Imperatoris. Si Imperator ubi primum ex Athenasio audiverat Arsenium in vivis esse, ita commotus fuerit in Meletianos ut non amplius more Ecclesiastico sed Imperiali scelera eorim vindicanda pronunciaverit nisi deinceps conquiescerent : Si ipse (ut mox audietis) ob sola rerum inique gestarum suspicionem quam Athanasius ad eum confugiens ingesserat, iratus jussit Concilium Tyrium ad se venire & rationum gestorum reddere : quomodo quæso effingi possit Arsenium in vivis deprehensum et ab omnibus medio in concilio agnitum fuisse, et Imperatorem tamen jam non Eusebianis, non Meletianis fabulæ contextoribus, nedum ipsi Arsenio succensuisse, sed audita causa Eusebianis tanquam recte judicantibus aurem præbuisse & Athanasium ut reum condemnasse. Hæc sane neutiquam consistunt. Dic sodes ; noveritne Imperator Arsenium in vivis esse92resse vel non noverit. Si novit, quo quæso prætextu qua fronte condemnare potuit Athanasium, præsertim cum in hac cædis accusatione judicium maxime penderet cardo judicij versaretur. Quod si non novit, quomodo quæso ignorare potuit, cùm Athanasius ipse ad esset qui rem omnem apperiret, cum gestorum testes essent innumeri, cum cConcilium ipsum quæ in medio facta fuerant negare non posset. Omni igitur ex parte insipida et ridicula est hæc fabula. Quod unicum satis esse posset ad confutationem ejus. Sed secundò fabula hæc sibi ipsi contradicit. Nam Athanasius ✝ epistolam tanquam ab Arsenio scriptam produxit ✝✝ in Concilio produxit Tyri in qua Arsenius se cum Athanasio amicitiam et communionem modis omnibus in posterum servare ultro promitteit; et quamprimum licentbit, ad eum excurrere : et postea in Concilo Alexandrino idem Athanasius cum octaginta Episcopis Ægyptijs citat hanc Epistola quasi ex ea constaret Arsenium eousque amicitiam & communionem Athanasij expetere. Atque idēem postea affirmat Iulius Papa cum quinquaginta Episcopis in Concilio Romano rursus afirmat. Socrates verò et alij scriptores Ecclesiastici qui historiam de manu Arsenij describunt, e contra referunt Arsenium adhùc ad usque concilium Tyri cum Meletianis fecissetem, et ideo clam venisse ad Tyrūum, ab Athanasius verò casu detectum eat deprehen comprehensum, & Athanasianis d invitò adductum in Concilium, & post ea in condemnationem Athanasij conspirasse. subinde se denuo se Eusebianis adjunxisse. Imo et auctor Fabulæ Athanasius idem ‡per-‡ perscribit in Apologia. Arsenius, inquit, primum quidem in Ægypto dum ibi occultaretur repertus est, postmodum eundum Tyri se abstrudentem nostri invenerunt & quod mireris, repertus deprehensusque noluit se 92v se agnoscere Arsenium esse nisi in judicio a Paulo ejus loci episcopo convictus. Ab eo enim tempore pudore impeditus scripsum negare non est ausus. Id autem eideo faciebat quod pacta Eusebio servata cuperet, ne se reperto argumentum fabulæ dissolveretur. Viderit jam Lector quomodo hæ fabulæ de epistola Arsenij deque Arsenio Tyri conspecto inter se constare possint. Certe si alterutra ver fuisset Athanasius fidem ei non abrogasset narratione contraria. Tertio loco redarguitur hæc fabula ex eo quod Synodus Sardicensis in Epistola priori apud Athanasium, Apol. 2. expresse testatur non manum Arsenij sed corpus in medio productum fuisse. , inquit, Eusebiani cædem Athanasium fecisse, et Arsenium Meletianum Episcopum e medio sustulisse, quam rem fictitio gemitu et falsis lachrymis ut vera videretur deplorabant, καὶ ἠξίουν τοῦ ζῶντος ὡς τεθνηκότος τὸ σῶμα 'αποδοθῆναι, jusseruntque ejus qui viveret, quasi qui extinctus esset, cadaver exhiberi. Certe multum interest inter τὸ σῶμα καὶ τὴν χεῖρα cadaver et manum. Cùm igitur hæc Epistola ab Athanasio ipso & alijs trecentis Episcopis Athanasianis93r Athanasianis ex Ægypto Occidente totque orbe collectis scripta fuerit negari non potest τὸ σῶμα corpus vel cadaver Arsenij in medio productum fuisse in demonstrationem occisi hominis quem in vivis esse prædicabant : et proninde fabulam de manu, post tempora Concilij Sardicensis excogitatam fuisse. Qua autem tempestate excogitata fuit dicemus in sequentibus Argumentum quartum ex eo habemus quod Athanasius in ipso Concilio Tyrio condemnatus fuit homicidij. Hoc ipsum Episcopi illi Octoginta Orientales qui ad Concilium Sardicense venere satis testati sunt in Epistola quam in reditu scripsere ad Ecclesias quæqueextat apud Baronium anno 347. Ibi enim inter alia Athanasij facinora de quibus in Concilio Tyri accusatus & condemnatus fu depo depositus fuerat referunt episcopum ab eo cæsum, quod certe neutiquam fecissent si res in proprium opprobium purgato Athanasio cessisset. Quinetiam Athanasius ipse et alij octoginta episcopi Ægypti in ✝✝ Apud Athanas Apol 2. Epistola Synodica hoc ipsum confessi sunt. De Arsenij enim cæde verba facientes, et asserentes Arsenium se in vivis esse per scripta declarasse, addunt: Sed hoc nihil Athanasio profuit, qui oppressus calumnia ὡς τὸν ζῶντα πεφονευκὼς quasi verus homicida ab illis in exilium exterminaverunt actus est. Non enim parens Imperatorum sed horum calumnia illum in exilium exterminaverunt. Exulavit itaque Athanasius propter cædam Arsenij, de hâc cæde coram Imperatore accusatus et a Concilio æque ac ab Imperatore de eadem condemnatus. Viderit jam Lector quomodo Athanasius ab omnibus homocidij hujus condemnatus fuerit, et tamen Arsenius vivus in media synodo p productus atque ab omnibus quotquot hominem norant, tam Eusebianis quàm Atha nasianis94r nasianis pro Arsenio agnitus. Denique ex eo redarguitur hæc fabula quod Athanasiani ipsi qui proxime post concilium Tyrium scripsere pro Athanasio scripsere & pro viribus vindicarentes eum ab hac cæde contenderunt Arsenium in vivis esse : in ejus rei probationem nunquam asseruerunt Arsenium vivum in Concilio Tyrio productum fuisse. Quod tamen præcipium est, et ab omnibus eo tempore apprimè inculcatum et ingeminatum fuisset æque ac a scriptoribus recentioribus inculcam solet, si modo verum fuisset. Sed ipsas proferamus defensiones Athanasij, et imprimis illam quam Athanasius ipse cum octoginta Episcopos Ægyptijs in Synodo Alexandrina quinque abhinc annis celebrata in Epistola ad Ecclesias composuêre. Arsenium quendam, inquiunt, occisum ab Athanasio criminabantur, & poculum mysticum fractum esse. ✝✝ Ἀλλ' Αρσένιος μὲν ζῇ, καὶ μεθ' ἡμῶν ἔυχεταισυνάγεαθαι, καὶ ὀυκ ἄλλας ἀνἀμένει μαρτυρίας ἲνα ζῶν φανῇ, ἀλλ' ἀυτὸς ὁμολογεῖ ζῇν ὀικέιοις γράμμασι πρὸς τὸν συνεπίσκοπον ἡμών Ατανάσιον γράφων, ὃν ἀυτοῦ φονέα διεβεβαιοῦντο At Arsenius iste in vita superest et nobiscum nostræ comminionio f adjungi precatur, neque alia expectat testimonia ut vivus esse doceatur, sed ipse sese confitetur vivere, idque in proprijs literis suis ad coepiscopum nostrum Athanasium perscripsit scribens, quem isti Arsenij interfectorum asseverabant. Nec puduit impios hominem tanta intercapedine locorum & itineribus terra marique disjunctum, ab eo occisum comminisci, cujus per illa tempora locus ubi agebat nemini mortalium cognitus fuit ; adeò illae nullo dum attactus malo ab accusatoribus celabatur : quem quoad licuit in alium orbem transtulerant occisuri eum libenter, ut vel homine, verè extincto vel cæde conficta Athanasium verè occidere possent. Sed divinæ hic providentiæ gratiæ agendæ sunt, quæ nihil injusti invalescere sinit, Athanasium sed sum omnium oculos Athanasiumrsenium subduxit subjecit produxit vivum et aperte calumnias eorum et95r et figmenta reprehendentem. Qui nos ne quaquam ut interfectores suos aversatur aut ut injuriosos odit : nihi enim mali a nobis passus est, sed nostræ communionis avidus in nostre grege conversari cupit, quod ipsius scripta declarant. Sed hoc nihil Athanasio profuit, qui oppressus calumniia quasi verus homicida ab illis in exilium actus est. Nom enim parens Imperatorum sed horum calumniæ illum in exilium exterminaverunt. Et paulo post si cæsare indicebant et ab eo Acta robur accipere voluerunt Qujo jure ipsi judicium Cæsarij irritum fecere? aut quomodo cum Cæsar Meletianos sycophantas nefarios, Athanasium vero innocenteissimum suis scriptis pronunciarit, & cædem de vivo homine confictam tragicè de flecit, ipsi Meletianos verum dicere & Athanasium reum esse definiunt, & nulla cum verecundia hominem vivum pro occiso impetantes venditant, vivre quidem et post-judicium Imperatoris, et quando illi ipsi ad sentendtiam conflandam in unum coirent, et usque nunc nobiscum apud nos existentem. Hactenus illi Hæc illi : in quibus etsi in id incumbant ut contra Concilium Tyri probent Arsenium in vive esse, tamen adeò non asserunt Arsenium adventasse Tyrum ut nec a seipsis alicubi visum dicant vel testem quemvis citent qui eum viderat, sed e contra vim omnem argumenti in epistola Arsenij collocant, dicentes eum non alia expectare testimonia quod in vivis sit. Asserunt quidem quod Deus ob omnium oculos Arsenium produxerat vivum et aperte calumnias Eusebianorum redarguentem eumque apud se existere: at hoc non de persona Arsenij sub omnium oculos posita sed de manifestatione ejus per Epistolam illam ob omnium oculos positam deque fama a qua vel opinione quid a tempore fraudis detectæ alicubi apud se ageret,, intelligendum esse, contextus satis docet. Nam si is in eorum medio versatus fuisset ab omnibus videndus, aut in sua persona cum eis communicasset unquam ; non dixeissent eum ut illorum communione adjungeretur precari, quodque eorum istius communionis avidus in eorum grege conversari cuopiteret, nequein ejus rei testimonium citassent Epistolam ejus ante C tempora Concilij Tyri scriptam, sed affir eorum communionis participem eum factum fuisse afirmassent ejusrei seipsos cum alijs innumeris testes oculares existere locum præterea ubi ageret & ab omnibus videndus esset nominarent, neque declinassent ejus rei probationem ocularem dicendo eum non alia præter epistolam tesimoniæ expectare quod viveret sed jactassent se 95vse Arsenium producere posse & lubenter producturos eum coram Imperatore & Adversarij alijsque quibusvis testibus ut res toti orbi in confusionem adversariorem innotesceret / Neutiquam igitur omnisissent Arsenium in Concilio Tyrio. Cum igitur Athanasiani arguendo Arsenium in vivis esse non dicant eum adfuisse Concilio Tyrio, sed tantum eo tempore ac deinceps usque ad Conciliani Alexandrinum apud se extitisse non in eorum medio versare, vel cum96r cum eis inquam communicasse sed eorum communionem tantum expetere, idque per epistolam ; cum nec ab ipsus vicum dicant Arsenium nec ab alio quovis teste oculari, sed per epistolam significasse se in vivis esse, neque alia præter hanc epistolam testimonia quod in vivis sit expectare rei probationem ocularem aperte declinantes ;, quodqquenon obstante hac epistola patres Tyrîj eum oppresserint : quid elarius esse possit quàm quod Arsenius nusquam comparuit, quod Athanasius defensionem suam in Concilio Tyrio per solam Arsenij Epistolam molitus sit, et quod deni Athanasiani hac tempestate nullo alio usi suint argumento testimonio præter illam epistolam ad probandum Arsenium in vivus esse. Qui proximè Athanasium proximo loco defendêrunt fuêre Episcopi quinquaginta Occidentales qua una cum Iulio Papa in cConcilio Romano. cui Athan septem annis circiter post concilium Tyrium celebrato cui et AthathanaAthanasius ipse interfuit. t iIlli autem de calice fracto verba plurima. facientes hæc alite solummodo loquuntur de Arsenio Quin et Arsenius Episcopus, inquiunt, aliquando dictus ab Athanasio interfectus, quem jam cognovimus in vita esse & cum Athanasio amicitiam fovere, is ipse afirmat ea quæ acta sunt Marcotæ in absentia alterius partis acta fuisse. Ex quibus nihil amplius colligere liceat quàm aliam qu aliquam epistolam quasi ab Arsenio sciptam, ad decipiendos occidentales efficatam fuisse. Non enim dicunt eEusebianos vel Ægyptios vel seipsos vidisse Arsenium (quod præcipuum erat si modo quisquam eum viderat) sed tantum se ejam cognoscere Arsenium in vita esse, & cum Athanasio amicitiam fovere. Tertio97r Tertio loco tam Ægyptij quàm Occidentales cum tuniversa turba Athanasiana ad numerum trecentorum Episcoporum pro Athanasio fusè scripsere in concilio Sardicensi, duplici epistola. Priori Epistola hæc h Athanasium sic defendunt Cum vociferarentur, inquiunt, Eusebiam & misere deplangerent Quin et illa, inquiunt, calumnia qua postmodum usi sunt Eusebiani manifesta apparuit. cum Vociferabantur cædem Athanasium fecisse, & Arsenium Meletianum Episcopum ejus opera e medio sublatum : quam rem fictio gemitu & falsis lacrimus, ut vera videretur, deplorabant, jusseruntque ejus qui viveret quasi qui extinctus esset cadacer exhiberi. Sed figmenta eorūum non latuêreunt. Notum enim erat omnibus hominem incolumen esse & inter vivos recenseri. Verum ne sic quidem, cum vidissent figmenta sua renudari, ipso Arsenio se vivum et minimè interfectum exhibente (ipse enim vivus Arsenius monstravit se min non sublatum vel mortuum fuisse) quiescere potuerunt, sed novas sycophantias veteribus accumulantes, omnitbus machinis id egere ut hominem calumnijs involverent. In altera vero epistola hæc scribunt Deprehendimus, inquiunt, ex aActis [Tyrijs] Eusebianos meros sycophantas esse & insidias nostris coepiscopis struxisse. Arsenius enim quem necatum aiebant ab Athanasio, vivit & in vivis esse ✝ἐξετάζεται comprobatur. Quæ vero de isto deque alijs in vulgus sparserant vana esse apparent. Hæc illi, generalibus terminis ludentes & fucum facientes, quasi ex eo solo quod Athanasiani epsitolam Arsenij ut sinceram reciperent, asserere liceret rem comprobatam et omnibus notam esse Arsenium vivere. Hisce tribus Concilijs complexi videmur omnem Athanasij defensionem quam amici : ejus ea tempestate afferrebant98r afferre potuerunt. Iudicatum esste, inquit Athanasius, non semel secundum nos sed sæpius. Primùm quidem in nostra Provincia cum ad id coijssent propemodum centum Episcopi. Secundò Romæ nobis cæterisque adversarijs Eusebij ad ejus criminosas literas in judicio comparentibus numero quinquaginta et amplius. Tertio iterum in magna synodo Sardicensi ed edictum religiosissinorum principum Constantij & Constantis ubi adversarij ceciderunt ut Sycophantæ, nostram verò innocentiam plures quam trecenti Episcopi conprobarutnt. – Nemo igitur rem a tot Episcopi escussam exporatamque & clarissimis documentis convictam denuò putarit sub judicium revocari debere. Hæc Athanasius initio Apologiæ secundæ satis Quare cum ea omnia produxerim quæ tribuas istia concilija de causa Arsenij scripère, videor totam Athanasij defensionem citasse quam amici ejus proxime post concilijum Tyri eo tempore t hac de causa totias concurrentes effirmere affere potuerunt. Qu AQuo Cum igitur Athanasiani in his in allatis in tribus istis concilijs Athanasium de industria A defendentes non asseruerunt Arsenium Tyri apparuisse (quod præcipuum erat,) nec a scripsis visum inquam vel ab alio quovis teste oculari, sed in terminis tantum generalibus dicant tantum Arsenium in vivis vivere & hoc comprobatum et omnibus notum esse, ipso scilicet Arsenio id per scripta demonstrante : quid clarius esse possit quam Arsenium neutiquam apparuisse Tyri, neque quodvis quemvis testem ocularem vel documentum aliquod quod in vivis esset præter epistolam illam extisse extitisse tempore illorum Conciliorum extitisse, sed & proinde narratiunculam de manu mortui sale condita, deque vivo Arsenio cum duabus manibus apparente, post ista tempora excogitatam fuisse. Ista enim Concilia in Cum itaque Epsitola illa tempora istarum alij cocaesim alijs causa fracti calicis ubi major datur copia expostulandi adeo prolixe et particulariter Athanasium defendunt, ut plane demonstrent se nihil momenti alicujus omisisse quod in defensionem Athanasij afferre99r affere potuere, et multò minus illud omnisisse quod præcipuum erat ; quodque solum suffecisset ad victoriam de adversarijs reportandam suffeciffcesset. Cum igitur hæc epistola unicum extiterit argumentum quod Arsenius in vivis esset, videamus jam demum cujusnam illa sit auctoritatis. Eam satis supspectam quidem reddit licentia fingendi quam Athanasiani in fabulà modò detecta de manu Arsenij usurparunt. Planèverò adulterinum esse hisce colligo argumentis. 1. Ex eo quod Arsenius se nunquam obtulit videndum. Promisit quidem in epistola illa se quamprimem liceret conventurum Athanasium, et ta numquam tamen convenit etsi manifestatio ejus per plures annos desideraretur ejusque defectu causa Athanasij caderet. Potuitne Arsenius in vivis esse, et amicitiam cum Athanasio fovere, ut dicebatur atque communionem ejus per epistolam illa expetere reprobatis Meletianis et tamen permittere ut Athanasius condemnaretur de morte ejus in jus vocaretur & condemnareturs & semel atque iterum pelleretur, utque totus orbis hac tempestate de causa longo tempore gravissime concuteretur cum per solam sui manifestationem coram testibus idoneis his malis remedium affere licuisset. Ante hæc omnia ipse sponte promisit se conventurum Athanasium idque nulla alia de causa quam ut cum eo communicaret. Iam verò ne gravissimæ quidem rationes quæ vel ad adamantinum cor flectendum perfringendum sufficerent eúm flectere potuerunt. Hæc sane neutiquam consistunt. 2. Convinctitur falsitas epistolæ ex eo quod Arsenius in ea petit ut Athanasius vicissim ad se re scriberat. Certe Athanasius si potuit rescribere novit ubi gentium Arsenius diversatus esset, potuitqueeum100r eum accersire vel etiam per vim adducere : neque hoc certè facere omisisset cum defectu Arsenij tantopere constringeretur ut ad Concilium Cæsereæ non ausus fuerit accedere neque Tyrum venerit antequam cogeretur & subinde defectu Arsenij bis exularit. Multitudo satellitum quibus stipatus Athanasius Tyrum venit, major erat multitudo quæ Sardicam confluxit satis evincit Athanasium sum me solicitum fuisse de causa sua. Dic sodes igitur quare tantas comparavit multitudines defensorum inutilium & Arsenium qui solus suffecisset, nisi quod nescriretur prorsus ubi gentium Arsenius vivus reperiri posset. Denique fictam esse epistolam illam constat ex cadavere Arsenij quod in confutationem illus ejus Meletiani in medium produxêre, eo ipso demonstrantes Arsenium demortuum esse & proinde nullam epistolam scripsisse Hac sane circumstantia Athanasius adeo confundebatur ut post multos annos ubi se a toto orbi condemnatum veideret, ut causam erigeret tarit ipsam obliterare conatus fuerit mutando historiam et fingendo non corpus Arsenij sed manum tantum in Synodo Tyri productum fuisse. Hujusdi ar modi quidem artificijs causam quidem erigere denuò erigere conatus est putabat, nec frustra ; sed ea jam detecta Et Hujusmodi quidem artificijs causam denuò erexit, quæ jam detecta novum reatûs argumentum suppeditant. Quisquis enim se dolis defendere satagit, reatus conscientiam prodit. Cæterum ubi causa Athanasij hac sola Epistola suffulta ceciderat, universis Occidentis (ut dice in sequentibus dicetur) æque ac Orientis Episcopis tandem subscribentibus condemnationi ejus : ipse ut causam restitueret non tantum fabulam illam de mani mortui sale condita inter monachos suos disseminare instituit, sed et aliam quandam excogitat de testibus duobus excogitat. F rigit enim se quamprimùm de cæde Arsenij accusaretur atque jussetus esset se defendere coram Censore Dalmatio,Athan Apol 2. certos fecisset ejus rei commi nistros101r nistros per in sacris per Ægyptum, et Diaconum amandasse qui de Arsenio cognosceret : quasi scilicet Arsenius in vivis reperiendus esset. Atque ita fabulam componit quasi diaconus ille primum audivisset Arsenium latere apud Pinnem quendam Presbyterum cujusdam Masterij in Thebaide, dein Pinnes iste cum se detectum esse sentiret, ante adventum Diaconi curavisset Arsenium in nacem conjici una cum monacho Helia qui eum aliò aveheret : atque ideo Diaconus, elapso Arsenio Primem et Heliam comprehensus secum Alexandriam deportavisset, et hi rem omnem Alexandriæ confessi fuissent, &atque sequentem scripsisset epistolam ad Ioannem quendam Meletianum qui de cæde Arsenij testimonium præbebat. Dilecto fratri Iohanni, Pinnes Presbyter domicilij Ptemengyris, quæ est in Anteopolitæ nomo, SalutemApud Athanas Apol. 2. Scire te volumus Athanasium misisse in Thebaidem Diaconum suum ut omnia scrutaretur ad Arsenium quærendum. Primum autem obvij repertiquePecysius Presbyter, Sylvanus Heliæ frater & Tapenacerameus, & Paulus Monachus Hypseles confessi sunt eum apud nos esse. Id cùm rescivisceremus, curavimus illum in navem conjici ut ad partes inferiores cum monacho Helia aveheretur. Non ita diu post Diaconus cum quibusdam superveniens Arseniumque quærens, in nostras ædes irrupit : verum illum ablegatum jam ad partis inferiores quemadmodum dixi non invenerunt, me autem cum monacho Helia qui Arsenium avexerat secum Alexandriam deportarunt, Ducique nos obtulerunt. Ibi minime licuit inficias ire sed confessus sum eum vivere & interfectum non esse. Eadem quoque monachus qui eum avexerat, fassus est. Hæc ideo tibi significavi pater ut scires Athanasium tibi accusandum non esse102r esse. Dixerunt enim eum vivere et apud nos in abditis haberi, resque innotuit universæ Ægypto, neque celari potest. Cæterum et hanc epistolam cum tota fabula confictam esse, idque diu post post tempora concilij Tyri, hisce duobus argumentis colligo. 1 Quod in epistolis præfactorum trium conciliorum Alexandrini Romani et Sardicensis quæ Athanasium de industria defenderunt, idque prolixe satis ubi materia pertulit, ne verbum quidem habetur de Pinne illo vel Ebia aliove quovis teste oculari, cum tamen historia ista, si vel vera vel tunc excogitata fuisset, magis ad rem fecisset quàm defensio per epistolam Arsenij cui soli insistunt. 2. Quod Athanasius ipse et alij octoginta episcopi Ægypti in prædicto Concilio Alexandrino quædam huic fabula contraria scripsere ad hunc modum ✝In Epistola apud Ath. Apol 2.. in Epistola ad Ecclesias Arsenius, inquiunt, in vita superest, neque alia expectat testimonia ut vivus esse doceatur sed ipse sese confitetur vivere, idque in literis suis ad coepiscopum nostrum Athanasium perscripsit, quem isti Arsenij interfectorem asseverabant. Nec puduit impios hominem tanta intercapedine locorum & itineribus terra marique disjunctum ab eo occisum comminisci cujus per illa tempora locus ubi agebat nemini mortalium cognitus fuit ; adeo ille nullo dum attactus malo ab accusatoribus celabatur : quem quod licuit in alium orbem transtulerant occisuri eum libenter, ut vel homine verè occidere possent. Sed divinæ hic providentiæ gratiæ agendæ sunt quæ nihil injusti invalescere sinit sed sub omnium oculos Arsenium produxit vivum et aperte calumnias eorum & figmenta redarguentem reprehendentem. Qui – nostræ communionis avidus in103r in nostro grege conversari cupit quod ipsius scripta declarant. Ad hunc modum Athanasius cum suis rem describebant tempore Concilij Alexandrini. Hæc autem, descriptio inquam, narratio contraria est ille de Peinne et Helia idque dupliciter. Primum in eo quod vim omnem defensionis, uti dixi, collocantes in Epistola Arsenij, dicant eum nulla alia testimonia quod in vivis esset expectare. : quod utique non dixissent Aliorum enim testimoniorum expspectationem non sic exclusissent si alia illa Pinnis & Heliæ testimonia viva tunc excogitata et ab Athana inter Athanasianos propagata fuissent. Secundo in eo quod describant Meletianos Arsenium in regiones remotissimas terra marique a Provincia Alexandrinorum dissitas & quasi in altoro orbe sitas transtulisse antequam accusabant Athanasium de cæde ejus quodque per ea tempora locus ubi agebat nemini mortalium cognitus erat, donec tandem divina providentia eum omnibus manifestavit calumnias Meletianorum literis suis reprehendentem, & Athanasij communionem optantem. Etenim in fabula de Pinne et Helia dicitur Arsenium non in ultimas regiones vel trans mare abductum fuisse, sed in Monasterio Thebaidis, hoc est intra diæcesin Alexandrinamo delituisse, neque ipsum se primum detexisse reprehendentem calumnias Meletianorum per epistolam sed a Diacono Athanasij detectum fuisse. Certe igitur si historia ista de Pinne et Helia tempore concilij Alexandrini adinventa et recepta fuisset Athanasius cum suis in concilio isto talia quæ ei tam manifestò contrariantur neutiquam scripsissent, nedum eam alto silentio prætermisissent. Proinde postea adinventam fuisse necesse est. Quo autem tempore tam hæc quam altera fabula de manu Arsenij adinventa alijs multis fuit & quomodo per orbem ope Monachorum sp propagata patebit in sequentibus. chor Hactenus104r Hactenus de causa cædis. Restat cum fracti calicis & ecclesiæ directæ causa expendenda. In hujus facti probationem adducti sunt testes. Rem pernegat Athanasius. Ad pleniorem rei cognitionem mittit Concilium in Mareotem sex Episcopos CTeogniumeogonium, Marim, Theodorum, Macedonium Vrsatsium et Valentem, qui minarum spectatores essent & rem omnem incolarum ea de re testimonia audirent atque omnia referrent ad Concilium Hi Ischyram loci violati Presbyterum secum adducunt qui testes gestorem indicaret. E contra Athanasiani insidias sibi strui clamitant Contendunt Episcopi Ægyptij qui una cum Athanasio Tyrum venerant aliquos de seipsis una mittendos esse : eaque de scribit ad Synodum affirmans Meletianos ante 4 dies versem misisse qui tuæ factionis homines de tota Ægypto subornarent et Mareotem congregarent : ubi multo proinde se mittendos esse qui peregrinos & hæreticos homines de numero testium secludi curarent. At Synodus horum animum turbulentum et factiosum experta solos duxit mittendos esse quosūum confidere. H Hi ubi ventum est. Vbi ventum est Alexandriam Philagrio Ægypti Præfecto dant literas ad Conciliuom Inter Et mox turbas concitant Alexandrini, sed strictis militum gladijs repressi sunt, et monachi una cum sacris virginibus qui seditionis auctores erant partim flagri cæsi partim fustibus in pedes impactis contusi. Inde qui missi erant Mareotem6 profiscuntur5 una1 cum2 Philagrio3 Præfecto4una cum Philagrio Præfecto profiscuntur Mareotem, & loco speculato auditisque in colorum testimonijs rem omnem referunt ad Consilium, vera esse confirmantis quæ testes antea Tyri asseruerant locumque speculantur & quæ regianis incola & incolas examinant non clanculum sed coram populo, adstantibus tam Gentilibus & Iudæis quam christianis. [Conveniunt Presbyteri et Diaconi regionis Mareoticæ cla] Adducti sunt testes omnis generis, tam Cathechumeni quam baptizati, tam Gentilis quam Christiani. Conveniebant etiam Presbyteri ac Diaconi regiones Mareoticæ qui in Athanasij comitatu inhæserant ubi facino Poculum confractūum est et Ecclesia subversa atque adeo scelerum socij erant Hi clamabant se interesse debere examinationi testium ut ex eis gentiles hæreticos & hostes Asthanasij rejicerent rejiciendos indicarent. Hos omnes rejiciendos esse clamabant hoc est omnes præter suæ factione homines. Interim de peregrinis nullos jam neque postea quærelas reperio. Mera erat videtur erat illa qui suspitio105r suspitio Ægyptiorum ad turbandam Synodum injecta qui certe in exigua illa pago non multi esse possent ; præsertim si eos excipias qui cum Athanasio conspirantes, vel participes erant facinoris vel amore Athanasij metuve tacerent. Hoc pacto diminuto admodum numero testium sperabant se posse judicium evadere. At testiam in quæstionibus de facto non error in religione erronea testiam religio sed mens perfida solummodo testimonium irritum facit. [Gentiles et hæretici quivis, nisi suis in personis perfidiæ convicti fuerint testes esse possent in quæs causis civilibus de facto ubi quæstio est de facto] Proinde Clerici illi Mareotici cum neminiem perfidiæ convincerent sed tantum de religione testium cavillarentur ut inepti rerum pertubateores abire jussi sunt. Qui ideo graviter commoti pro scripto protestantur contra Acta Episcorum Mareotica Episcoporum sex in Mareota, & aliam insuper epistolam perscribunt d Synodum in qua conqueruntur de Episcopis ad hunc modum. Ideo, inquiunt, nos summotos esse volebant ne suborntos ab ipsis criminatores aut Ecclesiastica non esse de Ecclesia non esse, aut si essent Ariomanitas esse doceremus. Scitis autem dilecti fratres non valere inimicorum testimonia. Ita illa. Interim de testibus perigrinis nullæ jam ne vel postea quærelæ. Mera erat illa suspicio Ægyptiorum Episcoporum ad turbandam Synodum excogitata. In eadem epistola Clerici Alexandrini At hi dicedere rursus compelluntur. Qua de causa non commemoratur. Proculdubio quod pro mare turbulenter et seditiosè se gerentrent. hHinc autem graviter commoti; scripto litteras quosdāam de suis miserunt ad Concilium cum litteris hæc continentibus. Sanctæ Synodo beatorum Episcoporum catholicæ Ecclesiæ Mareotici omnes Presbyteri et Diaconi in domino salutemApud Athan. Apol. 2. Adminamur quomodo Ischyras pro Ecclesiastico habeatur, qui nunquam ex sacris comministris fuit : sed primum jactavit se Colluthi Presbyterum, verùm ita ut neminem haberet qui ipsi crederet exceptis duntaxat cognatis suis. Neque enim ecclesiani obtinuit unquam neque clericus ab ullis, nisi qui longius ab illius pago habitarent, unquam sit creditus, solis duntaxat ejus cognatis exceptis. Idemque cum talem sibi titulem vendicasset, in Alexandrina Synodo in præsentia Patris nostri Hosij depositus est, et in ordinem Laicorum redactus, atque in eo statu reliquauum jam inde tempus permansit : ad istum igutur modum inanis illa fama Presbytrij excussa est. – Ante omnia vero dicimus illum nullam unquam ecclesiam in Mareote habuisse, qua in re Deum testem facimus neque calicem ullum confractum esse neque mensam a nostro Episcopo Athanasio vel alio quovis qui cum illo degunt confractūum eversam esse, nihilque in istis verbis esse nisi calumniam ; et ista quidem ut conscij pro testimonio loquimur, utpote qui nec longis finibus ab Episcopo distamus & comites ei in lustranda Mareote adhæsimus. Nquam enim ille – Hæc et Ischyras ipse sua manu testatum confitetur. Nam cùm ille post defectionem ad Meletianos nobis reconciliari & conjungi vellet ; quemadmodum et Pistus qui ipse quoque talia de Athanasio sparserat in vulgus : neutrum tamen quamvis propria manu testarentur nihil tale factum est & se subornatus a certis hominibus ut talia dicerent, recipere voluerunt. – Verum cum eo res tenderet ut eorum sycophantia in Athanasium in apertum proditura videretur, qui cum Theogonio sunt conspirant mimici existentis, cognatus ejus et Ariomanitas ita instuere ut quæ ipsi vellent loquerentur Nemo enim ex populo cuiquam contra Athanasium locutus fuisset nisi terrore Philagrij Ægypti Præfecti, importunitatequeArianorum Arianorum vehementer instantium victi coactiqueessent ad ea facienda quæ ipsis liberet. Siquidem nos ad calumnias refutandes eo venientes non admiserunt : nobisque rejectis eos quos idoneos putaverunt ad calumniam instruendam receperunt: qui metu Philagrij Præfecti in partes eorum concesserunt : atque ideo nimirum erat quod nos summotos volebant, ne scilicet subornatos ab ipsis criminatores106r criminatores aut de Ecclesia non esse, aut si essent Ariomanitas esse doceremus. Scitis autem dilecti Patres in sactris literis præcipi, non valere inimicorum testimonia. Cæterum a nobis vera dici, attestatur manus ipsa Ischyræ, attestantur quoqueaipsorum facta qui nobis nihil istiusmodi criminum conscijs præsidio Philagrij et armorum terrore ea confecerequæ volerunt. Hæc ut coram Deo testamur, hæc ut certi de futuro judicio Dei loquimur. Nostra quidem omnium voluntas fuit ad vos excurrendi, sed tamen in eo acquievimus ut nonnulli ex nostric istuc venirent cum literis nostrorum qui hic remanserunt. Ingenuus, Theon, Ammonas, Heraclius, Bocco, Trypho, Petrus, Hierax, Serapion, Marcus, Pollarion, Gaius, Dioscorus, Demetrius, Thyrsus Presbyteri. Pistus, Apollos, Serras, Pistus, Polynicus, Ammonius, Maurus, Hephæsti, Apollos, Metopas, Apollos, Seropas, Meliphthongus, Lucius, Gregoras Diaconi. Hujusmodi prætes hoc genus hominum Epi qui ipsi scelerum participes fuerant ideoque propriam causam agebant, Episcopos Ægyptios et quotquot cum Athanasio faciebant aliosqque per orbem concitabant contra decreta Synodum. Proinde opera pretium fuerit epistolam hanc paululum expendere, et examinare. Tota enim Athanasij defensio inititur testimonijs horum Presbyterorum & Diaconorum Mareoticorum, & propterea vel stabiet vel corruet pro synceritate vel perfidia horum testium. Imprimis igitur asserunt Ischyram fuisse se olim jactitasse Presbyterum Colluthi, et in Synodo Alexandrino coram Hosio depositum et in ordinem laicorum redactum. At hoc totum calumnia est. Colluthus quidem in Concilio isto de ordine Episcopi ad ordinem Presbyteri redactus dejectus fuit, quique ab eo ejusque Presbyteri facti sunt Laici. Q Quam107r Quam recte vix decerim; siquidem Hosius et Alexander qui eos dejecerunt Sabelliani fuerint, statuentes filium esse internam illam Patris sapientiam ut rationem sie qua Pater insipiens fuerit et irrationalis. ASed Ischyraæm inter nomen inter Presbyteros depositos extit repertum fuisse Sed Ischyram nominatim depositum fuisse pernego. Sic enim Athanasius quo cum Episcopis Ægyptijs quinque abhinc annis de Ischyra scripsêre. Ischyrus, inquiunt, neab Ecclesia ordinatus est Presbyter, neque cum a Meletio constitutos Presbyteros Alexander in Ecclesiam recipiebat, in eorum numero unquam habitus fuit, aut ab eo creatus. Quo pacto igitur Presbyter Ischyras? aut quo tandem auctore constitutus? Nunquid scilicet a Collutho? Id enim restat. Certer si in priori Concilumio Alexandrinumo Ischyras ut Presbyter Colluthi depositus fuisset, vel si populari fama certisque testimonijs constitisset Ischyram se aliquando presbyt pro Presbytero Colluthi venditasse, ac deinceps deposito Collutho, sponte se Presbyteratu abdicasse : posterius hocce concilium neutiquam illud tacuisset et ratiocinijo collegisset ad collegisset Ischyram a Collutho ordinatum fuisse : idquetam futili, argumento nempe quod nomen ejus non reperiretur in catalogo clericorum quoa Meletius tradiderat Alexandro ; quasi Athanasius tot fraudum artifex non posset nomen ejus exprimere. Certe catalogus iste imperfectus est nam Arsenij qui Episcopus Meletianorum fuit nomen in eo non occurit. Cæterum Ischyram pro presbytero Meletij a plebibus habitum fuisse & et idt C agnitum fuisse a Meletianis colligo ex eo quod ac Concilium hoc ea Alexandrinum contra disputato, quodqueIulius Papa et Concilium Sardicense hoc solo argumento contra Presbyteratum ejus intentum disputantes agnitum fuisse & accusationem quod Ischyras se Presbyterum Colluthi olim jactitasset ne quidam apud Athanasianos fidem obtinuisse ex eo colligo quod Concilium Alexandrinem disputam contra ordinationem Meletij disputat accusationem istam reticet quodque Iulius Papa et Concilium Sardicense cui Hosius interfuit ne verbum quidem habent de Ordinatione ejus Colluthai sed contra Presbyteratum Presbyteratum ejus Ordinationem ejus Ischyræ Ischryræ disputantes hoc solo utuntur argumento quod nomen ejus non extaret in Catalogo Presbyterorum Meletij. Alterum in quo clerici Ale Mariotici fraudulentur egere est quod asserant Ischyram nullam unquam ecclesiani in Mareote habuisse, et ea in re Deum testem invocantes108r invocantes. Quis enim ista legens putaret Ischyram illam vel sacellum vel domunculum aliquid habuisse Deo dicatum in quo preces agere coram populo celebare soleret: et tamen idem Ægyptij Clerici Mareotici paulo post in alia epistola paulo post ad Curiosum & Præfectum Ægypti data, ubi l locum Deum Deo dicatum ubi sic agnoscunt prorsus negare non ampliùs liceret, sic minuunt. Dicit, inquiunt,Apud Athanas. Apol. 2. Ischyras se eam Ecclesiam habere, quæ nunquam Ecclesia fuit, sed ✝✝ ὀικητικὸν ὀικημάπον μικρὸν ὀρφάνοῦ παιδίου, Ισίανος τόυνομα. domuncula in prædijs parva domestica cujusdam pupilli nomine Isionis. E villes Mareoticis describet Athanasius hanc ubi habitabat Ischyras minimam fuisse. Vnde non mirum est ecclesia parva fuerit : præsertim cum Eccliæ decima persecutione passem subversæ vixdum restatuerentum. At non magnitudo sed consecrato dedicatio Ecclesiam efficit. Et nisi locus hic ad populum congregandum dedicatus fuiesset deerit ratio Athanasius eum dirui e juberet. Quinimo nis Ischyras hoc in vico diu functus fuisset non potuisset vix innotuisset apud exteros (ut ftetur Presbyteri Mareotici) ante depositionem Colluthi Certe Non magnitudo sed dedicatio Dei domum Dei efficit. ‡‡ Sed audi jam vafriciem horum Clericorum. Domuncula hæ non non erat Ecclesia quæ diruta dicebatur, sed locus in quo Ischyras Synaxes celebrabat post dirutem Ecclesiam. Sicut enim non est probabile Athanasium diruere voluisse possesionem privati hominis, vel Ischyram tale quid fingere : sic hi Clerici de possessione ista loquuntur tanquam domuncula non diruta quam Ischyras tunc habebat. Sic enim, scribunt ἥν τε λέγει ἔχειν Εκκλησίαν μηδὲ πώποτε Εκκλησίαν γεγενῆσθαι, ἀλλ' ὀικητικὸν ὀικημάπον μικρὸν ο quam diceit se habere Ecclesiam, nunquam Ecclesiam factam fuisse domunculam domestiam pravam. Et paulo post : Non est Ischyras Presbyter οὔτε ἐκκλησίαν ἔχει ne habet Ecclesiam. Ita illi: quasi Ischyras non accusasset Athanasium de diruta aliqua ecclesia, sed affirmasset eccl domunculam quæ in prædijs Isionis extabat ecclesiam esse & in ea calicem confractum, & ad rem fuisset hæc negare. Dirutam Ecclesiam cujus ruiæ factum, ltæ sunt testabantur non ausi sunt attingere, sed hac in parte allam simulantes ignorantiam, objectionem immutant & corrumpunt quo locus aliquis respondendi daretur. Viderit itaque Lector num hi veram accusationem ignorarent potuerint vel non potius scientes cum dissimularuint & more cavillantium oblique responderint. Nam sSi posterius: hoc ipso conscientiam2 reatus1reatus conscientiam fatentur prodidtere. Non ostantibus horum Presbyterorum ergo cavillationibus horum Clericorum habuit Ischyras Ecclesiam. Sed et ex eo quod ante Synodum Alexandrinam in qua Colluthus Hosio præsente depositus fuit, – Quin in et hic frs latet Non fuit ista domuncula Ecclesia ubi calix fractus dicebatur sed locus in quo Ischyras post dirutam Ecclesiam synaxes peragebat. Nam Ischyras ab his ipsis Presbyteris dicitur ecclesiam istam domunculam istam habuisse tempore concilij Tyri, quando Ecclesia dirum dicebatur ‡‡ Et accusatur ab illis quod tunc non haberet Ecclesiam.. Fucum ergo faciunt Presbyteri dum negantes domunculum illam ecclesiam esse et silentio prætermittentes domum illam quam Ischyras dicebat Athanasium diruisse et Fuit ergo ecclesia sed et Ecclesiam vocabat. Ecclesiam fuisse et ab Athanasio dirutam jacere. Non obstantibus er cavillationibus horum Presbyterrumum habuit Ischyras Ecclesiam. in Synodo Al in Sed ex eo quod ante Synodum Alexandrinam in qua Colluthus depositums fuit, sacerd Ischyras ab eis qui longius ab per hoc pago suo habitabant pro Presbytero habebastur fuit, sequaitur eum munere sacerdotali in pago illo d functum fuisse ante depressionem Meletianorum in Concilio Nicæno. atque adeo Ecclesiam notam jure tenuisse. Tertio loco perfidissemimùs agunt Presbyteri Clerici Mareotici citando scriptum confessionem Ischyræ. quod fuerat Ea enum conficta fuerat ab his ipsis Presbyteris ac Diaconis Mareoticis conficta fuerat. Idem meritò suspicailndum est de confessione Pisti: sed cum ea non extat. Illa verò quam Ischyræ tribuerunt sic se habet. Beato Papæ Athanasio Ischyras in Domino salutem. Quoniam me Domine Præsul in te adendo objurgasti ut in ecclesiam reciperer, onjurgasti me de ijs quæ antea109r antea locutus fueram, quasi ego ultro hoc fecissem et non vi potius huc addactus essem, ideò hanc satisfactionem tibi scripto porrigendam putavi ut cognosceres vim mihi factam esse, tum ab Heraclide tum ab Isaac & Heraclide et ab Isaac etiam porro Leotis & a sacijs eorum, etiam verberibus cæsum esse. Ego autem Deo in testem adhibito pro excusatione mea dico, me nihil eorum quæ illi a te facta jactitant conscium esse, neque ullum calicem confractum scire, aut sacram mensam subversam esse, eque ad omnia ista calummianda eorum vi adactum esse. Hanc autem pro me accusationem facio, tibique eam scripto trado, optans me unum eorum esse qui ad tuos conventus pertinent & tuis judicijs parent. Valere te in Christo exopto. Tradidi autem manum meam tibi Episcopo Athanasio in præsentiæ Epis Presbyterorum Ammonæ Dicellæ, Heraclij Phasci, Bocconis Chenebri, Achqillo Myrsenes, Didymi Taphosiris, & Iusti a Bomotheo. Diaconorem autem eorem qui Alexandrini erant Pauli Petri et Olympij: Mareoticorum verò Olympij Ammonij, Pisti, Demetrij et Gaij. Ex nominibus subscriptis constat quorum pars reperitur in calce præcedentis epistolæ, constat hos fuisse clericos Mareoticos et Alexandrinos Athanasio ad hærentes, adeoquehanc epistolam si modo fictitia sit, horum f rum fraude & conspiratione compositam fuisse. Iam verò fictitiam esse ex his colligo. ✝✝ Apol. 2.Scribit Athanasiums Ischyram cum a suis reprehenderetur ad se lamentabundum accessisse ut gratiam cum eo miret et in communionem reciperaetur, eaque de causa hanc Epistolam ultro scripsisse. At Improbabile est Ischyram ubi cæperat Athanasium publicè accusare, sponte omnia tam apertè et rotunde retrahere voluisse, & proprium facinus nemine cogente, nulla de causa quam ut ex animo amincorum gratiam & communionem cum Athanasio iniret confessum esse. Hoc enim perinde est ac si quis ut gratiam cum pio aliquo et magno episcopo iniret, confidtetur se gratia omni et communione Christianorum atque hominum societate110rcietate prorsus indignu esse : quo nihil magis ineptius effingi potest. Deinde improbabile est Athanasium postquam hæc Ischyras & Pistus similiæ confessus fueisrset et Pistus eadem confirmasset, has negligere has confessiones negligere voluisse, & non potius eorum beneficio advocatis ad se Ischyra et Pisto, eorum se testimonijs eorum viva voce prolatis prolatis coram Præfecto Ægypti & populo Alexandrino se purgare, & conjurationem Isaaci Heraclidis alterius Isaaci & & sociorum opprimere. Scribit enim Athanasius Athanasius enim Epistola Ischyræ subjungit quod cum hæc confessus fuisset Ischyras æque tamen illi istiusmodi crimina passim jactitarunt. Quis igitur nisi stupidissimus tantam conjurationem, spretis testibus, neglexisset. Rusus quâ quasi fronte potuit Ischyras, etsi mortalium in pudentissimus fingatur postquam Ischyras conscijs amicis suis qui Athanasio adhærebant confessionem subornatioris propria manu coram tot testibus conscriptam miserat Athanasio, atque idem & hoc Pistus insuper ideo fecisset, alsus fuisset Athanasium denuo accusare perinde ac se nihil unquam confessus fuisset ? Adhæc ausus fuisset atque hoc amicos Ischyr tere non poterat qui adhærebant Athanasio : qua quæso fronte ausus fuerit idem Ischyras, etsi mortalium omnium impudentissimus fingatur ausus esset Athanasium denuò accusare perinde ac si nihil unquam confessus fuisset, ? Qualem successum ex istiusmodi patefacta stione conjuratione expectarint Meletiani? præsertim cum Imperator & quotquot cūum adhærebant eo faciebant hos ab initio suspectus haberent tanquam homines schismaticos in Concilio Nicæno oppressos atque adeo in Concilium istúd ejusque propugnatores nihil non molituros. aut si hoc ausus fuisset [idque tanta cum confidentia ut post multas difficultataes superatas judicium Imperatoris procuraret, neque tum quidem minis Imperatoris sed deterreretur sed synodum amplissimam semel atque iterum ea de re convocari efficeret efficeret satqueAthanasium ab ipso tandem Imperatore Meletianos ab initio suspectos haberet, tanquam homines schismaticos in concilio Nicæno oppressos, at adeo Concilio ejusque propugnatoribus infensos? Viderit Lector quomodo hujusmodi homines suspectissimi, nulla fulti veritate, sed ad fraudem compositis accusationibus, ijsque a principalibus accusatoribus in conspectu multorum testium patefacis potuere ingentem contra111r ingentem illam factionem Athanasiamam auspicijs imperatorijs erectam, confidenter aggredi, tandemque subvertere potuere.] Adhæc tradit Athanasius in Apologia hanc literes confessionem ab Ischyra scriptasm fuisse antequam Imperator causam cognosceret Psammathiæ et postea. At si ista tunc composita fuisset & innotuisset Imperatori, certè ista ipse mentionem ejus fecisset in epistolis quas istis temporibus scripsit ad Ægyptios pro Athanasio, siquidem hoc longe clarius et validìus argumentum fuisset contra accusatores Athanasij quam istud de desultoria personarum accusatione cui soli Imperator insistit. Rectiùs igitur dixeris confessionem istam compositam fuisse sub initio Concilij Tyri et majorem antiquitatem non nisi post multos annos ei ascriptam.Sed et ipsius confessionis composito inartificiosa est et inepta. In ea enim dicitur Ischyras vim passus ab Hercalide Isaaco, Heraclide, altero Isaaco et socijs, atque verberibus cæsus et sic ad Athanasium calumniandum eorum vi addactus. Atqui sosoleántne homines vi et verberibus falsos testes comparare annon potices blanditijs & muneribus? Quisquis aliquem verberat, ex eo non socium conciliorum sed hostem expectet. Denique ex conclusione confessionis fraus manifestatur. Ea sic concludit. Tradidi autem manum meam tibi Episcopo Athanasio in præsentia Presbyterorum Ammoniæ Dicellæ, Heraclide Phasci &c. Ex his verbis patet auctorem Epistolæ confessionis, subscriptiones istas Ammonæ, Heraclidis, & cæterum, subjunxisse ad fidem faciendam confessioni impetrandam confessioni ad demonstrandum quod ea scripta fuit manu ipsius Ischyræ. At hoc non potuit esse concilium Ischyre ad impretrandum fidem Athanasij, Ischyras enim noillet Athanasium nihil magis expetere112r expetere, nihil promptius amplecti quam ejusmodei confessionem, atque difficultatem non esse in fide ejus impetranda sed in gratia consequenda pe Sed ad cujùs fidem impetrandam? an Athanasij ? Certe non. Soleántne accusati absolutionum spernere ? soleant vel fidem testibus se absolventibus difficulter adhibere ? Soleánte testes solliciti desse de fide eorum quos absolvunt? Qui pro aiquo testimonium affert testimonium nunquam nunquam sollicitus est de fide ejus pro quo testimonium affert, sed de fide aliorum apud quos ipse cupit hunc per suum testimonium absolvi. Non igitur adjecti sunt testes ad impetrandam fidem Athanasij sed ad impetrandam fidem Athanasij sed ad inpetrandam fidem aliorum apud quos autor confessionem ad placandum Athanasium et commiucommunionem ejus consequentdam scripsisse fingitur, atqueadeo non nisi de fide Athanasij sollicitus esse posset. Sed et confessio illa Epistola fuit: epistolas vero a nobis scriptas esse nunquam confirmamus testibus. Veritatem eorum quæ scribimus possumus quidem testibus confirmare ; atque ita potuit Ischyras de vi sibi ab Isaacis duobus Heraclide et socijs illata, non absurde testes cita in epistola citasse: sed quod quisquam sua manu epistolam aliquam scripsit, testibus conformare, prorsus abhorret ab usu. Nemo dubitat unquam de auctore Epistolæ acceptæ nisi forsan ubi damnum fides sibi in damnum cedere possit : quod non fuit causa Athanasij. Nemo mettens epistolam suspicatur auctor accipientem de se auctore dubitatureum esse nisi hoc sibi prius significetur, & postuletur ut signo aliquo ostendat se epistolam scripsisse : quod non fuit causa Ischyræ113r Ischyræ. Testes igitur hic adjicere alienum fuit a rei natura & non nisi commentum per inperitorum hominum, qui non aliter sperabant Epistolam pro legitima venditari posse. Sed fingamus Athanasiam ægre crediturum fuisse Epistolæ, atquehoc Ischyræ innotuisse, eumque propterea sollicitum fuisse de fide Athanasij. Talia quidem fingere absurdum est, sed fingamus tamen. Anne igitur Ischyras epistolam testibus confirmaret ? Certe non Fidem scripto facilius impetrare posset neutiquam. Fidem scripto facilius impetrare posset Certe non. Quis cum Athanasio, non ita prridem collocutus fuerat, non opus habuit testibus sed partem aliquam colloquij istius vel circumstantiámve commemorando, signum certissimum dare posset quod is ipse scr qui istorum conscius erat epistolam scripsit. Cum igitur Igitur in Ischyras initio Auctor Epistolæ nonn Ischyras initio epistolæ istiusmodi nonnulla commemoret quæ inter se et Athanasium in colloquio isto (ut fingitur) commemoret intercesserant; & quæ ad suspicionem Athanasij tollendem sufficere possent & plura, magisque particularia commemorare potuisset si de fide Athanasij dubitasset: adjectio testium superfluum omnina fuit testes adjicere & consilijs Ischyræ neutiquam consentaneum ad fidem Athanasij ad fidem impetrandam Athanasij eorumque qui ab ore Athanasij pendebant sed ijs potius triba endum superflua fuit, & non Deo fine ab Ischyra facta, sed ab alijs potius qui opus habeant hujusmodi testibus ad hoc est ab ijs qui fidem ambiebant non Athanasij eorúmve qui ab ore Athanasij pendebant, sed aliorum apud quais epistolam sine testibus epistolam pro genuina ægrè agnosceretnt. Quinimò testes adjicere alienum fuit erat a scopo Epistolæ Ambiebat enim Ischyras f amicitiam & communionem Athanasij, ut fingitur. Et ad hanc obtinendam Cum enim Ischyras amicitiam et communionem Athanasij per epistolam illam ampbiret, certe nihil magis desiderare posset quam ut in colloquium veniret cum114r cum Athanasio, siquidem eo pacto et non aliter res suas cum eo componere speraret. Quin Quin et alia ratione non tantum superfluum fuit testes adjicere sed et alienum a scopo epistolæ Qui dubitantem adire potest & viva voce scriptum suum agnoscere, non opus habet testibus, neque de ijsdem sollicitus esse solet, nisi forte scriptum testibus confirmare mallet quàm dubitantem adire. At Ischyras certe juxta tenorem epistolæ nihil magis ambiebat quam ut adiret Athanasium, & rebus suis cum eo tandem compositis reciperetur in gratiam favorem et communionem. Hic enim scopus fuit Epistolæ. Quamobrem epistolam ita composuisset ut Athanasius, ea non obstante, opus haberet ejus collolquio et vivum ejus adeoque testes de industria omisisset ut At imò et confessionem suspendisset, ejusque spem potius fecisset, ut Athanasis vivo ejus testimonio magis indigeret et ambiret. Aut si forte Ischyras minùs speraret se per propriam Epistolam accessum ad Athanasium impetrare posse : subscriptiones Clericorum Mareoticorum neutiquam comparasset, sed postulasset potius ut hi etiam scriberet & proprijs epistolis pro se intercederent apud Athanasium. Denique hæc epistola absurdior et magis suspecta redditur ex multitudine testium. Si Athanasius manum Ischyræ nesciret Cur quæso non duo trésve undecim adjecti sunt cùm duo tresve ad Athanasium persuadendūum sufficere possent.Certè viri scelera tam fœda confitentis pudor & modestia testus quàm paucissimos adhibendos esse moneret. Omni igitur ex parte aliena est hæc epistola a causa Ischyræ, eique inneptissimeineptissime tribuitur : cum consilijs verò amicorum Athanasij optime quadrat. Hi utque cùm viderent epistolam quàm prius Arsenio adscripserant, male succedere, hanc Ischyræ testibus quamplurimis confirmandam esse duxerunt : neutiquam animadvertentes115r animadvertentes quam absurdum fuerit hujusmodi epistolam Ischyræ tribuere, sed hoc unicum agentes ut testimonijs tot Clericorum testimonijs fidem ei facerent Interum cum epistola illa fingi non posset nisi conscijs illis quorum nomina suscripta reperiuntur; hinc satis liquet clericos Mareoticos qui Athanasio afhærebant conjurationem inijsse et A causam Athanasij mendacijs fraudibusque defendam suscepisse : Nec mirum cù cum hi ipsi in præcedente epistola quam ad Concilium Tyri scripsêre confessi fuerint se in Athanasij comitate hæsisse ubi poculum fractum et mensa subversa dicebatur, adeoque scelerum socios fuisse propriamquecausam æ æque ac am Athanasij def egisse. In eadem epistola clamitant hi Presbyteri Mareotici testes ab Ariattes a Theogonio et socijs ita institutos fuisse ut quæ ipsi vellent loquerentur : Neminem ex populo quicquam contra Athanasium locutum fuisse nisi terrore Philagrij Ægypti Præfecti importunitateque Arianorum vehementer instantium victi coactique fueissent ad ea facienda quæ ipsis liberet : se rejectos, eosque quos idoneos putabant ad calumniam instruendam receptos esse, qui metu Philagrij pPræfecti in partes eorum concesserant: & episcopos pPræsidio Philagrij & armorum terrore ea confecisse quæ voluerunt. Quæ omnia perinde sunt ac si Isch dixissent Ischyram, ubi cum sex Episcopis iter suscepis in Ægyptum, consilia sua in testibus non tum paratis sed postea vi et armis Præfecti cogendis et comparandis fundasse : quo nihil durius & absurdius effingi possit. Testes verò nullos coactos fuisse sed liberè testimonia dedisse ex eo satis constat quod a Præfectis er Episcopis examinati sunt in conspectu populi. Aderant enim116r enim tam Gentiles & Iudæi quam Christiani ut Iulius Papa ex Actis Tyrijs commemorat. Nequequemquam ae testibus subornatum esse vel vi coactum defensores Athanasij e hoc tempore ex hoc postea probare potuerunt unquam vel (quantum scio) probandum susceperunt. Neque quæ scirent locuti sunt Clerici Mareotici sed quæ suspicio et vehemetia passionis inge ingesserant. , aAberant enim et eorum quæ gesta fuerant notitam non habebant. Vnde factum est quod ubi testes examinati sunt & inde de gestis illis generaliter tantum loquauntur : nullam testis coacti vel subornati instantiam afferre et exponere valentes. Contra testes oObjiciunt præterea hi Presbyteri quod e testibus aliqui eorum non erant de ecclesia : sequesemotos dicunt ne hos indicarent: Quam objectionem Iulius Papa explicans ait Gentiles & Catechumenos de corpore et saguine christi interrogatos fuisse. Sed qualis hæc objectio? Si quæstio revera fuisset de corpore et sanguine Christi vel de fide aut disciplina myster mysterijs Christianorum, nefas fuisset exteros interrogare. Sed quæstio fuit de facto. Certe non interrogati sunt Gentiles an domus duædes diruta fuerit Templum Dei Dei veri, an mensa subversa fuerit altare Dei Dei vere sacrum vel am populum Deo vero consecratum fuerit ad celebranda vera mysteria de consecratione & sanctitate Ecclesiæ dirutæ mensæ subversæ et poculi confracti sed vel de natura mysteriorum quibes hæc inserviunt, sed an ædes tali in loco diruta fuit ubi in qua convenire solerent Christiani, an mensa aliqua in tali regione istius ædis subversa & an poculum ibidem confractum, atque quaibus præterea fuerit forma & figura eorundem & quamodo quove tempore & a quibus personis circumstantijs hæc subversa et confracta sunt. 117r Horum autem testes esse possent quotquot aderant Gentiles æque ac Christiani, Hæretici æque ac orthodoxi. quandoquidem nNon enim religio cujusvis sed perfidia solummodo testimonium de facto inv reddit invalidum Non enim religio cujusvis sed perfidia initum facit testimonium de facto. Aderant autem omne genus hominum. Nam testatur Epiphanius ex calice confracto consecuta esse jurgia et pugnas: & in ejusmodi tumultibus autem adesse solet confusa multitudo. Et non religio cujusvis sed perfidia tantum testimonium de facto reddere potest invalidum. Si quemvis e testibus aliquando perfidum fuisse ostendere potueissent, ita ut testimonium ejus de facto ne quidem in causis in quæstionibus civilibus de facto deinceps nil valeret merito fuissent audiendi : sed dum religionem solummodo objectant, ut inepti cavill cavillatores tà jure reprimuntur sunt rejecti sunt repudiati sunt : Siquidem ejusmodi quæstiones non de facto non pendeant ex veritate religionei sed ex sensu. Cùm ita Et non religio cujusvis sed perfidia initum facit testimonium de facto. Aut si religio objicienda sit, certè hoc ipso tolletur testimonium Clericorum Mareoticorum: quippe qui Athanasio adhærebant docenti cum P Samosateno filium esse internam illam sapientiam & rationem Patris, a qua Pater d denominatur sapiens & rationalis. Dum hæc geruntur Mareote, Athanasius Tyri de alijs præterea criminibus accusatur : ut quod Ischyram, ait Sozomenes, sæpernumero in vinculis detinuisset, eumque calumniatus apud Hyginum Præfectum Ægypti quod Imperatoris Imagines saxis appetierat, in carcerem trudi fecisset. Callinicum verò Episcopum Ecclesiæ catholicæ apud Pelusium qui cum Alexandro collectas celebraverat, deposuisset, eo quod cum ipso communicare cum ipso recusaverat, nisi prius de mystico poculo quod confractum ab ipso suspicio erat sibi satisfactum fuisset. Et Marco quidam qui Presbyterij dignitate exutus118exutus fuerat, Ecclesiam Pelusij regendam commisisset: ispum verò Callinicum militarem custodiam & tormenta ac judicia subiri fecisset. Euplus præterea, Isaac, Achillas & Hermæon Episcopi partis Ioannis eum de verberibus illatis accusabant. Omnes porrò in commune ei objectabant quod quorundam perjurio ad Episcopatum pervenisset cum omnes Episcopi prius consensissent ut nullus ordinaretur, qui non prius objecta sibi crimina coram ipsis diluisset inter se pepigissent neminem ordinandum esse prius quam juria quæ inter ipsas erant diriemissent.. Et ipsos quidem ab eo deceptos, idcirco a communione ejus recessisse: illum vero nequaquam dignatum esse ipsis satisfacere, sed vi ipsos cogere et in carcerem conjicesse. – Et ex numero eorum qui amici putabantur insperati prodibant accusatores. Lectus est etiam libellus popularium acclamationum, quasi plebs Alexandriæ propter illum ad Ecclesiam convenire detrectaret. Sozom. l. 2, c. 25. Accusatus est præterea Athanasius quod diebus sacratissimis Paschæ tyrannico more sæijt ducibus atque comitibus junctus qui propter ipsum aliquos in custodiam recludebant aliquos verò verberibus flagellisque vexabant, cæteros diversis tormentis ad communionem ejus sacrilegam adigebant (nec actus commissi ab innocentibus unquam fuerant) sperans hoc modo suos suamque prævalere posse factionem ut per Duces et Iudices perque carceres ipsos, verbera diversaque tormenta invitos ad communionem suam cogeret, nolentes adigeret, repugnantes atque resistentes sibi tyrannico more terreret. Epist. Concil. Sardicens. Orient. apud Baron. an. 347. § 79. Denique accusatus est quod ad Concilium Cæsariense anno Superiori ab Imperatore ut causam diceret citatus, et auctoreitatem Concilij et119ret Imperatoris mandata contumax et rebellis contempserat His examinatis et reversis Lex Episcopis ex Ægypto atque quæ Tyro de gestis A calice confracto testificata fuerant confirmantibus, instabat jam sententia Athanasij L Concilij Quam ut declineret Athanasius, s postulent Ægyptij ut causa reservaretur ad judicium Imperatoris : Athanasius vero nocte se subducens ad Imperatorem properum, & Synodum graviter accusans, in causa fuit ut Imperator vero his literis Interim sex Episcopi oculata fide cuncta aspicientes atque vera cognoscentes, ad concilium ex Ægypto redeunt et Athanasij crimina quæ ab accusatoribus objiciebantur, suo testimonio vera confirmant. Vnde in Athanasium dignam pro criminibus sententiam dicunt. propter quod Tyro fugiens, Imperatorem appellat. Epist. Concil. Sardicens. Orient. apud Baron. an 347. §.80. Synodus autem Athanas Episcopatum ei abrogavit, interdixitquene forte posthac Alexandriæ habitaret – – – – – vide fol 3, 4, 5 vide pag 3 sup. Synodum autem Athanasium ([ post discessum ubi volunt Athanasiani at ante discessum ut ex Epistola Orientalium supra retulimus)] [enim [absentem eum damnavit ; &] Episcopatum ei abrogaveritt: interdixeratit ne posthac Alexandræ habitaret, ne forte, ut aiebant, tumultus ac seditiones illic agens excitaret. Iohannem vero & eosqui cum illo erant, tanquam injustè vexatos, in communionem receperitt, suumque in clero gradum singulis restituerit. Deinde gesta Imperatori [per præfatos sex Episcopos ut opinor] significabat Sozom. lib. 2. c. 25. His accedentibus, ca audit etiam ✝ causam taudit etiam Imperator, & interrogatione habita significant: & ad omnes ubique episcopos scribunt ne communione jungantur cum Athanasio, neve ad eum literas sequ :usque ad – – – – – – et doctrinam complectatur suis firmarunt. Dum Synodus Hierosalymam properat præfata Hierosolymis geruntur Athanasius qui Tyro clam se subduxerat, Constantinopolim venitens, postulants ab Imperatore ut vel nova Synodus indiceretur vel ipse causam audiret. Vnde Imperator graviter commotus, Synodum ad se venire & gestorum rationem reddere jubet his literis. Imperator vero qui Constantionopoli agebat, gravissime commotus, Synodum Synodum ad se venire & gestoram rationem reddere jubet his literis. Victor Constantinus Magnus Augustus Episcopisqui Tyrum converant.Apud Athan. Apol 2 & Sozosm. l. 2, c. 28. Equidem nescio quænam sint a cConcilio vestro cum tumultu ac procella judicata. Videtur tamen turbulenta quadam confusione veritas quodammodo fuisse perversa dum vos ob mutuam inter vos contentionem, quam quidem insuperabilem esse vultis, ea quæ Deo accepta sunt minimè perspicitis. Verum divina providentia perficiet ut et ista contentionis mala manifesissimè deprehensa dissipentur, & nobis perspicuè demonstretur, an vos isthic congregati aliquam veritatis curam gesseritis, & utrum judicia vestra abque cujusquam odio et gratia tuleritis. Proinde vos omnes ad pietatem meam confestim venire volo ut rerum a vobis gestatum rationem coram me per vosmet ipsos accuratè reddatis. Porro qua de causa hæc ad vos scribenda esse censuerim, vosque ad me his literis accesrsiverim, ex his quæ subjiciam intelligetis. Ingredienti mihi cognominem et omni ex parte felicem patriam meam Constantinopolim, ac forte tum in æquo sedenti, repentè Athanasius Episcopus una cum quibusdam alijs quos circa se habebat, in medio aggeris publici adeo inexpectatus occurrit, ut stuporis120r stuporis quoqque occasionem præberet. Testis est mihi Deus omnium speculator, me primo aspecto, quisnam esset agnoscere minimè potuisse : nisi quidam nostrorum, quisnam ille et quid passus esset percontatus nobis renunciasset. Ac tum quidem nec collocutus sum cum illo nec familiariter congressus. Cum autem ille quidem p id postularet, ego vero recusarem ac propemodum juberem illum submoveri, ille majori cum libertate nihil aliud a nobis postulavit, quam vestrum adventum, ut vobis præsentibus de his quæ passus, fuerat, libere conqueri posset. Quod cum mihi æquum & temporibus meis congruum videretur, libens hæc ad vos scribi jussi ; ut quotquot ad Synodum in urbe Tyro collectam convenistis, sine cunctatione ad comitatum clementiæ nostræ properetis ; sinceritatem atque integritatem judicij vestri rebus ipsis demonstraturi coram me, quem ingenuum esse famulum Dei nequaquam ipsi negaveritis. Meâ certe operâ divino numini inservienteubique terrarum pax viget ; ipsis etiam Barbaris Dei nomen sincerè venerantibus qui ad hoc usque tempus veritatem ignorverant. Porro qui veritatem ignoratm, is Deum quoque ignoret necesse est. Verumtamen, sicut antea dixi, ipsi etiam Barbari, mea opera qui ingenuus sum Dei famulus, Deum, jam agnoverunt, eumquevenerari didicerunt : cujus quoque providentia me ubique protegi ac servari rerum ipsarum experimento didicerunt. Quæ res præcipue ad notitiam Dei eos induxit. Et illi quidem metu nostri Deum venerantur. Nos autem qui sacramenta clementiæ ejus ostentare videmus, non enim dicam custodire : nos, inquam, nihil aliud agimus quam quæ ad discordiam et odium pertinent, & ut absolutè dicam, quæ ad humani generis perniciem tendunt. Verum accuritè ut dixi, & universi quàm121r plures Episcopi Tyrum convenissent, ipse multitudine advenisset & turbas ac sedi excitaret: nunc quidem objectis cri: nunc singulos Episcopos terdum quidem cùm ‡ quamadmodum Ægyptij i Concilium Alexandrinum in epistola sua apud Athanasium commemorat, his verbis καὶ γράφει μὲν βασιλεὺς καὶ ἀγανακτῶν καὶ προσκαλεσάμενος ἀυτοὺς, επαγγελλόμενός τε ἀυτὸς ἀκροάσασται ὁ καὶ τὴν σΣυνόδον κελεύσας γενέσθαι. Sy Epist. Synod. Alexand. 122rtyrij Servatoris, quod religionissimus Imperator Deo omnium regi & Christo ejus ædificavit; majorem nobis animorum lætitiam, Dei gratia, literæ ejusdem Imperatoris religiosissimi Imperatoris præbuerunt; quibus nos ad ea quæ oportuit instigans omnem invidiam ab Ecclesia Dei expellit & omne odium procul abigit, per quæ Christi membra jampridem dissidebatnt; authorque fuit ut simplici et placido animo reciperemus Arianos quos aliquamdiu improba invidentia extra Ecclesiam detinuit. Testimonium autem prebet in literis suis Imperator dDeo charissimus de rectitudine fidei virorum istorum, quam cùm antes audiverat, ipse eandem ex viva eorum voce cognovit, coguitamque approbavit et eam rem nobis manifestam reddidit, eo quod literis suiipsius literis orthodoxas eorum virorum opiniones scripto comprehensas subjungens, quas omnes agnovimus sanas & Ecclesiasticas esse. Quapropter jure admonuit ut viri isti reciperentur & coadunirentur cum Ecclesia Dei ut vos ex epistolæ illiu exemplaribus cognoscetis, quæ nos ad pietatem vestram misimus. Credimusque vobis ipsis veluti propria membra vestri corporis recuperantibus magnum ex ea re gaudium lætitiamque oborituram dum ipsis viscera vestra fratres scilicet ac patres agnoscitis & recipitis, non solum Presbyteris Arianis sed uverso universo populo vobis cum omni multitudine vobis restituto q cum omni multitudine quæ ob causam istorum virorum longo jampridem tempore a vobis dissidebat: Decetque vos cognitis quæ hic acta sunt quodque isti viri nobiscum communicaverunt & a tanta sacra Synodo recepti sunt, quampromptissimè eos, ut membra Ecclesiæ coeant & in pace sint, consalutare; maximè, quod promulgata & publicè edita eorum fides indubitatam et apud omnes approbatam Apostolicam traditionem &123r et complectatur. Hæc Episcopi ad Ecclesias 122v Hæc Episcopi ad Ægyptio Ecclesias. Templum viro quod Imperator Hierosolymis in loco passionis ædificaverat, dedicant Sept. 13 Constantio et Albino Coss A.C. 335 (Vt docet Valesius in Epistola de Anastasi & Martyrio in calce annot. in Euseb.) Ex eo vero tempere, inquit Sozomenes, solemnem quotannis fæestivitatem admodum splendidè Hierosolymitana celebrat Ecclesia: adeo ut Baptismi quoque sacramenta eo die tradantur, & per continuos septem dies collectæ fiant; multique ex omni ferè terrarum orbe conveniant qui hujus festivitatis tempore ad sacra loca perlustranda undique accurunt. Sozom. l. 2. c. 26. Fuit autem hæc Synodus His gestis Synodus dedicationem Basilica concelebrat ac deinde missis denuò aliquibus Constantionopolin ubi Eusebius Tricennalia Imperatoris Panegyreico quod a concelebrat, singuli domum revertuntur in ni Imperatoris Tricennalibus concelebrat maxima cum solemnitate ac deinde dissolvitur, Eusebio Cæsarreensi Constantinopolim denuò pergento, ubei His gestis Synodus Episcopi dedicationem Basilicæ solemniter absolvunt absolvunt. ✝✝ De tempore ✝ Consule Valesiujm annot in Vitam Euseb. Vit. Constant. l 4. c 45. Idibus mensis Septembris ac deinde domum revertuntur, Eusebio Cæsariensi Constantinopolim denuò pergente ubi Imperatoris tricennalia Paneæqyrico concelebrat quod extat in operibus ejus His gestis Concilium Hierosolymitanum dissolvitur. Fuit autem Hæc Synodus ipsâ Nicænâ major, Eusebius enim in Vita Constantini ubi ex universis Provincijs, Macedonia, Pannonia, Mæsia, Bithynia, Cilicia, Cappadocia, Syria, Mesopotamia, Phænice, Arapbia, Palæstina, Ægypto, Libya, Thebaide, ipsa etiam Perside collectam commemoraverat, præcipius cujusque Provinciæ Episcopis coeuntibus quos ex omnibus itidem provincijs innumerabilis hominum, multituto sequebatur; paulo post addit: ✝✝ Ταύτην μεγίστην ὧν ἴσμεν σύνοδον δεύυτέραν συνέκρότει βασιλεὺς ἐν ἀυτοῖς ἱεροσολύμοις, μετὰ τὴν πράτην ἐκείνην, ἣν ἐπὶ τῆς βιθυνῶν διαφανῶς πεπόιετο πόλεως. Euseb. Vit. Const. l 4 c 47. Hanc omnium, inquit, quas novimus maximam Synodum secundam congregavit Imperator Hierosolymis, post primam illam quam in urbe Bithynæ nobilissima collegerat. Hæc Eusebius hoc ipso fere tempore quando per multitudinem testium pertoteūum orbem sparsorum non licuit fingere. ✝✝ Ei adstipulator Constantinus, qui cum 49 Espicopi Ægypti afhærenrent Athanasio, hos pro nullis habibit præ multitudine reliquorum, ut ex subsequenti responso quod Antonio monacho datum est percipies. Post multos verò annos Athanasiani Concilium minuêre conati sunt, uita ut Socrates demum tradiderit non nisi sexaginta Episocopos in eo convenisse. ## Alaia quoque ratione Baronius Concilium minuere conatur. Cùm enim Constantinos in literis ad patres Tyrios diceret se scripsisse ad quos Patres isti vellent ut coeuntus levarent eorum curas: infert Baronius Synodum non generalem fuisse sed Arianorum delecte conflatam. Verisimilior quidam est inferentia quam innumere aliæ ejusdem auctoris, at miror tamen quod sic infert Nam cum Imperator sententiam prius dixisset pro Athanasio, non omnino probabile est quod ipsum propriam sententiam subdolij rationibus retrahi voluisse & opem suam in id contulisse. Vidimus certe quantum succensuit Synodo ob solam quam Athanasius injecit iniqui judicij suspicionem. Paci præterea Ecclesiarum & Imperij apprimè consulebat, quæ ex concilijs subdola ratione collectis neutiquam speranda erat. Adhæc neque Athanasius 123v neque sciptorscriptor quivis antiquus hoc objecit: quod tamen maximum fuisset argumentum contra hanc synodum et neutiquam omittendum a contrarijs Alexandriæ Romæ & Sardicæ Concilijs netiquāamneutiquam omittendum, si modo locum habuisset. Magis Si non objectum est ab ijs qui Concilio interfuerant & optime intellexerant literas Imperatorias, vel cum intelligentibus conversati erant: quonam quæso fundamento objecerint posteri? Magis itaquecredendum est verborum istorum sensum fuisse hujusmodi: quod Orientales, cum viderant factionem Athanasij, decem annorum tyrannide fact prævalidam evasisse & pertinacem admodum evasisse adeo ut sine autoritate et viribus longe maximis ægre posset opprimi: Synodum ad id ambirent quæ ex amplitudine & universalitate robus sibi & auctoritatem apud omnes obtineret conciliaret; et ideo peterent Episcopos ex pluribus Provinc plurium Provinciarum citari. Hunc sensum confirmant et amplitudo Synodi et Episcoporum ex longinquis Provincijs concursus, idque sine inter quos nonnuli reperti sunt etiam fidei Athanasiæ fautores ut Macedonia Alexander Thessalonicæ & ex Thracia Paulus Constantinopoleos: qui tamen una cum cum cæteris sententiam in Athanasium Catem subscriptionibus tulere suis firmarunt. Accusabatur præterea Marcellus quod somnitati Heierosolymitanæ noluit interesse, quodasi Synodi communionem refugeret; non autem potuit accusari nisi citatus fuisset. Vnde obiter colligere videor solos provinciarum Episcopos Metropolitanos citatos fuisse, eosque rem subordinatis episcopis indicasse: nam si Imperator subordinatos etiam citasset, certe Ariocum socijs Alexandriam pf veniente Interum ubi Arius cum socijs Alexandriam venit, ✝✝ Socr. l 1 c 37. urbs ista in gravem tumultum conjicitur, insurgentibus insurgentibus Athanasianis qui cum Arij & sociorum reditum cum socijs Arij et Episcopi sui Athanasij exilium graviter ferebant moleste ferrebant, insurgentibus. Quare Arius revertitur Constantinopolim, et Imperator animadversao quod sine vi et armis Arius restitui non posset & novus Episcopus in locum Athanasij subrogari, a proposito destitit Ne124r Neque alium Episcopum subrogari permisit etsi id plurimum desidarent Eusebiani Quare Synodus tandem sine creatione novi Episcopi dissolvitur. Quamdiu synodus hæc duravit non constat. Ecclesiam vero Hierosolymis dedicavit Septemb. 13. Constantio et Albino Coss. A.C. 335 (ut docet Valerius in Epsistola de Anastasi quæ extat in calc calce annotationem in Euseb.) Ex eo vero tempore, inquit Sozomenes, solemnem quotannis festivitatem admodum splendide Hierosolymitana celebrat Ecclesia; adeo ut Baptismi quoque sacramenta eo die tradantur et per continuos septem dies collectæ fiant; multique ex omni fere terrarum orbe conveniant qui hujus festivitatis tempore ad sacra loca perlustranda undique accurrunt Sozom l. 2. c. 26. Cum autem populus urbis Alexandrinæ qui Athanasio adhærebat, assiduè vociferaretur, Deumque in supplicationibus publicis oraret pro reditu Athanasij; & Magnus Antonius Monachus frequentes de eo literas ad Imperatorem scripsisset rogans ne Meletianis fidem haberet, sed eorum accusationes calumniarum loco duceret: Imperator tamen flecti non potuit. Verum ad Alexandrinos quidem literas scribens dementiam illis & levitatem exprobrobravitexprobravit: Clericis verò et sacris virginibus ut quiescerent præcepit affirmans se nequaquam sententiam mutaturum sententiam nec revocaturum esse Athanasium utpote seditiosum & Ecclesiastico judicio condemnatum. Antonio autem rescripsit se adduci non posse ut sententiam synodi despiceret. Etenim, inquit, quamvis pauci quidam per odium aut gratiam judicaverint, haudquaquam credibile est tantam prudentium ac bonorum Episcoporum multitudinem pari modo affectam fuisse. Athanasium enim contumeliosum et arrogantem esse, discordiæque& seditionis auctorem. – Cum igitur Imperator Ecclesiam diuas in partes divisam esse accepisset, et alios quidem Athanasium, alios vero Ioannem fovere, gravissimè indignatus est, & Ioannem quoque multavit exilio. Sozom l. 2. c. 31. Alios quo Præter Athana Athanasium et Ioannem alios quo plures Episcopos Ægyptios exculasse scribunt aliqui atque id colligere videntur ex his Ægyptiorum verbij Quomodo, inquiunt, Eusebiani qui calamitatum misereri docent, ne in exilio quidem nostrûm quiescunt? Omnium enim confessione communis Episcoporum nostrorum exterminatio facta est, et illos pro exulibus habuimus omnes125r omnes, atque nunc tanquam cum Athanasio patriæ redditos qui, iterum pro superioribus doloribus lacrimisquequibus ejus vicem misserati sunt, maximam hilaritatem recipiunt. Et paulo post ad hæc verba respicientes: Nostram, inquiunt, læteitiam [quæ sc. quæ contigit in ordinatione Athanasij] quid opus est scribere, cum jam antea testati simus quicquid ei acciderit nobis videri accidere. Ita Ægyptij in epistola synodica, Sed apud Ath. quis igitur non videt hac priora verba figuratè accipienda esse, quasi in Athanasio dicere vellent, In Athanasio exulante omnes patriæ restitutos esse propter gaudium subsecutum. Attamen præter Athanasium Presbyterei quator Alexandrini, qui Tyrum non venerant, exvularunt, ut Ægyptij in eadem Epistola Synodica docent. : Qua de causa exularunt non dicitur, sed insurrectio Alexandrinorum in sex Episcopos insurrectio Arium facta causam satis aperit. Non mirum est enim si Imperator istiusmodi seditionems tam gravems ultus sit quorundam exilio. Finita Synodo Hierosolymitana, pergit Eusebius Cæsariensis Constantinopolim ✝✝ Euseb. Vit. Const. l. 4. c. 46. et panegyrico quod in operibus ejus extat conce celebrat Imperatoris tricennalia eunt et alij Eusebium comitati sunt et alij Episcopi ad causam Interim in concilio Constantinopolitano AthanasiumMarcellius cujusdam quidam Episcopus Ancyræ dijudicandam in judicium vocatur. Hic enim cum adversus Asterium quendam scribere vellet, Christum perinde ac Paulus Samosatensis, nudum hominem esse non dubitavit asserere. Quod cum intellexissent Episcopi qui tum Hierosolymis erant congregati, – ab eo exigerunt ut libir a se constcripti rationem redderet. Cumque deprehendissent illum Pauli Samosatensis errore implicatum esse, jusserunt ut mutarent sententiam. Ille pudore suffusus librum suum se combusturum promisit. Verum Concilio cum festinatione dimisso, eò quod Imperator Episcopos Constantinopolim venissent, Marcelli causa itetum discussa est. Et cum ille improbum librum sicut antea antea126r antea promiserat comburere recusaret, Episcopi qui aderant ipsum quidem deposuerunt: Basilium verò ejus loco Ancyram miserunt. Porro hunc Marcelli librum Eusebius tribus Voluminibus confutavit, pravam ejus opinionem coarguens. Socr. l 1. c 36. Hac Tempore Hac tempestate moritur Arium Genus mortis Athanasius in Epistolam ad Serapionem sic describit Hac tempestate moritur Arius. Post viginti & quinque annos Paulums præterea Episcopusm Constantinopolusm a Presbytero suo Macedonio de turpi vivendi ratione accusatum deposuit hæc Synodus, & Imperator relegavit in Pontum, ut Athanasius in Epistola ad Solitarios commemorat inquiens: De Paulo calumnijs in Eusebianos in Orientales pro more sic debacchatus: De Paulo vero Constantinopolitano Episcopos: nemini arbitror ignotusm esse. Quanto enim clarior civitas tanto minus factum celari poterit. Etiam huic quoque crimen objectum est. Idque falsum esse inde colligas quod qui illum reum fecit Macedonius, qui nunc illius loco Episcopus est ordinatus, nobis in ea accusatione præsentibus cum reo suo cujus Presbyter erat communicavit. Se qui affirmans se in ea accusatione præsentem fuisse. Huic successit Eusebius Nicomediensis in episcopatu sed hoc tempore an paulo post mortem Constantini non dixerim. Annis verò abhinc viginti et quin amplius Athanasius famam sparsgit quasi in latrina viscertibus effusis perijsset. Chartam eo Et primò quidem imprimias enim Libellum enim in quo commentum hoc descripserat, per e imprimis per eremum mittit, a monachis legendum: mandans eis ut neque chartam de nemini rem aperirent neque libellum describerent sed lectum restituerent & quæ ex eo didicerant libelli nullam ederent exemplum neque describerent sed lectum ad se remitterent. Deinde epistolam ad eosdem monachos epistolam mittens quæ inscribitur ad Solitariamos, ea de re hæc loquitur. In plenam, inquit, condemnationem hæresis Arianorum, sufficit domini judicium de morte Arij, quam jam ante per alios didicissitos. Quæ enim Deus stauit quis dissipapbit? et quem ipse condemnavit quis justum pronunciavit? Quis enim ex tanto signo non cognoscit. Deo odiosam esse hanc hæresin etiamsi homines propugnatores habeat? Cùm igitur nostra illa legeritis, orate pro nobis, & invicem ad id exhortamini, & statim ista ipsa ad nos remitteite, nullumque ejus exemplar edite aut vobis describite, sed contenti estote ut probi trapezitæ sola lectione etiamsi sæpe legere cupiatis. Non enum tutum est ad posteros pervenire nostra ista scripta quæ ut balbutienses & indocti confeci mus127rmusmus. Et postea. Si Constantinus Arium sub oculos suos admisit, eum tamen cum perjurum & effusis visceribus disruptum jacere cognovitsset, nulla benevolentia prosecutus est, sed eum re cognita damnatum et pro hæretic habuit. His initijs in eremo spargi cæpit fama de infælici interitu Arij, quæ cum ad aures monachai cujusdam extra eremum de gentis quem Athanasius ad Episcopatum evexerat, nomine Serapioneis nomine, pervenisset; petijt is ab Athansio mortis ejusdem descriptionem. Et ejus postulatis Athanasius ad hunc modum, in Epistola quæ ad Serapionem inscribitur respondet. L Athanasius Serapioni fratri et Collegæin Domino salutem Legi literas tuæ reverentiæ, quibus adhortaris ut tibi scriberem ea qua contra me hoc tempore acta sunt: & de impijssima hæresi Arianorum, causa authoreque earum rerum quas patimur et quo fine Arius vitam clauserit. Ex tribus istis postulationibus duo quidem libenter feci misique tuæ pietati ✝✝sc. Epistolam ad Solitarios. ea quæ ad monachos scripsi. Inde enum tum nostra adversa tum res hæreseos cognoscere poteris. De tertio autem capite niminum de morte Arij, multa mecum perpendi, metuens ne si id agerem hominis morti insultare viderer. Veruntam en quia disputatio apud vos de hæresi habita in hanc quæstionem desijt: An in communione celebrata cum Ecclesiæ, diem suum obierit Arius, ut quæstio de morte dissolvatur dicam quod res est, in pari numero collocans, et rem gestam indicare & contensiosos comperscere. Persuadeo enim mihi, cognito mortis ejus miraculo, no ausuros esse, qui prius dubij erant rem denuò in dubium vocare, sitne Ariana hæresis Deo odiosa an non? Ego quidem non aderem Constantinopoli cum ille vita defunctus est. Aderat autem Macarius Presbyter, et ex ejus relatu didici qui mihi rem narravit. Accersitus autem erat ab Imperatore Constnatino Arius opera et studio Eusebianorūum quem ingredientem Imperator interrogavit an fidem Catholicæ ecclesiæ servaret. Ille autem se rectè credere jurejurando affirmavit et libellum fidei suæ porrexit, suppressis ijs ob quæ128r quæ de ecclesia rejectus erat per Alexandrum Episcopum, et adductis in speciem verbis Scripturæ. Illum igitur ita juratum se nihil eorum ob quæ ab Alexndro rejextus erat, fecisse, a se dimissit Imperrator his verbis: Si recta est tua fides, bene jurasti: si autem impia est & tamen jurasti Deus te ex juramento tuo dijudicet e cœlo te judicet. Ita eum digressum a principe voluerunt Eusebiam solita sua vi consueta ipsis violentia in Ecclesiam introducere: sed contradicebat reclamabat Constantinoploitanus Episcopus beatus Alexander, non debere, inquiens, hæresis inventorem in communionem recipi. Ibi jam minabundi Eusebiani, quemadmodum, inquiunt, eum vobis invitis curavimus ab Imperatore evocari, ita crastino die, etiamsi vonis minimè ex sententia sit, in communionem Ecclesiæ adducemus. Sabbatum autem erat cum hæ loquerentur. Quibus auditis Alexander magno cum mærore Ecclesiam intravit, & porrectis ad Deum manibus lamentatus est, pronus in vultum cadens, humique jacens ita oravit. Aderat autem cum eo Macarius, socius orationes, qui ejus verba excepit ipse quoqueDeum orans & Alexandri vocem audiens.. Postulabat autem horum alterutrum: Si Arius, inquit, crastino dei in synaxim introducetur nunc dimittas quæso seRvum tuum domine, & non pium una cum impio perdas: sin autem Ecclesiæ tuæ parces, novai autem quod ei parces, respice in verba Eusebianorum, neque des in exitium et vituperium hæreditatem tuam, & tolle Arium, ne eo recepto in Ecclesiam, videatur simul cum eo & hæresis recipi, neve deinde impietas propietate habeatur. Hæc precatus Episcopus, plurimum cogitabundus et anxius inde recessit et res mira incredibilisque evenit. Eusebianis Nam cum minantibus Eusebiusani129r minantibus Episcopus orabat. Arius autem Eusebianis fretus Eusebiani minas, intentassent, Episcopus, quidem preces ad Deum fuderat: Arius verò Eusebianorum præsidio confidebat, & multa blatterans in secessum abijt quasi ad usum alvei et derepente, juxta quod scriptum est, pronus factus, medius crepuit collapsusque protenus animam exhalavit, utroque et communione et vita fraudatus. Hic finis Arij. Eusebiani autem magnopere confusi socium conjurationis sepelierunt. Beatæ verò memoriæ Alexander, gaudente Ecclesiæa, cum pietate & sana fide communionem celebravit una cum omnibus fratribus, preces fundens, & magnopere glorificans Deum Deum orans & impense glorificans: non quod de morte hominis lætaretur, absit; omnibus enim constitutum est semel mori, sed quod ea res humana judicia superaverit. miraculum istud cunctis mortalium judicij præstantius apparuerat. Ipse siquidem dominus judicem se præbens minis Eusebianorum & Alexandri præcibus, hæresin Arianam condemnavit, ostendens eam indignam esse communione Ecclesiæ, omnibusque manifestam reddidit eam, tametsi ab Imperatore et ab omnibus mortalibus adjuvetur, ab Ecclesia tamen damnatum esse: declaratumqueest, officinam Arianorum non Deo gratam sed impiam et mimicam esse. – Hoc igitur sufficit ad cohibendos contentiosos. Ista igitur illis, qui tum hanc quæstionum moverant recicentur una cum ijs quæ de compendio de hæresi hac ad monachos scripta sunt ut inde edocti mageis ac magis impietatem ac malitam Arianorum reprobent. Nemini autem harum literarum exmemplar, edas, aut tibi ipse transcribas: nam hoc ipsum monachis quoque injuxnxi. Sed pro tuo candore siquid scriptis deest, addas, atque ita ea ad nos quamprimum remittas. Ex epistola mea ad fratres cognoscere poteris quid in scriptis meis sim passus; quapropter tutum non est scripta edi idiotæ. Hæc Athanasius ad Serapionem. Quam timidè verò et et circumspectè gessit eo disseminavist, scripta ipsa hic citata satis docent130r docent, ubi eadem quatenus hæc vel desc in lucem emitti vel a sui ipsius gregalibus describi prorsus inhibet. Et In causam prætendit quidem scripta indocta et inerudita esse, sed riorem causam longe aliam fuisse quis non videt? Veritus est utique ne si scripta si statim in manus Eusebianorum veniret externorum hominum venirent, Eusebiani confutarentur redargueretur ab Eusebianis, & fabula ipso exordio dissolveretur. Scripta igitur edi inihibuit ne a sui gregalibus solummodo legi voluit ut res in horum animis confirmaretur antequam locus daretur confutationei: neque eadem ab his ipsis describi permisit, ne initij rumoris hujus originis hujus famæ vestigium, extaret aliquod extaret apud posteros. extaret. Et certe nisi hæc scripta præter mentem Athanasij tandem venissent in lucem, impossibile fuisset originem ejus patefacere origo ejus mposteros æternum nos latuisset. Etenim Ecclesiasti Historici qui centum annis circiter post mortem Arium scripsêre, rem descributn quasi fama ejus ab ipso mortis tempore per orbem dimanare cœpeisset. sed hi crederent famam hanc rei hanc statim a morte Arij per orbem volasse. Et certe dolo Athanasij, ita credi mox cæptum est, ut de scriptoribus ecclesiasticis qui subinde floruerun videre licet constare potest. Sic enim hac de re scribit Socrates. Cùm Arius, inquit, ita Athanasium Cum hæc Arius sic perijsset, inquit Socrates,Socr. l. 1, c 38 ita accidissent s ita perijsset, ingens terror ac mæstitia animos eorum qui cum Eusebio Nicomediensi eratnt occupavit: famaque hujus rei non modo per totam modo civitatem sed per universum ut ita dicam orbem terrarum dispersa est. Vt hoc, inquam, crederetur Athanasius quis non videt Athanasium scripteorūum quibus ipsé primus omnium famam viginti annis & amplius post mortem Arij post multos annos cœpit spargere, editionem ac descriptionem prohibuisse? Et certe nisi scripta illa præter mentem Athanasij in lucem prodijssent, & ad manus nostras pervenissent, origionem famæ istius nos latuisset. Eorum vero beneficio clare discimus Athanasium omnium primum famam viginti annis et amplius post mortem Arij spargere cœpisse131rcœpisse: tempore nempe Concilij Mediiolianensis, aut paulo post, quando ipse a sede Alexandrina modo ejectus epistolam scripsit ad Solitarios. Quo solo tis demonstratur rem totam commentitiam esse Nam si ea vera fuisset, & Alexander cum tota Imperator fama ejus ab ipsa statini a morte Arij morte per orbèm dimanasset, præsertim si Imperator eo ipso tempore notiam ejus habuisset & ea propter Arium scum sui suffragatoribus ut hæreticos & a Deo condemnatos execratus fuisset, atque eadem de eodem Alexander cum tota sua ecclesia sonlenni precum et Eucharistiæ celebratione Deo gratias egissent, ut refert Athanasius. Et contra verò per primos viginti annos altum fuit hujus rei silentium. Synodus Alexandrina cui Athanasius ipse interfuit & moderabatur, quæque in Eusebianos omni convitiorum genere immodestissimè sævit, hunc Arij exitum ignoravit prorsus. Ignoravit et Synodus Romana et Sardicensis quæ et ipsæ Eusebianis in nihilo parcunt. Ad usqueultimam Athanasij ejectionem, tam altum fuit iInter ipsos Athanasij socios & Macarij gregales & socios tam altam fuit hujus rei ignorantia, ut illi ipsi disputare solerent utrum Arius in communione Ecclesiæ mortuus sit, an non. donec tandem Athanasius commentum tanquam arcanum quoddam quod a Macario acceperat inter proprios Episcopos et Monachos cœpit spargere: commentum arcanum, inquam, quod non a fama aliqua quæ unquam obtinuerat, non a testium multitudine, sed a solo Macario, Eusebianorum hoste acerrino, & ab ipsis ob scelera excommunicato, solus acceperat. Et primò quidem hoc arcanum timidè & circumspectè proposuit veritus ne scipta quibus origo famæ proderatur inciderent132r inciderent vel ad posteros pervenirent. Postea vero ubi famam sparserat, in Oratione prima mortem Arij obijcit confidentur objectat Arianis Eusebianis tanquam rem notam et receptam; neque jam amplius veritus est quæ de hac re scripserat in lucem edere. Et quamvis tanti viri auctoritate ato & sui gregalium prædicatione ab hoc tempore per orbem propaigari cœpit hæc, non tamen statim ab omnibus recepta est. ✝✝Theod. l 1. c. 13Theodoritus enim qui historiam nonaginta duobus centum annis post mortem Arij d scripsit composuit, dicit se ideo rem istam descripsisse quio non erat omnibus congnita. Hisce satis detegitur commentum. Sunt tamen alia eju sdem non levia indicia, quæ berevitur percurram. Secundo 3 Tertio Dicit Athanasius se historiam a Macario qui interfuit didicisse. At Macarius iste tum modo in Concilio Tyrio, ejusdem sceleris cum Athanasio convictus fuit & multo magis easdem excommunicationis & exilij pœnas luit. Quomodo igitur potuit hic jam paulo post adesse Constantinopoli et in medio Im Eusebianorum at sub E ipsius Imperatoris oculis, communionem cum Alexandro urbis istius Episcopo & exercere? Quinetiam Alexander cujus precibus Arius dicitur extinctus, mortuus erat, ante et Paulus in ejus locum suffectus ante Concilium Hierosolymiatnum, ut Valesius in Observationibus Ecclesiaticis l 2 c 1 abunde satis probat. Sed dices quidem obitum Arij non in hoc concilio Constantinopolitano sed in alio quodam quod præcessit Concilium Hierosolymitanum contigisse. Et ita quidem sentit Valesius animadverso quod historia mmor132vtis ejus non possit aliter consistere. At respondeo ne sic quid res consistere. Eusebius & Theogonius in epistola eorum supra re recitata quam ex occasione Arij alicujus tunc evocati scripsere satis describunt Arium istum eundem fuisse illum ipsum quem Athanasiani apprimè accusabant hoc est Arium principalem eumque se purgasse, innocentem probasse ostendisse & benigniter receptum fuisse ab Episcopis: quod perinde est ac si dixisse non Arium tantum sed causam Arij purgatam fuisse. Similiter Synodus Hierosolymitana scribit Imperatorem ub Athanasius dicut hunc mortem Arij describt Arium ubi Imperator eum evocabat ea negasse de quibus accusabatur ab Athanasi Alexandro & fidem scripsisse sacris literis conformem. Et pari Synodus Alexandrina Hierosolymitana paritur scribit Imperatorem prius ex fama jam vero ex viva illorum Arianorum voce rectitudinem fidei illorum virorum hactenus per invidentiam oppressorum didicisse. Quæ omnia congruunt illi evocationi Arij ubi ipse cum Euzoio porrexit Imperatori Symbolum supra recensitum: quippe quod expressionis sacris literis consentiantes, omissi ijs domnibus de quibus Arius condemnabatur, solummodo continet. Arius itaquenon multo ante Synodum HierolomytanumHierosolymitanum evocatus est & symbolum quod Imperator literis suis Tyrum missis adjunxit fuit illud ipsum quod Arius et Euzoius ei porrexeratet. Nam si Imperator tunc primum ea viva illorum Arianorum voce fidem didicerit quamod antea solum solummodo per famam audiverat (ut Synodus testatur) certe Arius et Euzoius non s ante hoc temporeus venerunt in conspectum Imperatoris ad se purgandos. Quod si Imperator horum Synboblum literis suis annexit, certe viri ispsi symobolum comitati sunt, siquidem symbolum missum fecerit est ad Episcopos ut illi causam hor ex ejus occasione virei denuò examinarentur. Quinetiam Athanasius ipse testatur Arium interfuisse Concilio Tyrio Hierosolymitano. Cùm enim in Epistolæ de Synodis Arimini & SeleusiæSeleuciæ recitasset epistolam Concilij Hierosolymitani qua Ariani recepti sunt immediate subjungit: Tale Synodorum exoridum fuit in quo quam celerrimè sua studia quæ ulterius dissimulare nequibant, prodidêre, siquidem eo ipso quod post Athanasij exilium scribebant Ἄρειον καὶ τοὺς σὺν ἀυτῷ Arium & eos qui cum illo erant recipiendos esse, satis indicarunt se non alia de causa Athanasiuo dias struxisse quam ut Arianos reducerent. Quis non videt ex his non tantum133v tantum Arium hic receptum fuisse sed etiam hanc primam fuisse Synodum in qua Eusebiani receptionem Arianorum aggressi sunt. Ex sequentibus tamen Athanasij verbis videtur Valesius colligere priorem aliquam hujusmodi Synodum fuisse, sed non recte, nam verba sic tantum sonant: Quod Patres Hierosolymitani Arianos [ubique per Ecclesias] in communionem recipiendos, esse statuissent, cum ipsi prius [non in priori concilio sed in hoc ipso] hoc facientes fecissent. His adde quod Episcopi Orientales paulo post in Concilio Antiocheno dicunt se Arium recepisse. quod fidem ejus rectam esse sentirent. Idem scribunt Historici. omnes In eodem consentiunt Rufinus, Socrates & Sozomenes scribunt eum Tyri receptum, inde profectum in Ægyptum & reversūum Constantinopolim. Theodoritus quidem omittit silentia prætermittit ejus receptionēem sed quodperinde est tradit eum ex Ægypto redijsse Constantinopolim & ibi mox occubuisse. Deique fabulam ipsam de morte interitu Arij Athanasius clare accomodavit ad tempora post Hierosolymitanum cConcilium. Affirmat enim ille Constantinum ab eo a tempore Arium mortis Arij habuisse Arium hominem pro homine condemnato & hæretico. Quod nullo modo intelligi potest de temporibus ante Concilium Hierosolymitanum siquidem Imperator benigne commendavit causam Arianorum isti Concilio et ductor fuit ut in eodem reciperentur. Secundo 1 dDicit Athanasius Constantium cognita morte Arij, hæretsin agnovisse ac tanquam divino judicio damnatam execrasse. Quod falsum est. Nam supra audivistis Constantinum in Oratione ad sanctorum cœtum eadem cum Eusebianis sapientem; eumque in fide ista mortuum esse hoc ipso satis demonstratur quod ubi sensit se moriturūum esse, ab Eusebio Nicomediensi Eusebianorum Principe baptizatos fuerit, & eidem Eusebio testamentum ultimum a consanguineis de sine consanguineorum notitia conservandum et in manus filiorum tradendum commisit. Quæ duo demonstrant hunc Eusebium a reditu ab exilio in summo apud Constantinum honore & existimatione semper extitisse. Tertio Secundo in hoc mendax est Athanasius quod affirmet133r affirmet Arium non receptum fuisse ab Eusebienis in communionem sed Eusebianos sed pridie quam ab huse recipienddus erat perijsse Eusebianos Constantinopoli sollicitos fuisse de recepeptione ejus sed in Concilio Constantinopolitano recipiendum fuisse. Non enim Arius tantum sed et Ariani omnes antea recepti fuiterant in Concilio Tyrio, adeoqueEusebiani de eorum receptione non possent amplius esse solliciti. [Hæc duo, receptionem in Concilio Constantinopolitano, Valesius sentiens non posse consistere, conjectatus est alterum Alrium Tyri receptum fuisse, alterūum Constantinoploli recipiendum. Sed pace tanti viri Arius principalis, qui dicitur Constantinopoli defunctus, fuit receptus Tyri. Hoc non tantum testantur Ecclesiastici historici omnes Ruffinus, Socrates, & Sozomenes; ut et ex parte Theodoritus, quippe qui hunc Arium de Alexandria (quo missus fuerat a Concilio HierosolomitanoHierosolymitano) Constantinopolim reversum esse docet & ibi fœda morte occubuisse docet. Sed et (quod majus est) Eusebius et Theogonius in superiori epistola quam exules sub initio cConcilij Tyri scripsere, satis insinuant describunt Arium illum qui tunc una cum Euzoio de exilio revocatus fufuerat ulum & postea missus Tyrum erat Tyrum eum ipsum fuisse quem Athan Athanasiani apprimè accusabant & pro eo hoc esste Arium principalem. Congruit et Symbolum quod Arius ille una cum Euzoio porrexit Imperatori, cum Symbolo quod Athanasius describit principalem Arium Imperatori porrexisse, nempe expressioniebus de sacris literis desumptas omissis illis de quibus Arius accusabatur omissis solaummodò continet. Sed d supponamus (licet) non concedimus) hunc alterum Arium fuisse ut vult Valesius. Quid inde sequetur? Nam Certe Concilium Tyri non hunc vel illum Arianum tanquam pœnitentem recepit sed Arianos omnes tanquam qui fuerant per calumniam depositis absolvit tanquam qui recte sentirent & solummodo per calumnias & falsas accusationes solummodo fuerant depositis. fuerant. Ipsam causam declarant justam et ideo non dicunt recipimus Arium et Euzoium, sed generaliter τοὺς περὶ Ἄρειον Arianos, hoc est quotquot in causa isfue eo nomine fuerant unquam depositi; , sive aderant ipsam sententiam Concilij Nicæni retrahentes, ut grave chchisma Ægyptiorum tandem componeretur.] Quarto DeniqueCommentum Athanasij inartificiosum est134r est et impium in quantum Alexander inducitur mortem Ario solemnibus precibus a Deo postulasns. Doctrinam non christi sed eorum qui docent hæreticos occidentos esse sapiunt hæ preces. Nisi enim licitum fuerit Hæreticùm or to ob Hæresin occidere & ecclesiæ commodūum occidere, illicitum erit mortem ejus appetere: & homidicida is erit in corde qui appetit, æque ac adulter est in corde teste Christo, qui famem m qui adulterinum congressum discupit qui congressum adulterinum discupit. Viderit itaqueLector probis utrum Deus precibus tam improbis annuerit, annon potius Athanasius pro pmodulo pietatis suæ fabulam composuerit: fabulam quiaidem quæ a vera religione tam longe distatntem ut inde discamus Athanasium ne verbis quidem ad artem compositei veram pietatem depingere novisse & multo minus actionibus suis co actiones suas ad hujus normam componeret novisse exprimere & exhibere novisse. Nemini mirum igitur esse debet quod hic Athanasius Arsenium occiderit aliosque diversei ode persecutus fuitisetit. Quid enim non audebit, qui ob Ecclesiæ commodum, hæreticorum mortum appetere pium esse, duxcit q atque mortui memoriam tam fœda calumnia violave ausus sit? Crimen apud ipsos Gentiles semper in execratissimumis semper habitum. Cæterum per hanc Fabulam calumniam Athanasius se patrem Pontificiorum præbuit triplici respectu: præbuit quatenus scilicet religionem promovendam esse vult docuit statuit per pias fraudes, per cædem hæreticorum, & per ficta miracula: per pias fraudes dum his artificijs nomen Eusebianorum & religione & nomen Eusebianorum Arij infame reddere conatus est; per cædem dum mortem hæretici appetere & precibus ambire pium esse pro pietate habuit; per ficta miracula, hujusmodi quale enim evat, quod Deus p Alexandri precibus annuens Arium sutstulit. Vtinam verò solus hanc religionem sapuisset & non genus hominum (monachus intelligo) ijsdem moribus eruditusm in Ecclesias imbutum immisisset in Ecclesias! Sed ad rem. Discrepantiam Postquam hoc Athanasij figmentum tot135r tot insidijs detexi, vix luebat Episcopos et permanentibus integris sacerdotibus, per pugnas & cædes Gentilium; nihil respiciens leges desperationi tribuens totum: vnde per vim, per cædem, per bellum, Alexandrinorum basilicas deprædatur. Concil. Sardic. Orient. His rebus conturbati admodum Orientalies Episcopi vulnus non negligendum duxerunt sed missis ad singulos tres Imperatores per ipsorum aliquos epistolis, hæc nova Athanasij facinore præter ea de quibus condemnatus fuerat, aperiunt. Ad julium quoqueRomanæ Vrbus Pontificem eadem perscribunt per Legatos Macarium Presbyterum & Martyrium Hesychiumque diaconos: per quos mittunt etiam ad eundem Iulium Acta Tyria, sperantes ut iniqui judicij supicione omnei candidè sublata Occidentales acquiescerent. At Iulius altius concilium jam cæperat agitabat in m At Iulius altiora concilia volvebat in mente. Impugnando et subvertendo Impugnatis & oppressis Ecclesijs Orientalibus fine fere sperabat fere ut se propriam auctoritatem per prop totum orbem extenderet extendere posse. Ne Impugnando et opprimendo Ecclesias Orientis sperabat se propriam auctoritatem per totum orbem extendere posse Neque tempus majgis opportunum expectandum videbatumr quam cum Occidens fere tota cum Ægyptiorum Parte bellicomsiori sub ejus auspicijs tanquam pro decretia contra hominum olim damnatorum`susceptores militaturāama erant. His enim victis, quæ regio non venerabretur victoris auctoritatem? Mittit ergo Iulius ✝✝ Athanasius in fine Apol. 2 scribit Iuliūum ad se misisse Acta illa: et in fine Epist. subsequentis Synodūumus Alexandrinæ citat literas Orientalium ad Iulium datas. ad Athanasium Legatos qui Acta Tyria per Legatos qui semel aperirent ad eum literis perferent novas etiam et & Orientalium querelas cum literis Orientalium novas aperit novas per eos on simul exponerent per nuncium simul exponit. Et Athanasius autem aliqsuos vicissim mittit ad Iulium qui se Legatis Orientalium se opponerent, interea subinde deinde convocat Episcopos eiusÆgyptios, quotquot ad sui partes pertrahere posset136r posset et celatis ✝✝Quamvis Acta Tyria Acta Tyria, celans resque suas ut potuit exponitens eis ut sequentibus literis subscriberunt. 137r tuebat Episcopos, salvis et permanentibus integris sacerdotibus, per pugnas & cædes Gentilium; nihil respiciens leges, desperationi tribuens totum: unde per vim, per cædem, per bellum, Alexandrinorum basilicas deprædatur. Concil. Sardicens. Oriental. Episcopoi igitur Orientialis his rebus valde conturbati vulnus non negligendum duxerunt, sed ✝✝ Epist. Synod. Alexandr. missis ad singulos tres Imperatores per legatos Epistolis, dehæc nova Athanasij facinora præter ea de quibus condemnatis fuerat, aperiunt. Ad Iulium quo Romænæ urbis Pontificem Legatos mittunt eadem præspræ scribunt misso ad eum per Legatos Macarioūum Presbyteroūum & Martyrioūum HeschiaoūumquedDiaconis, misses insuper per quos mittunt etiam Actaaūum Concilij Tyria quibus eo ut iniqui judicij suspicio omnis tolleretur. E contra Athanasius Synodum ✝✝Sulpitius octoginta Episcoporum Ægyptionūum convocat Alexandriæ & horum nomine mittit ad Ecclesias Epistolam illam ad e apologeticam ad Ecclesias. quæ extat initio in Athanasij Apologia secunda sub initio Ex Prolixior est hæ epistola quam quæ hisc describatur: et ex eadem quæ Quicquid ad Historiam spectant alibi suis in locis alibi citavi. Quare satis fuerit scopum et pcontenta argumentum ejus hic breviter describanere, et quid de ijsdem sentiendum sit exponere. Imprimis itaque de accusationem Eusebianisorem conqueruntur conqueruntur tanquam de sævis et truculentis sanguinent persecutoribus vehementissime conqueruntur p Imprimis igitur de judicio Synodi Tyri dequenovis Eusebianorum gener accusationibus generaliter conqueruntur tanquam de sæva quadam ac truculenta persecutione qua sanguis Athanasij appeteretur & persecutionem hanc pro viribus ampliantes ita rem exprimunt quasi in uno Athanasio exulassent omnes. Deinde ad particularia descendentus affirmant Athanasij reditum a cædibus & carceribus immunem fuisse, & Athana Eusebianos cædem eorum Athanasio tribuisse qui per Iudices sublati erant, idque antequam Athanasiums in Ægyptum venerant, atque hoc Eusebi anos138r anos in literis suis accusatricibus agnovisse. At hic candorem in Ægyptijs desiderare videor. Potuerunt enim Eusebiani dum recensendo mala omnia quæ restitutio Athanasij attulerant, ea etiam adnumerare quæ sui gre factione & sui gregalium fama adventus ejus vel literis acceptis erectorum in Alexand ante perpetrata sunt fuerint: sed quod hæc ipsi Athanasio ascri de his Athanasium ipsum accuso horum crimen ipsi Athanasio expresse referrent, & tamen in ijdem literis agnoscerent hæc in tribunalibus perpetra ante adnventum Athanasij in Ægyptum perpetrata, consistere non potest. Posthæc Ægyptij affirmantes Athanasium ob solam fidem persecutum esse, deicunt Eusebianos, ante Concilium Nicenum cum viderunt eum apud Alexandrum assiduum esse et in pretio haberi ante Concilium Nicænum iras in eum vertisse quod quod esset eum eo quod assiduums esset apud Alexandrum & ab eo in pretio haberetur: dein odium eorum magnopere crevisse ob ea quæ gessit in Concilio isto, & ideo postquam Episcopus factus esset insidias in eum struxisse. Tum de ordinatione ejus disserentes, de eadem objectionem defor nt immutant imperfecte referunt vel potius immutant corrupte tamen referunt ea de re mutilant & Meletianorum referunt, sed corrupte admodum, Meletioanorum., quasi ea in Athanasij laudem cessisset. Dicunt enim omnem multitudinem omnemque populum Catholicæ ecclesiæ in unum coactum, quasi in speciem unius corporis & animæ clamonibus vociferationibusque postulasse Athanasium Ecclesiæ Episcopum dari, idque publicis votis a christo expetisse & ordinatores ut facerent, per multos dies et noctes jurejurando obtestatos fuisse cùm interea nec ipsi ab ecclesia discederent nequeordinatoribus discendi facultatem permitterent aAtque hoc, ainunt, nostrum est, totiusque civitatis & universæ provinciæ139r provinciæ testimonium. Hoc modo veram objectionem d cui responerde non possent, dissumulant & fuco obducunt. Certe enim objectio in hoc constitit, quod cum elec Episcopus ordinandus esset ab ✝✝ Hujus rei exemplum habetis in Electione Ambessij qui universo populo ordinari deberet, solis exceptis qui criminis alicujus convicti & nominatim excommunicati fuerant, qui certe non multi esse possent: Athanasius ordinandus esset ad electionem Athanasij concurrit tantum pars aliqua populi quæ cum eo faciebat, cæteris exclusis: deinde cum penes Ordinatores esset deberet electum vel probare vel rejicere, hæc pars populi vociferationibus & ea clamationibus coegit, t eos in Ecclesia per plures dies plurimum conclusos Athanasiusm tandem ordinare, idque contra juramentum quoddam at aliqui scribunt ordinatorum, uti una cum Athanasio Ecclesiam ubi Episcopi aliqui collecti erant occupan foras clausit ac clausas tenuit per plures dies donec tandem perpetuis clamoribus eff flexerit, & compulerit donec tandem vociferationibus et exclamationibus efficerent ut Athanasius ordinaretur plurimum reluctant ordinatorum Episcopos ut Athanasium ordinarent Athanasium idque contra juramentum quoddam quo se paulo ante obstrinxerant, uti Ægyptionem verbis facile colleserit. tradunt nonnulli. Hanc fuisse veram Objectionem Lector quivis candidus ex ipsis Ex occasione hujus objectionis, Ægyptij vicissem proximo loco reprehendunt Eusebium quod is de sede ein sedem pergeiri/>t perrexerat transiêrat cum tamen hoc non raro fieret in Oriente. Sic enim Eustathius traslatus est a Concilio Nicæno de sede Beræensi in Anti Antiochensem, & Gregorius Nazianzenus de Nazianzo venit Constantinopolim et in ea sede per ipsum Episcopum Alexandrium confirmatus est. Eusebio præterea et Philo Theogonio objiciunt præterea ijdem Commemorant pratera Ægyptij superiorem Eusebij et Theogonij Ægyptij superiorem deposionem comm superiorem Eusebij et Theogonij depositionem ob communicationem cum Arianis: Deinde ad Ordinationem Athanasij reversi hæc scribunt. Contra Athanasium Episcopumm, inquiunt, mendacia fingere non reformidant Eusebiani, hisce prorsus similia quæ Præsentibus accusationibus mendacijs, inquiunt, similia sunt quæ tunc finxere Eusebiani; fuisse scilicet in Athanasij introitu seditiones, luctus, populorumque acclamationes lamentationes; indigne ferentium illius creationem. Nihil enim horum contigit, sed omnia contraria, gaudia scilicet, animorumque alacritates, & populorum desiderio videndi hominis accursus. Vbique per Ecclesias lætitiæ et gratulationes ad dominum. Et similiter paulo ante dicuntebant dicunt, Omnem multitudinem omnemque populum140r populum Catholicæ Ecclesiæ in unum collectum clamoribus potulasse ut Athanasius ordinaretur. hæc legens non stuperet hæc legens & conferens cum perpetius dissidijs Ægyptiorum? ✝✝ Potuitne urbs Alexandrinorum studium diversarum sententiarunsententiarum in pectore fovere, et tamen dissentionis misnister præcipuus ex una parte sine luctu alterius eligi in Episcopalum promoveri? Potuit Diaconus in istum gradum promoveri contra coanonem apostolicum istius Ecclesiæ et tamen Presbyteri duodecim ex quorum numero Episcopus erat eligendus non dolere illatum abrogationem privilegij, probi omnes violationem Canonis non probi omnes non dolere violationem canonis, nec ipsi duodecim Presbyteri, ex quorum numero eEpiscopus eligendus erat, violationem Privilegij? Potuit puer ordinari vixdum viginti quinqueannos natus & idque factione tumultuantis populi, reluctantibus plurimum ordinatoribus, & tamen nemo inveniri ejusdem sententiæ cum ordinatoribus probus inveniri qui facinus dolerent, nemo prorsus ejusdem sententiæ cum ordinatoribus? Imò alij verò non tantum Ordinatores diu plurum reluctati sed sed et alij quamplurimi Athanasium aversatio sunt ita eumque ut sedis invasorum excommunicarunt, & facta est inde dissentio gravis, ita ut quæ sedari non posset antequam Imperator ipse Episcopos utriusque partis evocaret & tam donis et muneribus deliniret quam verborum lenocinijs. Audi igitur Eusebianis igitur hæc objicientibus, audi quam probe respondent Ægyptij. Sed hic Sexclusis de catholica ecclesia istis quotquot Athanasium vel ob calumnias Ario illatus vel ob violentiam electionem aut & scelera aversati sunt, propriam tantum factionem vocant Ecclesiam universam, & quia horum nemo Athanasium aversatus esset, Eusebianos reprehendunt ut falsos accusatores, quasi hi dixissent illos ordinationem ipsos, qui per vim effecerant ut Athanasius ordinaretur, eundem ejusdem ordinationem ejus luxgisse. Et quamvis ex hac ordinatione tanta per totam Ægyptum consecuta fuerint dissidia ut Constantinus Epsicopos litigantes ad se vocaret, contentionis se judicem præteret & ac donis muneribusque placaret ipse rem minimè negligendam putarit hi tamen quia multi anni jam elapsi fuerant, & Ecclesiæ Occidentalis ad aliæ ad quos mittebant hanc epistolam longinquæ erant & res Ægyptiorum minime callebant, tam tam illa omnem illam contention disputationem contentionem silentine alto involvunt silentio quasi deque ordinatione Athanasij loquuntur sunt uuntur quasi tranquillissima & Christianis omnibus gratissima fuisset. Ex his Viderit Lector quanta fides in cæteris debeatur huic Synodo. Posthæc a Concilium Tyri transeunt Ægyptij & imprimis hoc reprehendunt quod Dionysius Comes in eo præ cum militibus in eo præsidebat Eusebius Georgius cæteri alijque Patres de alijs atque alijs criminibus notam censuramqueab Ægyptijs passi sunt: quodqueComes cum milituibus præsidebat in Concilio & loquendi id est cavillandi et rixandi libertatem Epis nebat tollebat. sed sedipsos pôtius culpare debuerint, qui per invictam petulantiam et rixandi tumultuandique studium quod jam ante se infames reddierant apud Orientales, ita ut hi necessitate quadam compullsi141r compulsi fuerint modestiæ inspectatorem ab Imperatore postulare. Deinde quod de Arsenio verba facientes, dicunt hunc in vivis esse & communionem illorum exoptare, & neque alia expectare testimonia quod viverit, sed ipsum hoc confessum esse, proprijs literis ad Athanasium scribendo. Deinde quamvis ex his pateat eos nec vidisse Arsenium neque aliud habuisse argumentum præter illo Epistolam ijs literas ejus quod viveret, affirmant tamen Arsenium sub omnium oculos productum esse vivim & aperte calumnias Eusebianorum reprehendentem, quasi per literas scilicet quæ sub omnium oculos productæ erant. Imò virt vi harum literarum addunt postea Arsenium quo tempore Imperator causam primum ad judicabat et deinceps, inter se fuisse vm v extitisse: vi, inquam, lharum literarum, nam si revera nossetnt ubinam gentium esset, evocassent eum & vivum ostentassent jam vero e contra scribunt quod Arsenius μεθ' ἡμῶν ἔυχεται συνάγεσται nobiscum communione conjungi exoptat, & literas citando in quibus hoc exoptabat addunt eum ουκ ἄλλας ἀναμένειν μαρτυρίας ἵνα ζῶν φανῇ non alia expectare testimonia quod in vivis esset. Quæ utique neutiquam dixissent si A neque epistolam ab Eusebianis repudiatam omninò citassent si si At Arsenius votum communicandi cum eis explevissent unquam, vel illo ipso aliud quodvis quod præt alio quovis præter literas istas indicio se vivere demonstrasset. Imo literas ob quas EubebianiEusebiani ut fictas dudum improbaverant, neutiquam citassent sed AseniumArsenium ipsum in testimonium quod Arsenius viverit sed e contra si nossent ubinam gentium Arsenius esset evacassent, & evocare omnibus ostentassent omni vind vindictassent literas istas a cavillationibus Eusebianorum & evocando Arsenium & ostentando. Hoc enim factu facilius fuisset quam octoginta epsicopos congregare, & hoc unico Athanasium plane satis vindicassent & confusis Eusebianis liti finem imposuissent. Imò Sed tantum abfuit ut hoc facerent, ut e contra, postulantibus ut Arseniums quem in vivis esse totias jactabant in medium tandem produceretur respondent142r respondent Arsenium non alia expectare testimonia quod in vivis esset præter literas quibus id pridem perscri indicaverat Athanasio. Perpspicuums enim verborum istorum scopus est ut Le ijsdem Lectores docerentur non ali expectare testimonia expectare sed literis isits acquiescere vel defectu aliorum petere testimonia vel defectu aliorum fluctuare sed literis istis tanquam sufficienti testimonio acquiescere. Hinc igitur viderit iterum Lector quali cum studio hi Ægyptij Athanasium defenderint. Etenim si Arsenium hi causam Athanasij non quomodocumque defendendam sed cum judicio & æquitate dijudico discutiendam suscepissent, Proximeo loco describe Ægyptij, describentes quomodo Athanasius Tyro fugiens postulavit ab Imperatore ut ipse causam audiret, dicunt quod Eusebiani ubi Constantinopolim venissent, nihil inter accusandum, de objecti Tyri criminibus meminere sed frumentum ab Athanasio navesque detentas calumniati sunt, eumque gloriatum esse dixere quod frumenti deporationem ex Alexandria Constantinopolim impedire posset143r posset. At quisquam mortalium crediderit Constantinum irato animo Eusebinano Patres Tyrios ad se vocasse ut rationem gestorum redderent & Con Consilium insuper indixeisse Constantinopoli ut ipse denuò causam audiret Athanasij audiret & ac inter hunc et patres Tyrios judicaret, et tamen ubi Concilium Concilium novum convenit & ac e Tyrijs patribus aliqui advenere qui rationem gestorem redderent; ne verbum quidem de gestis istis exegisse sed audita nova quadam & prorsus ridicula acculsatione, Athanasium sine ulteriori rerum examinatione protines in Exilium misisse? NequeEusebiani tam stolidi erant ut accusationem tam ridiculam confingerent, nequeImperator tam animo imbecilli ut vel isti accusationi acquieseceret vel in gesta Tyria post tantos apparatus non inquieret prætermitteret. Sed Ægyptij potius hæc finxere quibus Imperationis judicium e eludere & simul ter Eusebianos tergiversationis & fsstæ accusationis insimulare possent. Audiamums enim quid Sardicensis Orientalium Synodus hac de re scribit. In Athanasium. inquiunt, dignam pro criminibus sententiam dicunt [patres:] propter quod Tyro fugiens Imperatorem appellat. Audit etiam Imperator, quique interrogatione habita, omnia ejus flagitia recognosces, sua illum sententia in exilium deportavit. Hoc testimonium verum esse, per non tantum auctoritas patrūum sed et ipsa rei ratio, præter actoritatem tot tot istorum confirmat: qQuialis vero fuerit accusatio de frumento non facile est statuere. Nam probabile est aliqualem fuisse sed Ægyptios corrupta relatione ridiculam reddidisse quo falsa videretur. 144r Ex his igitur satis constat, ut opinor dev ingens devotio populi in cultum sanctorsum. Iam Adjiciam et Articulum fidei hoc nomine in symbolum Apostolicum hoc ipso fere tempore introductum Tanto scilicet impetu mundus in has superstitiones deflixit. Intelligo Articulum de cCommunione sanctorūum Nam Articulus iste in nullo prorsus sumbolo ante annum 400 reperitur, non in symbolo Nicæno illove Alexandri ne in illo Eusebij in conccilio Patribus Nicænai oblato non in symboliso Alexandri quod Arijus et Euzojus obtularunt Constantino dato nec in illo Marcelli dato Romæno Pontfici, non in symbolo ab Epiphanio in Anchoratu conservatis aut in Hierosolymitano illo quod Cyrillus exposuit. Non in Constantionopolitano, nec in Aquilciensi in quod Ruffinus expositionem scripsit. Nec QunQuin et idem in multis symbolis post annum 400 recitatis deest, ut in Africano illo per Augustinum (De fide et Sympbolo) exposito, nec in eo quod Maximus Taurinensis recitat. Nec iIn sermonibus Chrysologi nec iIn quatuor libris de symbolo ad Cathechumenos ad quos Augustino trivuunt, aut iIn 119 Serm de Temp. ubi symbolum sine hoc aArticulo recitatur. Non iIn illo quod Charisij quod Ephesino Concilio oblatum est Nec & iIn ambabus expositioneibꝰus alter utra earum qua Chrysostomio itrabuuntur. Antiquissima ejus mentio est quantum scio est in symbolo illo in quod Eusebijus Gallicanis Hom 10. commentatus est: adeoque hoc circiter tempore, hoc est circa annum 420 vel 430 articulus iste in nonnulla symbola primùm cœpit inseri, licet multi forte anni deinceps effluxeritnt antequam. a in symbolis er saliter reciperetur ubique, in sereretutr passim talia symbola ab omnesibus reciperètur. Idem In 115 & 181 Serm de Temp. apud Augustinum commemoratur, et in Paschacij symbolo lib. 1 c. 1. Iam verò quali Articulum hunc in sensu primario respicere sanctos defunctos adeoque a doctrina de intercessione & invocatione sanctorum originem cœpisse clarum est abex eorum explicationibus commentarijs qui hoc ipso sæculo vixerunt symbolum quo Articulus iste in symbola receptus est. Et imprimis ex Commentario præfato\i Eusebij, quod sic se habet. Credamus et Sanctorum communionem: sed sanctos non tam pro dei parte quam pro Dei honore veneramur. – Colamus in sanctij timorem et amorem Dei, non divinitatem Dei. Colamus merita, non quæ de proprio habent, sed quæ accipere pro de145r pro devotione meruerunt. Dignè itaque venerandi sunt, dum Dei nobij cultum & futuræ vitæg dederium contemptu mortis insinuant. Similiter quidam apud D. Augustinum Serm 181 de tempore: Sanctorum. inquit, communionem, id est, cum illis sanctis qui in hac quam suscepimus fide defuncti sunt, societate et spei communione tenemur. Si igitur cum sanctis in æterna vita communionem habere volumus de initatione eorum cogitemus. Debent enim in nobis aliquid recognoscere de suis virtutibus ut pro nobij dignentur domino supplicare, &. Sic et in pPræfat. Pass. S. Perpetuæ. Et qui nunc cognoscitis per auditum communionem habeatis cum sanctis Martyribus & per illos cum Domino Iesu Christo. Hocis etiam referre licet quæ affine est quod Augustinus (De De (Civit. Dei lib. 20, c. 9.) lib 20 De Civit. Dei c. 9. de regno sanctorum quod in Apocalypsi c 20 memoratum Apoc. 20 docet. Nam ubi regnum istud Apoc 20 de Ecclesia præsenti et judicium sanctis datum de potestate clavium exponenssuerat, sic pergit: Et anima occisorum propter testimonium Iesu et propter verbum Dei regnaverunt cum Iesu mille annis; animæ scilicet martyrum nondum sibi corporibus suis redditis. Neque enim priorum animæ mortuorum separantur ab Ecclesia, quæ etiam nunc est regnum christi. Alioqui nec ad Altare Dei fieret eorum memoria in communicatione corporis Christi & Regnat itaque cum christo nunc primum Ecclesia ni vivis et mortius Augustinus De Civ. Dei l 20. c. 9 Delineavi jam statum horum temporum quod cultum sanctorum, sed antequam huic capiti finem impono e re erit alidquid de temporum limite præciso præciso temporis Chronologiam harum innovationum quantum liceat præcise statuere. Et forte non multum errab a veritate haud erit alienum si statuamus eas natas sub mortem Constantij, universales evasisse ante Conciliūum Constantinop. et sub mortem Theodosij ad ἀκμην pervenisse. Tertia limitatio ex e Priman limitationem supra insinuavimus. Sed cùm Romana Ecclesia ex una parte et Reformati ex altere hunc cultum a temporibus Apostolorum derivare conentur; & Ecclesiæ Reformatæ ex altera parte originem ejus 146r ad annum 400 circiter rejiant Imperium Theodosij ab his maluis purgare studentes: perpendenta eirit utraque sententia. Et quidem quod illam Pontificiorum hoc fortendum est quod Christianos ante tempora Constantini ad Sepulchra martyrium crebrò convenisse, ibique deum coluisse, imo et martyres si no si non nominatim, saltem generaliter honoris causa comme morasse. Neque hujus consuetudinis origo cognite est nota est innotuit. Quo At matreyresmartreyres ant ab ijs invocatos fuisse prorsus nego aut veirtutes nescio quas miraculosas reliquijs eorem tributas, prorsus nego. Citat quidem Bellarminus Eusebium Pamfphili Præp (lib 13 Præp Evangel c 7) his verbis. Hæ nos, inquit, Eusebius, quotidie factitamus qui veræ pietatis milites, ut Dei amicos honorantes, ad monumenta quoque illorum accedimus que ipsis facimus tanquam visis sanctis, quorum intercessione ad Deum non parum juvari profitemur. Ita Bellarminus. etAt locus verè recte redditus sic se habet. Hæc autem (de offiicijs erga Heroes loquitur) in hominum deo charissimorum exitum ἁρμόζει bene conveniunt, quos veroa pietatis milites jure appelaris. ὅθην καὶ ἠπὶ τὰς θήκας ἀυτῶων ἤθὸος ἡμῖν παρῖήναι, καὶ τὰς ἐυχὰς παρὰ τάυταις ποεῖσθαι, τιμᾷν τε τὰς μακαρίας ἀυτῶν ψυχὰς Nam Vnde et ad eorum sepulchra celebrare f convenire, & preces ibi fundere & beatas illorum animas honorare consuevimus. Ad Pontificiorum propositum haud magis facitunt quæ ex Iustino et Cypriano adducantur. Iustinus enim utique quidem Apolog 2 pag 2 contra dicit: Deum & Christum & Angelorum cætum atque spiritum propheticum venerari σεβόμεθα καὶ προσχυνοῦμεν veneramur et colimus. sed non dicit [se colere Angelos per invocationem aut Deum coluere precibus, angelorum cætūum honore et veneratione. Nam siquis aliquid amplius in inferre vult æque potest inferre christianos cætum angelorum supremo cultu veneratos fuisse quod absit.] sed non dicit: veneramur invocamus, aut simili cultu colimus. Certe angelos quo Deum. Certè Angelorum cætus in honore et veneratione habendus est, et Iustinus plus voluisse non constat potest hinc inferri. Originem conveniendi in Cæmiterijs ad precandum & celebranda divina mysteria difficile est describere. Cæerter apud primos Christianos qui e Iudæeis convertebantur aliud erat Cæmiterium sive locus csepulturæ, aliud Ecclesia sive locus conventuum. Nam illaim zelum habebant in legem et Apostoli indulgebant isti zelo quantum licerat. sub lege autem mortuie non sepeliebantur in locis Deo dicatis. Imo apud omnes christianos Ecclesias sub initio diversas fuisse a Cæmeterijs ex haud difficulter colligitur ex Cle constitutionibus quæ Clementi tribuuntur lib 8. c 12 ubi dicitur Eucharistiam offerte in Ecclesijs vestris et in cæmiterijs. Hactenus igitur aliud erat Cæmiterium aliud Ecclesia, et licet ecclesi sacra jam cœpissent peragi in Cæmeterijs æquae ac in Ecclesijs, tam rem aliter fuisse sub initio ubi ha hæc nomina inponebantur hi locis satis collagi ostenditur tur ex ipsa significatione nominum: Ecclesia significante locum concursusventursum &Cæmeterio locum sepulturæ. Dic enim sodes cur hæc dicerentur loca conventurem, illa loca sepulturæ si non diversis usibus per nomina significatis inser sub initio inservirent? Sed unde igitur, rogitabis, Cæmeteria tam subitao convertasi potuerunt in Ecclesias? Dicam breviter. Ex persecutionibus. Hisce numerum martyrum ubique orevit indies, & cum numero commemoratio passionum, qua et auctum est puta desiderium visendi sepulchra. Præterea ubi metu Persecutorum Christiani non auderent convenire in locis solemnioribus, ad sacra peragenda quærebant latebras quasvis et loca minus susputa qualia erant Cæmiteria. Quibus in loca orationum aliquando conversis non mirum est si usus per repetitas persecutiones perque studium et pietatum martyres indeies crevit donec ita ut his in Ecclesias conversis, illæ prioris generis quoties a Tyrannis subverterentur neg non amplius resugerent neglectæ jacerent donec tandem nullæ remanserint. Hæc non sunt a ratione aliena. Num ita se res habuit penes alios esto judicium. Postquam Cæmiteria in Ecclesias conversa sunt, res longius progreditur, et ipsa sepulchra convertuntur in Ataria. Nam Fælix Papa circa annum 270 constituit super sepulchra Martyrum Missus celebrari. Anastas Haud majoris momenti est quod Cyprianus 147r Addunctur et alia quædam in loca ne Adducuntur præterea ex Patribus ante Nicænij hæc loca. Sicut illa (Eva) seducta est ut effugeret Deum sic hæc (Maria) suasa est obedire Deo ut Virginis Evæ, virgo Maria fieret advocata. Iræenæus l 5 cont Hær. ultra medium. Siquis hinc nostûm prior divina dignationis celeritate præcesserit, perseveret apud Deum nostra dilectio, pro fratribus et sororibus nostris apud meisericoridāam patris non cesset Oratio. Cyrian. l. 1. epist. 1. Deum & ejus filium qui venit et nos hæc docuit & & aliorum sequentium seimiliumque bonorūum angelorum exercitum & spiritum propheticum σεβόμετα καὶ προσκυνοῦμεν veneramur & Maria dicitur Advocata Eva Eva non in statu mortij sed in hac vita non in statu mortis sed in in hac vita. Illa in hac vita statum rep propter obedientiam selecta est ut status quam Eva in hae vita perdiderat. Man non respectu intercessionis – non respectu intercessionis cujusvis per obedientiam suam meruit ex ea enim salutem Eva & medelam lapsûs Evæ ex ea nasceretur Sed quod per obedientiam meruit ut Christus ex ea in medelam lapsus Evæ mortalis nasceretur. Nam advocata est si non proprie saltem figurate dici potest quæ alteri coram Iudice tam fasteis quam verbis opem fert. Nec potuit locus ante natam doctrinam de interessione sanctorum aliter interpretari exponi. Si autem interpret exp sensus hic duri jam durior videatur, sciendūum Si textus græcus extaret forte res planior evadert, nam Latina interpretatio plerisque in locis durissima est, ita ut ex natura rerum magis quam ex critica significatione verborum sensus sæpenumero determinandus sit. In secundo loco quid si Cyprianes crediderit defunctos memoriam retinere eorum quæ in hac vita gesta fuerant et eatenus pro nobis fratribus quos in vivis reliquerant apud Deum intercedere posse aut pro Ecclesia militante preces generaliter fundere? Hujusmodi sententia non temerè reprehenda est. Sed quid hoc ad in vocationem sanctorum? Sic amicusm peregre profecturum rogarem ut mei in precibus reminisceretur, si ab angelumo colloquente idem postularem, an ideo sequeretur amicum angelum ve abscentem post discessem invocare licert? an inde colligemur me absentes invocare? Nihil prorsus igitur istud Cypriani ad rem facit. Denique in illo Iustini sequ non dicitur quali cultûs genere Christiani angulos prosescutiprosecuti sunt. Si locus ille rigeide exponatur, colebant angelos ut Deos, nam cum Christian148r cum christianis a Gentilibus Athci dicerentur, Istinus respondet eos non Atheos esse quia colunt Deum supremum & filium ejus & cætum Angelorum atque sptumspiritum prophetium. Igitur angelos inter Deos christianorum numerat si verba ejus rigidè exponenda sint. Non sunt igitur rigide exponentida, sed fatendūum est qdquod Iustinus contra Gentiles rerum ignaros disputans minus cante præcise locutus sit neque aliquid amplius dicere voluisse quam quod Christianni Deum et filium & cætum angelorum & sptūum proph.spiritum prophetium ut supernas potestates agnoscebant & honore ac reverentia cultuve singulis congruente prosecuti sunt. Quineo locus iste contra Pontificios facit. Nam cum Iustinus in plenam defensionem christianorum potestatis omnes superiores quas Christiani tunc agnoscebant in plenam defensionem christianorum enumerare voluerit, omisit prorsus spiritus & defunctorum spiritum Martyresum & aliorum sanctorum spiritus spiritus. Hæc pauca ejum eaque vel futilia vel false corrupte citata abb addfferuntur a Pontificijs ex scriptoribus primorum trecentorum annorum ain defensionem cultus invocationis sanctorum, cum interea scriptores post tempora Iulianai hujusmodi testimonijs luculentissei mis maximè scateant quod satis est ad ostendum diversitatem temporum. Idem ostendi posset ex dubijs & aliquando contrarijs sententijs scriptorum eorum qui scripserunt antequam hæc doctrina fui generaliter recepta et in mentibus hominum prorsus confirmata fuit. Cujusmodi sunt testim quæ Ambrosius nonnullis in locis scripsit hæc Ambrosij est illud Ambrosij ubi Nazianzeni Oratione in Aulianūum ubi Constantiusm (quem beatum prædicat) invocat hac limaitatione Siquis mortuis sensus est. Sic et Ambrosius sub primis initio Episcopatus nonnulla protulit directè contra cultum sanctorum facientia ut supra retulimus, & Epiphanius itidem in libris de hæresibus quos anno 376 circiter edidit huic sententiæ magis non ita favere quam impugnare quam fav videtur & Athanasius in libris quos ante tempora Iuliani scripsit contrariam prodidit sententiam. 149r Denique Iulianos Imperator, apud Cyrillum lib 1 8 contr. Iulian. ultra ante ultra medium sic accusat Christianos sui temporis quod multos infelices homines colerent. Dein lib 10 ante medium, sic pergit hunc cultum explicare Sed et ex eo idem ostenditur quod Christiani priorum fæculorum ✝✝ Clement. constitut. lib 6. c. 30 & lib 8✝ Sine legalibus observationibus convenite in cæmeterijs ad legendum sacros libros & canendum psalmos pro mortuis martyribus & sanctis omnibus qui a sæculo fuerunt ac pro fratribus vestris qui in domino mortui sunt. Clem. Constitut. lib. 6, c. 30. Offerimus tibi pro omnibus sanctis, qui a sæculo tibi placuerunt, Patriarchis, Prophetis, Iustis, Apostolis, Martyribus, confessoribus, Episcopis, Presbyteteris, Diaconis, – Laicis &c. Clem. Constitut. l 8. c 12. pro omnibus in Domino defunctis orarunt quod non fecissent, si aliquos ut Patronos colendos esse & invocandos putasset, nam post ortam sanctorūum2 invocationem1invocationem sanctorum cessarunt orationes pro maryribus & sanctis invocatis sanctis illis quos invocabant tanquam superfluæ [& d martyrum honore dignitate talium sanctorum derogantes neutiquam accommodatæ.] et incongruæ. Illos Martyres omnes prædicabant fæliciores quàm qui nostris orationibus indigerent, & pro solis Ex eo etiam status idem convincitur quod miraculorūum q sepulchraliūum quibus hic cultus maximè deiffundebatur ortum debet, nulla facta est mentio ante annum ultimum Constantij. Post illud tempuls nullus fere scriptor est sæculi hujus qui non meminit eorum, antea nullus qui meminet. Adde quod hoc sæculo Mar reliquarum et novorum martyrum frequentissima fuit detectio & communicatio distributio per cum toto orbe per Ecclesias, et Alexandria quidem reliquias cum toto orbe jam communicavit. Quæ repentini gesta tam repentino impetu, hoc sæculo præ cæteris non gesta fuis contigissent sent gesta fuissent. Si eadem religio religio erga sanctos religio prioribus sæculis æque obtinuisset. Nam Imò urbes quædam ante hoc tempus martyribus fere destitutæ fuerunt & erant et inter cætera Constantinopolis metropolis Orientis et Mediolanum sedes episcopalis Occidentalis Romæ secunda proxima: Aliæ præcipuos patronos jam primum nactæ leguntur, ut Carthago Cyprianum. Et ob frequentiam detectorum martyrum, multi interpretati sunt hæc temporosa de resurrectione illa prima Apoc 20, ut ex Ambrosio supra notavimus. Quod non fecissent si [similia superi obes sæculis æque contigissent.] hujusmodi revelationes hu non fuissent huic sæculo propriæ. Horum inquam omnium indiciorum consensus origioones hujus religionis ad huic quarteom sæculuom excurrens excurrenti assignada est. Satis fuisset altum illud silentium harum rerum in sucripertoribus sæculorum superiorum urgere sed ex abundanti adjecimus et hæc indicia. Iam verò ut ad justum tempus originis ejus accedamus, dico illud egre Sepulchris ac monumentis implestis omnia licet apud vos nusquāam dictum sit sepulchris advolvendum esse, eaque colenda. – Sepulchra Iesus impmuniditiâ plena esse dixit, quomodo ergo vos superijs deum invocatis? locatur. Et paulo post Pergit dein Iulianus accusare christianos quasi in sepulchris & specubus dormirent propter sommarūum et incantationem causa. Conatur utique Iulianus modis omnibus Christianos accusare de religione erga sanctos & tamen omnis cultus de quo eos accusare potuit in hoc constitit quod ad circa sepulchræ eorum versarentur & istis in locis invocabarent Deum. Iulianus diu inter Christianos versatus & jam modo ab ijs deficiens, mores eorum optime noverat & tractatum hunc contra eos scripserat de industria composuit ut quibuscumque posset modis mores religionem et mores eorum coargueret Si igitur Christiani hoc ejus ea tempestate solerent sanctos ipsos invocare, si si eos ut Patronos hominum & custodes urbium colere corpora eorum inter urbus distribuere & tanquam earundem propugnacula cre venerari, si seplulchra et ubi liceret ossa ipsa advolutis genubus deosculando adorare, & quoscumque reliquias circumferre ijsque tribuere vertutems divinas popellendi demones, sanandi ægrotos, conservandi atque gestientes ab invaletudine, pecetis, & omni genere in fortuniorum conservandi, si denique dapes cibos et potus ad Martyria portare, & ijs ut precibus fusis & orando s ut a Martyribus sanctificationem conse eorundem sortiantum & martibus consecrare putantes eos vicissim a matiribus benedici sanctificari benedici, deinceps gulæ et ebrietati in ipsis locis sanctis indulgere: Certe Iulianus vir accutissimus & Christianorum hostis acerrimus non hæcce præterijsset quæ partim flagitiosa partim superstiosissima & incantionibus simillima erant, præterijsset, & accusationis &apicem in eo solo posuisset quod Christiani circa ad Sepulchra Martyrūum versare convenire solerent, & advoluteis genubus ibi Deum invocare. Cùm igitur Iulianus hæc scripserit postquam imperium adeptus esset & rel a religione nostra Apostasiam fecisset hoc est post an 361 certum est quod omnis religio christianorum erga sanctos illud usque tempo ante ejus Imperium in eo solo constiterit quod 150r quod Christiani ad Memorias Martyrum convenire solerent, ibique Deum summum invocare. Ex ijs quidem de Hilario supra diximus patet privatos quosdam sub inortem Constantij superstitiosas quosdam aliquas opiniones de efficacia reliquiarum & deque intercessione s atque & operatione sanctorum fovere cœpisse: at has opiniones jamprimum nondum per Ecclesiam disseminatas fuisse satis accusatio Iuliani Iulianos, inquam, nos certos facit qui dum Christianos vellet superstitionis erga mortuos redarguere, nihil aliud amplius novit eis impingere quam quod cultum Dei in sepulchris eorum celebrarent. At statim post scintilla jam accensa, in incendium ingens mox evasit erupit. Ex hoc enim tempore superstitiones illæ ubique prædicari cœperunt ut supra satis explicuimus, & quantum patet ante annum 381 quo concilium Constantinopolitanum celebratum est ab homousianis generatiergeneraliter receptæ sunt. Illud enim duplici argumento proditum est: tum quod Africa ante annum 384 oblationes mortuorem quas Hieronymus dapium pestem vocat, quæque ex h ex doctrinæ de virtuteibꝰus reliquiarum & patrocincio sanctorum originem debent profluxerunt, in Africa non tantum generaliter obtinuerent ante annūum 384 Sed et confirmatæ dieternitate quadam dieternitate quadam in mentibus hominum confirmatæ fuerant, quodque in Italia idtidem obtinuerant & in Diocesi Mediolanensi fuerant suppressæ, ut ex Historia matris Augustini supra notavimus; tum quod tempore Concilij istoius Constantinopolitam Gr Nyssenus eorum Patribus universis totaque urbe omnique civium multitudine: Oratione funebrini Meletium Patriarcham Antiochiæ sic coram Patribus universis omnique civium multidine sic fidenter prædicait: Non ablatus est inquit, na nobis sponus [Meletius,] in medio nostrum stat, etiamsi nos non videamus. In Adytis ac penetralibus sacerdos est. Facie cum facie collata intercedit apud Deum pro nobis & populi erratis. Cetrtè si doctrina de præsentia defuncto mortuorum ad gerendam ge curam hominum, deque intercessione eorum apud Deum non dum generaliter a Patribus hujus Concilij adeoque a tota Ecclesia homousiana recepta fuisset, Nyssemus 151r non ausus fuisset eam verbis tam apertis coram his omnibus prædicare prædicare, idque hac tempestate ubi error omnis quicquid non judicabatur orthodoxum anathemeate ut hæresis mox percuti solebant, aderantque qui etid fssacerent. Scio interim apud reformatas Ecclesias hujusmodi hanc et similes Orationes Nysseni Basilij et Nazienzeni meliùs audire. Volunt enim hos pratres talia non seriò partium occæcantur ut puten virors Christianos et pios in Concionibus ad Populūum quæ sobriæ esse solent lussisse cum impietatibus. At Nazianzenum ita sensisse ut locutus est satis evincitur ex eo solo quod seriò narrat Orat 18 in vita Cypriani seriò narrat quomodo Iustina quædam Virginem Mariam supplicieter obsecrarit, idque non frustra, ut periclitanti virgini suppetias ferret. Nyssenum similiter sentem ex animo locutum fuisse clarum est ex eo quod in Vita Ephræm Syri, narrat quomodo quidam in pericula quidam discrimeno vitæ conjectus ipsūum Ephræm nomen solummodo invocavit dicens: Sancte Ephraim, succure mihi Sicque tuto periculorum laqueos præter spem evasis. Basilium itidem seriò egisse ex eo solo ejus satis ostenditur quod de Martyre Mamante ad populum sic fatus sit: Martyris hujus Memores inquit estote martyris hujus – quibuscumque ex nomine advocatus ipsis adfuit operibus, &c Quid clarius esse potest quam quod Basilius populus consentiente Basilio soleret invocare Mamantem martyrem, et ipsum putare suis operibus adesse? Quod si relegas ea omnia quæ ex his scriptoribus supra citavimus alia bene multa huc spectantia ap Alibi In alijs etiam supra citatis locis Basilius et Nyssenus itidem atque Ephræm Syrius magnum confidentiam populi in intercessionibus operationibus Sanctisorum et invocationem eorundem, etiam ante Concilium Constantinopolitanum, describunt, ut eos seriò egissem neutiquam dubitandum sit dubitari nam possit. aut populorsūum multitum bene multos ante tempus Co tempus Concilij istius ad has superstitiones deflexisse neutiquam dubitari possit. Et proinde Nyssenum in Concilio isto aliter quàm ex mente Patrum & collectorum Ecclesiæ Homousianæ nemo locutum fuisse nemo certe qui non studio partium tenetur facile negaverit. Huc spectant etiam miracula sepulcharia qua ab exitu Constantij per orbem resonare cœperunt, & distributiones reliquiarūum inter152r inter Vrbes in usum humani generis subinde factæ. Næam hæc ostendunt rem ab eo tempore seriò actam fuisse. conspirantiebus autem hiorūum miraculorum fama, cum auctoritate A Episcoporum Romæ et Alexandriæ (nam ab horum autctoritate non sub abt Panegyricis rationibus Basilij & Gregorij utriusque ut opinio est, malum ortum & propagatum fuisse supra ostendimus) Quid mirum si res per orbem statim pervolaret & concalamitantibus Basilio Gregiorijs duobus Hilario cæterisque homousiorum ducibus2 præcipus1præcipus ducibus, juxta et plebs istius una cum fide isti homousiana quam quæ hoc tempore resurrexit, propagaretur & ab omnium animos simul occuparet. Sed Dicunt autem A aliquos scriptores hujus istius sæculi inonicnulla contra hunc cultum scripsisse, ut Athanasium sed testimonia sunt duorum generum. Nonnulla scripta erat ab Auctoribus antequam ad hunc cultum conversite erant ebant ut ea nempe quæ ex Athanasio Ambrosio & forte Epiphano adducunt & proinde nihil prorsus ad rem faciunt: alia scripsta sunt in defensionem cultûs hujus ne is Idololatria putaretur. Hac enim nomine de causa dicit Hieronymus 153r Nihil ergo faciunt hujusmodi testimonia contra lapsum horum temporum sed potiùs eundem confirmant dum argumento existentia quod res jam ad plenè formata aliq et ad certa methodo defensionis contra impugnantes d (eâdem utique quæ in hunc usque diem obtinet) defensibislis evaserat accomodata evaserat defensionem e defensibilis evaserat: Non est ergo cur quisquam ex allatis objectionibus quisquam universaliter hujus religiones inter homousianos ante Concilium Constantinopolitanum dubitet. Et certe nisi ea celerrime per omnesia loca dimasnasset, non potuisset Imperante adhuc Theodosio et filijs ejus ad fastigium pervenisse tam stupendum devotionis et observantiæ gradum pervenisse. Nam supra legimus Theodosium cum omni sacerdotibus & populo constantinopolitano aomnia sanctorum orationem loca invoc circumivisse & ante sanctorūum thecas prostratusm auxilia sibi sacnto eorum intercessione postulasse & mox Ba inter alios specialiter Ba inter alios Baptistam deinceps auxiliatorem invocasse. Et Chrysostomus dicat Legimus et in Chrysostomus popup Vrbes ad sepulchra martyrum concurrere & populos eorūum amore inflammari: & e Prudentio hunc amoremis &ardorem & stupendos hos hos concursus mire descriptos audivimus. Quibus plene consentiunt etiam quæ ex Theoderito protulimus. SicetSicut 153v Augustinus Serm 1 De Sanctis Petro et Paulo: Beatissimum Petrum piscatorem modo genubus provolutis adorat Gentium multitudo. Et rursus Epist 44 Ostendatur mihi Romæ in tanto honore templum Romuli in quanto ibi ostendo memoriam Petri. In Et Chrysostomus Hom 66 ad pop. Antiochem. Sevorum, inquit, Crucifixi sepulchra regijs aulis sunt clariora non magnitudine & pulchritudine ædificiorum (nam et in hoc superant) sed quod multo majus est, convenientium studio. Confer hæc omnia et alia quæ supra citativimus et facile senties hanc religionem instar torrentis cujusdam impetuosissimi diluvij cujusdam ad ἀκμην sub statim pervenisse, & postea lentam aliquam defluxionem potius quam incrementum augmentum sustinuisse. Nam siardon populi post primuim hanc impetum paulatim minui videtur. Er si forte novus aliquando martyr repertus fuerit vel novum temptūum extructum, e contra pestis dapium multis in locis sublatus est, & altaria diruta quæ per Hypocritarūum quorundam ficta somnia passim per agros & vias tanquam martyribus rejurtis in magnāam superstitionem populi condita fuerant, ante annum 398 Sed contendes forte Vigilantium anno 404 et deinceps hisce superstitionibus restitisse, & proinde eas non nisi post illud tempus generaliter receptas fuisse. Imo verò Vigilantius non tam nascenti malo resistere quam natum corrigere & reformationem Ecclesiæ passim lapsæ inchoare conatus est Nam certè Vigi nos colindi deum in Martyrijs generalis erat satis diu ante tempora Iuliam, et tamen Vigilantius hanc consuetudinem una cum superstitioso cultu sane non tantum ab Et proinde si Vigilantius cum parte aliqua homousianorūum morem veterem alucusque conservasset, item non tollendum esse suassi ssedt sed a corruptalis tantum purgandum jam suasisset martyria fugienda esse sed deum solum in locis istis colendum. Præterea Barionius satis ostendit Vigilantium dum per regiones orientis oberret perigrinatus esset, et ibi cum Hieronymo alijsque consuetudinem habueret, sententiam suam continuisse ita ut ab illij orthodoxus esse putaretur. Et Hac inquam silentium sicut probat Vigilantemium non semper se cultoribus sanctorum opposuisse sic monstrat cultum illum adeo invaluisse ut qui secus sentirent, metu conticuerint, qui secus sensêre. Nihil ergo obstat hæc historia Vigilantij quo minus cultum illum ad ἀκμην sub 154r mortem. Theodosij primi ad ἀκμην pervenisse dicamus. Hactenus de cultum sanctorum et religiorum locuti sumus cultu solummodo utpote qui primus erat gradus Apostasiæ Romanæ solummodo locuti sumus. Nam postea aliæ impietates pejoris notæ in Ecclesiam illam introductæ sunt, et imprimis cultus cultus adorationes etiam Imaginum, nec non Eucharistiæ, (crimina pejoris notæ) in ecclesiam illam introducto sunt. Et quidem cultu quod Im Quinimo Picturæ & Imaginems etsi cultus etsi ante formaliter in Ecclesiam ante Imp. Phocatis introductus fuerit tamen horam citò earum non nisi post multos annos perfectè formari & per orbem dispergi posset initium tamen ha a tempore tamen Iuliani Apostatæ in Templis collocari et in veneratione aliqu nimia esse cæperunt. & Id quod notatu valde dignum putevi ut e plurimum rerum consensu cognoscas est, ut cognoscas Apostasiam Ecclesiæ Romanæ ab eo præsertim tempore mitium duxisse. Origo autem hujus cultus ejusmodi erat. Cùm Gentiles Imperante Iuliano statuam quandam lapideam æneam Servatoris nostri apud Antiochenos Panpadem urbem urbem confregissent, Christiani istius loci frustra recolligetesbant & post obita collocabant in Eccle templo. istius orbis H Hujus facti exempto picturæ in parietibus ac et effigies sanctorūum in Ecclesias mox introductæ sunt & in velis ac parietibus formatæ. Eoarundem meminit Picturarum in velis et parietibus templorum a tempore Iuliam plurima est mentio. Imaginum etiam meminit. Picturas quidem et effigies rerum aut sculpturasve ornamenti gratia autem emblematica aut ut hyeroglyphicas formarei posse haud negarverim. Hoc factum videimus in Templo Salomonis, in æneo Serpente, et ✝✝ Tertull. de Pudicit. ante med. in Alicibus christianorum in quibus Christums ovem ad ovile deferens effm tur ut meminit Se quos veter antiqua Christiani effeigie Christi ovem ad ovile portantis ornarunt in symbolum doctrina de peccat sunt lapsi lapso pœnitenteim per sacramentum restituendi in communionem recipiendo, ✝ ut describit Tertullianus At ornarunt. At Periculosum tamen est hæc in locis sacris facere se sine mandata Dei facere ad arbitrium facere propter superstitiones quæ inde oriri possunt. Falie enim plebs in venerationem ruit, & Imaginemis qualiamque veneratione quæ pretium ejus superat, p omnis præter æstimationem quam si 155r smilitudo, artificiujm, persectio vel pretium ejus merito conciliare possit, supertitio est. Hinc Concilium Eliberitanum Hispanij post circa annum 305 celebratum, vetuit pecturas in Ecclesijs esse ne quod colitum in parietibus pingeretum hunc Canonem Canon 30 statunt hunc Canonem sanxit Placuit Pictoras in Ecclesia esse non debere, ne quod colitur & adoratur in parietibus depingatur. Adeo veriti sunt hi patres ne ne objecta cultus in ejusmodi locis tandem pingerentur ubi ipsæ picturæ adorati possent in adorationem venire possent ut non in vasis sacris non in libris non in fenestris aut ullis utrus fenestris non in codicibus sacris no vasis sacris ubi a nonnullis jam pingi cæperant (ut ex Tertulliano audivimus) et nullum erat adorationis periculum non in sacris codicibus, non in fenestris &c aut alicubi in Ecclesijs ubi sine ornamenti causa sine metu periculo adorationis pingi possent esse permitterentur licet quæ in ejusmodi locis ornamenti sine metu periculo adorationis in ornamentum pinguntur, non soleant in adorationem venire. Canon iste non contra ingruentem adorationem picturarum ingruentem cancitur sed contra ingruentem ornatum rerum sacrarum per picturas. Nondum enim cæperant picturæ in parietibus esse ubi coli possent, [sed tantum in utensilibus sacris] nam patres non jubent picturar e parietibus tolli sed ei n ecclesijs non esse, ne tandem res eo deviniret id quod colitur in parietibus etiam pingeretur. Omnem usum pi Cantio est ne picturæ can 2630 objecta cultus tandem pingerentur, ut picturas quas cumque (quas forte aliqui sive supertitiose sive a vero similius potius solius ornamenti causau formare cœperant) nullo inhibendas esse duxerint. Et certe si cætera perscruteris monumenta Ecclesiastica Iuli Imperio Iuliani antiquiora, senties christianos cousque ab non tantum a cultu & honore imaginum prorsus abstinuisse sed ab omne fere usu earundem abstinuisse. Præter parabolicam illam servatores ovem ferentes in calice depictam non novi effigiem quamvis apud eos quosvis eorum in usu fuisse. Nam qua Eusebij lib 7 Hist c 18, narrat de ænea imagine Servatoris apud Paneadem urbem Phœnices deque pictis imaginibus Petri & Pauli atque servatoris itisum quas dicit se vidisse, nihil ad solos Gentiles spectant per quos utique ipseo Eusebio ibidem referente, imagines istæ in memoriam beneficiorum quæ a christo a& Apostilis acceperunt gentili consuetudine e pro more gentium quæ omnes de se bene merentes meritas gentili quadam consuetur more gentili constructæ erectæ fuerant, effictæ fuerant ✝ Consule Eusebiūum cum interpretatio ne Valesij. Cæteram qui hoc argumentum plenè discussum desiderant, adeant Dallæum de Imaginibus. Ibi Christrianos ad usque tempora Valentis & Theodosij ab usu Imaginum tam rationibus quàm testimonijs veterum plenissimè defensos videbunt. & históriam earum Nosbis tantum propositum est originem mali perstreingere. Igitur Iulianus imperium adeptus, audito quod apud Paneadem insignis esset Statua Christi, eam dejici jussit ut narrat Sozomenes & suam in loco ejus reponi substitui poni. Hæc ✝✝Sozom l 5. c 21 Sozomenes. Asterius tamen Amasiæ Episcopus apud Photium narrat Maximinum Augustum Constantini decessorem statuam illam Paneadensem sustulisse, ut ea, quo tempore ipse scriberet, nusquam reperiretur. Quod si ita esset, res Eusebium, utpote Palestinæ Patriarcham, non latuisset, et tamen illa historiam ejus tam vero non refert dicite refert. Et ✝✝ib. Sozomenes præterea confractāam hanc statuam confractam in Eccliaesia ubi ad sua usque tempora tempora mansisse & commemorat ut et statuaæm Iuliani, statim ut posita erecta fuit, pestus cum via tempore statuam illam ad suam itidem memoriam ejusmodi specie perseverasse fuligine fulminis obsitam. Quæ quidem sunt adeo particularia ut Sozome Asterium ex conjectura locutum esse potius quam Sozemenem finxisse arbitrer: nisi potius magis dicendum sit Paneadenses novam ante tempora Iuliani novam statuam ad conservandam rei memoriam posuisse. Dejectam populus per urbem traxit & confregreit et a populo per urbem trahente confractam Christiani recolligerunt & in Ecclesia collocarunt ubi So ad Sozomenis memoriam mansit Hæc est prima instantia simulachri quod coli posset in alicujus quod coli po Ecclesia collocati. Non quatenus simulachrum quod cultui obnoxium erat in Ecclesia repositi: Non in ornamentum Ecclesiæ sed quod rei cultæ esset effigies in Ecclesia collocarunt. Ab hoc tempore picturæ paulatim picturæ in Ecclesias paulatim introductæ156r introductæ sunt. Et licet non introductæ fuerint eo consilio ut colerentur, non defuerunt tamen qui mox coluerunt. ✝ ✝ De introductione picturar De usu picturarum in locis sanctis hac tempestate jam incipiente apud Orientales ingruenta jam incipiente isigne præbet testimonium Epistola Epiphanij ad Ioannem Episcopum Hierosolymitanum ab Hieronymo in Linguam Latinam versa: in cujus fine hæc habentum Pater iste hanc narrationem instituit. Quando simul, inquit, pergebamus ad sanctum locum qui vocatur Bethel, ut ibi collectam tecum more Ecclesiastico facerem & venissem ad villam quæ dicitur Anablatha viddisemque ibi præteriens lucernam ardentem, & interrogassem quis locus esset, didiceissemque esse Ecclesiam et intrassem, ut orarem: inveni ibi velum pendens in foribus ejusdem ecclesiæ, tinctum, atque depictum & habens imaginem quasi Christi vel sancti cujusdam; non enim satis memini cujus imago fuerit. Cùm ergo hoc vidissem in Ecclesia Christi contra auctoritatem scripturarum hominis pendere imaginem, scidi illud, et magis dedi consilium custodibus ejus loci ut pauperem martuum eo obvollverent & efferrent. Illi contra murmurantes dixerunt: Si scindere voluerat, justum erat ut aliud daret velum atque mutaret. Quod cum audissem, me daturum esse pollicitus sum, & illico esse misurum. Paululum autem morarum fuit in medio dum quæro optimum velum pro eo mittere; arbitrabar enim de Cypro mihi esse mittendum. Nunc autem misi, quod potui reperire, & precor ut jubeas Presbyteros ejusdem loci suscipere velum a latore, quod a nobis missum est, & deinceps præcipere, in ecclesia christi ejusmodi vela quæ contra religionem nostram veniunt, non appendi. Hactenus Epiphanius. Hunc locum contra Vt huic loco respondeant miserrimè se torquent Pontificij Eundem a Dallæo contra omnes Pontificiorum eorum cavillationes miserrimas plenissimè defensum videas. Nos hoc tantum subnotamus quod sicut hinc constat Picturam in Ecclesia hujus villa appensam fuisse sic probabile est hanc non unicam fuisse ecclesiam hujus notæ. Nam ejusmodi consuetudines non solant e villis originem ducere. Neque per loca tantum juxta Phœniciam tantum sed et per alias longinquas regiones mox dimanavit hac innovatio. Picturarum enim in Ecclesijs Cappadocum Christianorum circa Cappadociam & Pontum meminit Gregorius Nyssenus Orati Harūum picturarum in Oriente meminit Gregorius Nyssenus qui ante annūum qui non ultra annum 395 vixisse memoratur Oratione in Theodorūum Martyrem; ubi Templum eidem Theodoro di Quod signis venerit, inquit, ad aliquem locum similem huic ubi hodie noster conventus habetur, ubi memoriæa justi [Theodori] sanctæque reliquiæ sunt; primum quidem earum rerum magnificentia, quas videt oblectatur, dum ædem, ut templum Dei, & magnitudine structuræ & adjecti ornatus decore splendide elaboratum intuetur; ubi et faber in animalium figuram lignum formavit, & latomus ad argenti lævitatem crustas lapideas expolivit; induxit autem etiam pietor flores artis in imagine depictos, fortia facta martyris, repugnantias, cruciatus, efferatas & immanes tyrannorum formas, impetues violentos flammeum illum fornacem, beatissimam consummationem Athlæta, certermaninum præsidis Christi humanæ formæ effigiem, omnia nobis tanquam in libro quodam, qui linguarum interpretationes contineat, coloribus artificios depingens, certamina atque labores nobis martyris nobis expressitsit, ac tanquam pratum amænum & floridum, Templum exornavit. Hactenus Gregorius, satis docens non unam et alteram tantum Ecclesiam tantum picturis ornatam fuisse sed in morem jam cessisse, istis saltem regionibus ubi Gregorius vixit, Ecclesias sic ornare. Eandem consuetudinem mox in Occidemntè delatam fuisse colligitur ex Prudentio qui Hymeno 8 in Cassianum scribit passionem Martyris in Basilica ei dedicata despictam fuisse Erexi in cœlum faciem; stetit obiva contra Fucis colorum picta imago Martyris Hyippolyti quoque passionem Romæ in ecclesiæ parietibus pictam idem ✝✝ Hym 16 alibi memorat. Et Paulinus Nolanus Fælicis Basilicas varijs picturis ornavit ut ipse memorat receset in Opere quod Fælicis nomini inscripsit.Paul: Nat. 9 & 10 Fæic. Quod tamen alibi ibidem dicit raro mora factum. fuisse, ut scias Ecclesias hunc morem nondum longe propagatum, sed jam modo cœptum fuisse vigere cœpisse obtinere cœpisse ut scias malum non ita pridem cœptum fuisse. Idem I in epistola 12 ad Severum narrat conqueritur quod se una cum S.Martino in Templo depingi157r depingicuraverat. Extant et in App fine Appendicis Bibliothecæ Graec: Patr: Disticha quædam sub Ambrosij nomine de rebus diversis quæ in Basilica Ambrosiana pingebantur. In Ecclesia itidem Africana simila facta esse fidem facit narratio quædam Eudodij ibidem episcopi Vzalensis: Nempe quod Angelus qui Di Subdiacono cuidam nomine Sennodo apparens, dedit ei Velum varijs pictum coloribus, in quod inerat pictura hæc. In dentera veli parte ipse sanctus stephanus videbatur astare & gloriosam crucem humeris proprijs repositam humeris bajulare &c. Hæc ✝✝ Apud Augustini Tom 10 in fin edit Euodius ex quibus videas quibus artificijs hujusmodi picturæ pjam populo commendari cœperant. 158r Iam vero etsi Imagin patribus Ecclesiamrum intro ut non introdcutæ fuerint ut colerenur sed tantum ut ornamento essetnt Ecclesijs & instruerent populum in Martyralogijs : tamen non defuerunt tamen e plebe qui mox colerent. Hujus rei testis est Augustinus lib 1 de moribus Ecclesiæ Catholicæ cap 34, his verbis. Nolite, inquit consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint quicquid pro miserint Deo. Novi multos esse sepulchrorum et picturarum adoratores; novi multos esse qui luxuriosissimè super mortuos bibant & epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, & voracitates ebricatesque suas deputant religioni. Hæc Augustinus anno 388 388, non de Afris sed de Italis & præsertim de Roma ipsa: nam l in Italia modò ad fidem christianam conversus fuerat & jam Roma agebat, nondum in Africam reversus Ex hoc Hic autem loco patet notetur non pauca unum et alterum fuisse qui imagines colerent sed multos, adeo multos ut ab Augustino turbæ dicerent: tam proclivis utique erat hæc urbs in superstitiones. Quod et e Theodoreto itidem mani satis manifestatur qui in ✝✝ in Hist. S. Patrum. vita Symeonis Stylitæ hæc habet: Aiunt, inquit, Romæ, quæ est longe maxima, Symeonem fuisse adeo omnium ore celebratum, ut in officinarum omnibus vestibulis & porticibus ei parvas posuerint imagines, hinc sibi præsidium et pyutelam parantes. Hæc Theodoritus ante annum 408. anno nempe vigesimo octavo ant quo Symeon quota per 40 dies quotannis jejunaverat: quod fieri cœptum est antequam Meletius Episcopus Antiochenus, qui mortuus est obijt anno 381, eum Symeonem visitabat. Quod etiam Cives Antiocheni ad similes mores nam multo post deflectere inciperent haud obscure satis patefecit Etiam Chrysostomus Oratione in Hom 45 in Meletium: Vbi describens quomodo nomen Melety ab Antiochenis imponebatur liberis suis, addit: Ipsum enim nomen et ornamentum cognationis, & ædium tutelam et ita nominatis salutem atque amoris solatium esse existimabant, – illud in domum suam veluti quendam Thesaurum159r quendam thesaurum bonorum innumerabilium introducentes. – – Fuitque ide adeo frequens ut ubique in bivijs, in foro, in agris, & in vijs hoc nomen undique circumsonaret. Non ad nomen autem solum adeo fuistis affecti sed ad ipsam etiam figuram corporis. Quomodo enim fecistis in nominibus hoc etiam fecistis in illius imagine: etenim in palis annulorum et in poculis & in phialis & in thalamorum parietibus, & ubique sacram illam multi expresserunt imaginem. Cæterum licet ex analogia historiarum & cul nimia superstionesuperstitione in nomen. Meletij, videatur tsantam multitudinem imaginum ejus haud caruisse superstitione, tamen quia hoc non disertè asseritur cuique sententiam suam relinquo. Quamobrem ut certum te faciam ejusmodi facinora in Oriente æque ac in Occidente vihac tempestate viguisse, adjiciam aliam instantiam ex Philostorgio de urbe longe majori. Hic impius , ait Photius con Dei hostis, ait Photius , covitijs in Philostorgium citans, Christianos accusat quod Imaginem Constantini in Porphyretica columna stantem, sacrificijs placarent, & Lucernis accensis ac suffitibus honorarent, vota etiam facerent ut Deo, & supplicationes ad depellendas calamitates peragerent. Hæc Photius ex Philostorgius. lib 2 Hist sect 17 Cæterum ne te moveant convitia quibus Photius in Philostorgium immodeste admodum debacchatus est, scias id pro more factum quoties aliquid occurit quod Photio displicet. Veritas autem Historiæ ex Theodorito satis confirmatur, qui in lib fine lib. 1 Hist describens quantus cum honoroe exequiæ Cadaveri Constantini in exequijs adhibitus dilatus fuerat, addit: Quod siquis istis non vult credere, is ea intuens quæ nunc ad ejus loculum et statuam geruntur, credat ijs quæ scripta sunt, & Domino qui dixit: Glorificantes me floricabo et qui me spernunt ipsi spernentur. Interim ubi Philostorgius dicit Christianos Imaginem sacrificijs placasse, sed c non putandum est eos animalia ad Altare Idoli mactasse, sed cibos et potus alibi paratos Idolo obtulisse. Hujusmodi oblationes jam viguisse supra ostendimus, easque ab mimicis horum Christianorum accusantibus sacrificia dici solere manifestum est ex accusatione Fausti Manichæi apud Augustinum quæ sic se habet Sacrificia gentium, inquit, vertistis in agapes, Idola in martyres, quos votis similibus colitis; defunctorum animas vino placatis et dapibus. Imo ab ipso Augustinuos ipse eus vocatntur sacrificium dapium et a Concilio Carthagenensi oblationes mortuorum ut supra notavimus. Et certe hæc vera erant et proprie dicta sacrificia utpote quæ non in eo consitunt quod aliquod mactatur ad altare sed in eo quod aliquod offertur ad altare, ac Divo vel Idolo sacrum fit. Et plurima erant apud Gentes sacrificia quæ in rerum vita carentium oblatione consistebant Cum159v Cum igitur in vrbe summa Constantinopolitana ante annum 425 quo Philostorgius historiam scripsit, cultus imaginis hujus ad tam immensum superstitionis gradum penerit, exinde conjectari liceat quid in alijs factum fuerit in locis circum jacentibus, et in partibus magis orientalibus a quibus malum propagatum fuisse videtur. Neque enim pauci fuerunt e plebe Constantinopolitana qui hæc factitarunt, Theodoritus & Philostorgius rem narrant ut ut consuetudinem loci tanquam ex hæc tanquam ex consuetudine loci gesta narrant. Neque plebs sola sed Antistites & Patres Ecclesiæ huic cæno se jam immerserant. Nam Theodoritus jam factus erat Episcopus erat Cyrei, urbis Syriæ, & præterea vir prudens & doctus, & tamen rem narrat cum laude, quasi Deus ipse Constantinum hoc cultu glorifircari vellet, propterea quod Constantinus Deum glorificasset. Vide colligitur etiam hæc facta fuisse consentientibus plerisque episcopis et præsertim Constantionopolitano, nam si illi improbassent, Theodoritus, vir cautus ut notaum est, notatum scelus non tanta cum laude commemorasset. Et præterea sicut Ambrosius sustulit oblationes dapium in sua provinc diæcesi, sic alius quivis Episcopus reliqui Episcopuis Provincialies talia scelera ex suais urbibus et ditionibus extirpare potuissent si modo res ipsis displicuisset. Quosdam fuisse tam ex clero quam ex plebe qui rem dolerent facilè concesserim. At si aliqui ex Patriarchis, aut malgna aliqua pars Episcoporum ex ex horum numero fuissent, quis non videt hos mores corrigi potuisse. Inter se de præsulatu, deque subtilissimis quibusdam quæstionibus fidei quas nemo hominum intellexit unquam, digladiantur vehementissime, & Hæreticus mox proclamatur qui vel minimum ab eorum religione recesserit, sed cum ijs vero qui oblationi sacrificijs & lucernis accensis ac suffitibus, qui votis insuper et supplicationibus colunt id imagines, cum ijs insuper pqui penateibus constituunt student, quales erant imagines Symeonis Romæ in tutelam singularum ædium constitutæ, cum ijs denique qui ut loquitur Augustinus sepulchra et Imag picturas adorant, servatur communio. Sed hoc nil miratus sum ubi considero qualies Nazianzenus & Hieronymus Episcoporum et clericorum gregi cœtui describunt mundum hac tempestate subditum fuisse, & quomodo his ipsis ducibus Cultus Martyrum et reliquiarum intoivit in Ecclesias. Quinimò hos ipsos saltim conspirasse cum populo in hunc cultum si non et prælusisse had levia sunt indicia. Nam populus A cum graves ‡‡ graves discordiæ inter Ioannem Chrysostomum & Theophyilum Episcopum Alexamdriæ diu fervissent: ✝✝ Apud Ioannem Damascenum. de Imag. lib. 3, circa fin. Isidorus Diaconus de obitu Theophilili hoc recenset. Theophilus, inquit, ob illud peccatum (quod scilicet nunquam Ioannis ChrisostomiChrysostomi nomen passus esset in Ecclesia recitari) non poterat quiscere animam agere donec allata ei fuit imago Ioannis Chrysostomi: quam cùm illie adorasset, spiritum emisit. Hæc Isidorus. Iste autem Theophilus præsultatum tenuit ab anno 160v 385 ad annum 408, unde status deploratus Ecclesiarum Ægypti tali Episcopo toto hoc tempore subditarum deprehendi potest. Præterea de ipso Chrysostomo✝ Damascen de Imag. Orat. 1. in vita ejus ab eodem Damasceno citata, hæc leguntur: Habebat autem (Chrysostomus) effigiem Apostoli Pauli in Imagine in loco ubi propter corporis imbecilitatem parumper quiescebat: erat enim supra quam natura patiatur vigilans. In hanc ille effigiem, quando perlegebat illuis epistolas oculorum aciem intendebat, in eaque non secus ac si Paulus ipse vivus esset obtutu defixus inhærebat beatum ipsum appelans, totamque animi cogitationem ad illum dirigens & cum eo versans & loquens contemplando. In hoc loco non dicitur quidem Chrysotomum adorasse Imaginem, sed animum tantum in eam sæpius intendisse: (unde veritas historiæ minùs suspecta redditur:) at quamvis licet nihil ampliùs fecerit, tamen hoc ipsum mentem nimis redolet superstitiosam, & populo confidentiam in cultu Imaginis Constantini et similibus profundissimus superstitionibus conciliare posset. De Episcopo etiam Romano hoc reperio, quod ejus rogatu Imp. Valentinianus tertius circa annum 4332 posutit in Ecclesia B. Petri, super confessionem ejus, (i.e. super altare,) imaginue auream Servatoris Christi gemmis pretiosissimis ornatam & ([Hadrianus Papa ad Carolūum magnūum Epist. 3. c. 19 tom. 2, Epist. Rom. Pontif. Item Platina Anastasius, & Platina)] ut et duodecim Apostolorum imagines itidem auresas: Et quomdodo Sixtus ipse fecit Absidam super cancellos cum argentea statua Laurentij Martyris pensante libras ducentas. ([Anastas.)] & basilicam B. Mariæ aureis imaginibus decoravit [Hadrian. ib.]. Hæc Pontifex ipse. Cùm utique populi manifestissimis superstitionesibus de quibus Augustinus dudum conquestus fuerat mederi deberet, pro e contra pro pictumis quas primo hic erigit stat fusileass Imagines, easque non in parietibus sed super ipsum Altare collocat, ubi magis colerentur. Sed idem fuerant superiores Antistites. Illi ponebant Imagines, populus p pingebant vela et parietes, populus colit, illi tamen magis pingunt donec tandemque statuæ etiam collocantur donec tandem hic (si modo hic primus id fecerit) picturas mutarit sta picturis adjuxit etiam statuas. Viderint alij uter pejor cæcus ductor vel cæcus 161r ductus, qui ponit offendiculum vel qui pedem impingeit. Vtinam et clerus ipse non simul impegisset lapsus fuisset impingendo cecidisset. Therasia [uxor Paulini Nolani] ex conjuge soror facta est. Sige Gert ad ann. 423. Possem præterea narrare quomodo Valentiniaus j junior circa annūum 435 suadente Sixto Papa posuit in Ecclesia B. Petri, superconfessionem ejus, (i.e. super Altare) Imaginem auream Servatoris gemmis pretiosissimis ornatam & duodecim Apostolorum Imagines itidem aureas (Anastas. Platina) Et quomodo sixtus ipse fecit Absidam super cancellos cum argentea Statua beati Laurentij Martyris argentea pensante libras ducentas (Anastas) Et quomodo errore indies crescente, eo tandem se deventum est in sexto seculo, ✝✝Theophylactus Simo catta l 2 apud Phob. cod. 65 ut in castra & medias tanquam auxiliatores acces deferentur imagines, cœlo, ut fingebatur, lapsæ: tam dein anno 3078 vel circiter, Imagines B. Virginis & omnium sanctorūum in Pantheone, Tempelo gentili quod prius Gentiles construxerant dicaverant Cebeli matri Deorum atque dijs omnibus dicaverant, actoritareauctoritare imperatorea statuerunt Et in memoriam facti tam ingsignis fæstum illud omnium Sanctorum instituerunt quod usque hodie observatur: denique quomodo cultus illearum contra opponentes eos qui Ecclesiæ reformationem hac in parte agressi sunt quasi bellis defensus et servatus fui. Sed hæc prosequi non sunt præsentis instituti. Initium Apostasia a tempore Iuliani ad exitum Theodosij aut paulo ultra exponere solummodo decrevi. Satis igitur fuerit ostendere malum a tempore Iuliani paulatim, increbuisse, licet non statim ad culmen perverit sunt cultus invocatio sanctorum & cultus reliquiarum. Apud Omnibesus utique Christianusos cultus In ad usque tempora Iuliani160r Iuliani cultus Imaginum adeo fuerat in od ut nullis posset colorum fucis nullis pra dæmonum præstigijs in mentes omnium christianorum perdum posset posset derepen derepente igo retroduc sed soloummodo per continuas repertibus lentus novarum generatiosessionis lentus insinuari. Hæc eadem tempestate Præter superstitiones in Martyres etines orta sunt et alia bene multæ. Nonnullarum supersestigia quæ sunt vestigia apud Auctores, sed post deterriores illas suas hactenus descripsimus non opus erit his insistere, & mMartyr in uno Chigo testimonio rem tota complecti: Is igitur enim in Epistola 119 ad Ianuarum de ritubus Ecclesiæ sic scribit. Hoc nimis doleo, inquit, quia multa Multa inquit quæ in divinis Hoc nimis doleo, inquit, quia multa quæ in divinis libris saluberrima præcepta sunt; minùs curantur & tam multis præsumptionibus sic plene sunt omnia, ut gravius corripiatur qui per ✝✝ Hoc est dum cavitus Pente schem i.e. Octava bantur Vide Comment. quod resurrectionēem nempe octavo die significabant. octavas suas terram nudo pede tetigerit quam dici mentium vinolentia sepelierit. – Ipsa in religionem quam paucissimis & manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia Dei esse liberam voluit, servilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit conditio Iudæorum, qui etiamsi tempus libertatis non agnoverint, legalibus tamen sarcinis non humansis præsumptionibus subjiciuntur. Hæc Augustinus, ex quibus cum cultu Martyrum et Imaginum collatais facilè sentias Ecclesiam Romanam quæ hodie regnat tempore Augustini non natam modo sed adultam fuisse, licet jam cariosa senectute et anilibus rugis deformior evaserit. 162r Quomodo per oculos ante et retro & intus sive in lateribus sub Alis, significetur intelligentia prophetiæ implet præritorum futurorum et præsentium id est prophetiæ impletæ et implendæ et veræ religionis quæ ad præsens tempus spectat, explicui supra. Subjungit Apostolus quod Animalia non interquiescebant die et nocte dicentia Sanctus sanctus sanctus Dominus Deus Omnipotens, qQui erat et qui est et qui venturus est. Atque hic alluditur ad similem ✝✝ cap 6 Isaiæ preophetæ visionem ubi Deus sedebat in super Thronum excelsum in Templo & Seraphini clamabant, Sanctus sanctus sanctus Dominus Deus exercituum. Omnipotentiam Dei a Ioanne positam Isaias exprimit per dominum in exercitus, et loco nominis Qui–est–et–qui–erat–et–qui–venturus–est, Isaias habet nomen Iehovæ quo Rabbini existentiam Dei præsetntem præteritam et futuram designari putant. Et pro Animalibus Apocalypticis ibi ponitetur Seraphines Nam singuli sex alas habent et unicam tantum faciem perinde ut Animalia hæc Apocalytica. Sunt igitur hæc Animalia Seraphini et inde vicissim patet Cher Seraphinos & veterum Prophetarum esse symbola Ecclesiæ. Idem intellige de Cherubinis, hac tantum differentia quod quatuor Seraphini conjunctum cum viginti quatuor alis significant ecclesiam totam complexam ex Iudæis et Gentibus, Singuli verò Cherubinio cum quatuor faciebus et alis totidem significat ut apud Ezekielem depinguntur significatnt totam ecclesiam quod quatuor tetrarchias omnes quatuor omnes ecclesiæ sine alique distinctione Iudæorum et gentium distinctione circumcisionis et præputii. Ecclesiæ vel Iudæorum vel vlevntium vel amborum sine distinctione. Habet præterea sedens supra Thronum librum in dextra manum, et eo alluditur ad Librum Legis quem jussit Moses reponi et asservari ad latera Arcæ fœderis et ibi asservari. Deut 31.26, significatur verò per Metonymiam prophetia omnis veteris Testamenti, incipiendo a Mose et ad Danielem usque163r usque pergendo, Nam et aut ultra. Nam et sigillis hujus libri signati alluditur ad maxime ad librum prophetiaæm Danielis quam utique Deus in fine prophetiillæ illius jussit sigillari.Tu autem Daniel, ait claude sermones et signa librum usque ad tempus statutum finis. Hic est liber ille liber ille sigillatus signatus in manu Dei quem cujus sigilla solvuntur in Apocalypsi. et L a cujus cujus sigillorum solutione liber Apocalypseos nomen habet. Confer hanc Danielis prophetiam cum Apocalypsi et senties maximāam esse inter utramque affinitatem utriusque. Initio Prophetiæ Danielis Danielis apparet ruit ei vir vestitus poderæ & renes ejuc accincti auro obrizo – & facies ejus velut species fulguris & oculi ejus ut lampas ardens, & brachia ejus et pedes quasi species æris candentis & vox sermonum ejus quasi vox multitudinis. Nonne alluditur ad hanc visionem in initio Initio Apocalyseospseos initio ubi Iohanni Etiam inito apparet vir similis filo hominis vestitus podere et præcinctus ad mamillas zona aurea, –et oculi ejus velut flamma ignis et pedes ejus similes autichalco sicut in camino ardenti & vox illius tanquam vox aquarum multarum id est (ut exponitur cap 17 ) tanquam vox multitudinis er simile est et facies ejus sicut sol lucet in virtute sua Incipit utraque Prophetia a visione consimili ut ærtò scias eas germanas posteriorum alludere ad priorem esse & posteriorem alludere ad priorēem. ‡‡ Nam et visio illa quæ Danieli solummodo apparuit explicatur in Apocalypsi. Ibi tandem enim discimus Christum per hominem a Dianiele visum significari, neque Christum tantum sed etiam Christi corpus mysticum una cum varijs ejus affectionibus ut ex epistolus ad septem ecclesias ubi descriptio visionis repetitur, posthac ostendam. Adde quod præter hanc visionem et librūum clausum habentur etiam in utraque prophetia utrobique habetur Liber vitæ utrobique tribulatio, magna utrobique tempus tempora et dimidium temporis, utrobique & designatio temporum per dies, & ut non repe & resurrectio mortuorum Vis Hæc omnia describuntur in prophetia illa Danielis sed clarius in Apocalypsi. Vis præterea quid sibi Daniel velit per Abominationem desolationis intelligere (cap 11. 31 & 12. 11) quid per sanctorum vastationem ( & auxilium parvum ijs datum (cap 11.33, 34). quid per quid per Regem qui faciet juxta voluntatem suam (v. 36) Reges austi et Aquilonis qui adversus eum veniunt Deumque ejus peregrinum & Mahuzzimos, quid per ac Regesque item Austri et Aquilonis qui adversus eum veniunt (v. 36, 40) quid per ultimum furorem et interitum regis Aquilonis Michaelem item pro populo Danielieis tunc stantem, & & liberationem populi Danielis e tribulatione maxima & subsequentem proxime ante resurrectionem mortuorum? Vis, inquam hæc intelligere adi tandem Apocalypsim ubi hæc omnia iterum describuntur idque licet sub diversa typorum forma. Confer prophetias, nam liber librum aperit. Et si hæc non potes intelligere Certè prophetia illa Danielis continutatur ab ipsis Danielis temporibus (Dan. 11.2) ad usque veram resurrectionem mortuorum adeoque includit tempora de quibus agit Apocalypsis. Agit etiam utraque Prophetia de Ecclesia. eEt Prophetias sacras quæ de ijsdem sunt temporibus deque eodem subjecto ad se invicem alludere & se mutuò aperrire quid mirum est? Cùm jussit Deus – – – ♁ – – Apocalypsis librum Danielis signari usque ad tempus finis, nonne satis insinuavit librum illum aliquando aperiendum esse? At alibi non aperitur præterquam in Apocalypsi. Quod autem de hac ultima Danielis prophetia dictum est intelligi etiam debet de reliquis. prophetijs ejusdem Nam et in prophetia de Aricte et Hirco (Daniel cap 8) jussus est Daniel signare visionem quid post quoniam ad: multos dies erit. Interpretatur vulgus hanc hanc comparuūum in hac prophetiamm de Antiocho Epiphane sed ridiculè ut post ostendam Cornu parum supra alterum cornu denotat regum parūum exaltatum supra alterūum regnum, id est regnum Romanorūum supra regnūum Græcorum 163v Porrò Prophetiam de quatuor bestijs esse reliquis adjunendam esse constat ex quarta bestia quæ in Apocalypsi iterum etiam describitur & fusiaùs explicatur quàm in Daniele. Dicitur autem hanc ibi bestiam hanc similumis esse pardo & pedes ejus sicut ursæ pedes uVrsæ & os ejus sicut os Leonis Apoc 13. Apoc 13. Contrario ordine & nominantur quatuor bestiæ Danielis nimirum Bestia decem cornupeta, Pardus, Vrsa, et Leo ut scias prophetiam Danielis ibi bestium Apocalypticam attingi & bestiam septicipitem quæ primo loco nominatur eandem esse q cum quarta Bestia Danielis in illa Danielis in illa prophetia. Prophetijs Danielis addendæ sunt etiam prophetiæ aliorum omnium prophetarum quotquot de temporibus ultimis scripserunt Id constat ex Apocalypseos cap 10 ubi Angelus jurat per viventum in sæcula sæculorum – quod tempus non erit amplius sed in diebus vocis septimi angeli cum cœperit Tuba canere consummabitur mysterium Dei sicut evangelizavit per servos suos Prophetas. Agit ergo Apocalypsis in Tuba septima de magno aliquo mysterio quod Deus prius prædixerat per Prophetas adeoque prophetiarum illarum resignatio est. Sed quodnam illud mysterium et a quibusnam prædictum? Nimirum ad clangorum septimæ tubæ Factum est regnum hujus mundi domini nostri et Christi ejus et regnabit in sæcula sæculorum – et advenit tempus mortuorum judicari & reddere mercedem servis suis prophetis & sanctis et timentibus nomen ejus pusillis et magnis et exterminandi eos qui corruperunt terram Apoc 11.15, 18. Hæc autem prædicta fuerunt a Daniele in lapide qui incidit in pedis imaginis cap 2., in regno filijs hominis in nubibus venientis post cap 7 & in magna tribulatione sub impijs et resurrectione mortuorum cap 12. aAb Isaiah in pacificio Christi regno restitutis Iudæis & superatis gentibus cap 2 & 11 & 35 & 54 & 59 & 66. A Ieremiah itidem cap 23 & 33 in C Ab ut et ab Ezekiele cap 28 & 34 & 36 & 37 & 38 & 39. Item A Mose Deut 4.30 & 30.1, 3, 7. Et a Prophetis universis ut testatur Petrus dicendo quod Deus mittet Iesum Christum quem oportet quidem cœlum suscipere usque in tempora restitutionis omnium quæ locutus est Deus per os omnium sanctorum ejus suorum Prophetarum a sæculo. Act 3.21. Quæ Petri verba meditatione dignæ sunt profunda meditatione. Est itaque Apocalypsis resignatio et quasi clavis explicatio veterūum prophetiamrūum de ultimis temporibus & maximè Prophetiarum Danielis quæ sunt omnium nobillissimæ quippe quæ solæ tempora omnia in continua serie usque ad finem mundi complectuntur. Ideò Librum164v Ideò Librumfatidicum Daniel præ cæteris clausit et signavit Daniel, , ut signat aperit aperiret Agnus. Et inde habuit Apocalypsis nomem suum ut Agnus aperiendo videretur Danielem maximè explicare Danielis ænigmata cognosceretur prophetias ejus apprimè patefacere. Porrò a libri hujus f signati resignatione habuit Apocalypsis nomen suum. Significat autem Apocalypsis non tam prophetiam omni ex parte novam quam revelationem aut manifestationem rei ænigmaticæ priùs propositæ sed non prius intellectæ Est ideo libri resignatio illa est expo manifestatio seu explicatio priorum ænigmatum priùs propositorum:, et liber ænigmata illa significat: quæ quidem ænigmata nihil æliud esse possunt præter quāam prophetiaæ; vesteris testamenti. Idem denique colligitur ex eo quod Et hinc liber ille signatus dicitur scriptus intus et foris. Duplex hic designatur Prophetia genus, unum intus alterum foris. At quænam illa duo genera præter prophetiam veterem et novam scr ænigmata et revelationem sensus ænigmatiam illa prophetiam veterem et novam ænigmaticam et explicationem, literam olim editam Et hinc liber ille dicitur scriptus initus et foris. Duplex hics verbis designatur prophetiæ genus unum intus, alterum foris. hac enigma Litera veteris prophetiæ olim edita, foris erat: sensus et explicatio ejus usque ad Libri resignationem intus mansit, usque ad resignationem libri. Hunc sensum Deus planè communicavit cum Agno, et Agnus misso Angelo suo patefecit servo suo Ioanni quatenus non planè quidem sed quatenus ipsi visum fuit.. & [Nam neque Agnus ante passionem Diem et horam ultimam noverat neque alius quisquam præter patrem filij. Mark 13.32 Matt 24.36. Tunc verò Apocalypsin Christus dedit Deus dedit Christo, Christus per Angelum significavit Ioanni. Apoc 1.1 Vsque tunc mansit liber fatidicus in manu solius Patris. Neque aliquis dignus repertus est librum accipere aperire præter Agnum, non angelus non spiritus excipitur. Solus Agnus dignus est repertus. Et ideo Angelus propheticus prohibet se coli ob prophetiam ostensam et rationem reddit, quia prophetiam acceperat a Christo. Deum ait adora, Nam testimonium Iesu est Spiritus Prophetiæ. Qua de causa solus Deus et Agnus coluntur in Apocalypsin.] Adde quod Prophetia illa prior Danielis continuatur a temporibus Danielis usque ad resurrectionem mortuorem. Dan 11.2 & 12.2, 3, 13. Vnde et hujus tempora cum illius temporibus coincedere necesse est. Versantur etiam animæ circa idem subjectūum quod Ecclesia est. Et prophetiæas sacræas quæ de ijsdem sunt temporibus sunt deque eodem subjecto, quod ecclesiam est se invicem aperire debent ad se mutuo alludere et intelligo se invicem aperire quid mirum est? Cùm jussit Deus librum Danielis signari usque ad tempus statutum finis, et paul pronunciavit sermones hujus libri clausos esse et signatos usque ad tempus finis, nonne satis insinuavit librum illum aliquando apperiendum esse? Aperitur ergo in Apocalypsi, nam alibi aperiri non legitur At alibi non aperitur præter quam in Apocalypsi. Est itaque hæc Prophetia resignatio et expositio prophetarium veteris Testamenti et maximè prophetiarum Danielis quippe sunt omnium nobilissimæ sunt, upote quæ sunt omnium nobilissimæ, quippe quæ solæ per tempora 164r tempora omnia in continua serie usque ad finem mundi continents. procedunt complectuntur Et quoniam prophetiæ illæ temporiebus Apostoli prophetiæ illæ veteris testamenti ex parte impletæ erant ideò liber signatums Apocalypsi diciter scriptus tam foris quam intus et foris id est prophetiam tam impletam quàm implendam continere. Quod foris scriptum erat legi proculdubio potuit absque libri resignatione & resignandus erat liber ut illud quod intus erat legeretur Quod foris erat legi potuit abque libri resignatione et ideo respondet impletis. Resignandus erat liber ut reliquum legeretur. Sed quoniam ex parte impletus erat, ideò significat prophetias Apocalypsi antiquiores. Et Porrò a libri hujus fatidici sigillati resignatione Prophetia tota nomen habuit Apocalypsis nomen suum habuit. Significat autem Apocalipypsis non tam prophetiam omni ex parte novam quàm revelationem vel retectionem aut explicationem aut manifestationem rei ænigmaticæ priùs propositæ sed non priùs intellectæ Et Est et hunc ideo rursus a resignatio liber illius Apocalypticus explicatio est priorum prophetiarum cit res ænigmaticarūum terūum prius propositarum et ideo et hinc iterum pater propterea id est prophetiarum veteris testamenti expositio superi priorum ænigmatūum id est veteris Prophetiarum veteris Testamenti. Idem denique colligitur ex eo quod liber ille scriptus dicitur tam foris quam intus id est tam præterita quam futura continens librum illūum signatus fatidicum qui resignatur in Apocalypsi significare Et prophetias illas priores Animum igitur ad Apocalypsin attentum adhibeat quisquis velit pr priores prophetias intelligere . Hinc discat quid intelligit Daniel Foris continet literam veteris prophetiæ quæ sine libris resitilis potuit. quæ Intus co sensum et intelligentiam ejus sex explicationem in nova Apocalypseos prophetia patefactiendam quid una cum reliqua scientia prophetica quam Deus cum agno) communicavit. per tempus tempora et dimidium temporis, per abominationem desolationis, q per regem qui faciet juxta volentatum suam, & per regem ejus Deum peregrinum & Mahuezim, per regems Austri et Aquilonis qui adversus eum veniunt, et per alia multa quæ adeo Danielem et alias prophetas leguntur per tempora finis, per maximam tribulationem in fine, quartum per quartam bestiam cornu parvum & subsequens regnum sanctorum quod nunquam præteribit. Foris continet veterem prophetiam (explicante Apostolo Paulo Rom 11.26.) apud intus intelligentiam et expositionem et pleniorem ejus in Apocalypsi patefactam declarem futurrumum scientiam nova Apocalypseos prophetia patefaciendāam. totus continet prophetiam totāam utriusque testamenti non quoad literam sed quoad substantiam ejus. Idem denique præterea confirmatur ex verbis Angeli in Apocalypsi quiApoc. 10levavit manum suam ad cœlum & juravit per viventem in sæcula sæculorum qui creavit cœlum et quæ in eo sunt & – – – quod tempus non erit amplius, sed in diebus vocis septimi Angeli cum cœperit Tubi canere consummabitur mysterium Dei sicut evangieleizavit per servos suos prophetas. Agit ergo Apocalypsis de magno in Tuba septimo de magno aiquo mysterio quod Deus prius prædixerat per prophetas, adeoque prophetiarum165r prohetiarum illarum hac in parte resignatio est. Sed quodnam est illud mysterium illud , & in quibusnam prophetijs prædictum? Audi. Vbi septimus Angelus Tuba cant cecinit statim proximè subjungitur, Factum est regnum hujus mundi domini nostri et Christi ejus, et reganbit in sæcula sæculorum – et advenit tempus mortuorum judicari & reddere mercedem servis suis prophetis & sanctis et timentibus nomen tuum pusillis et magnis et exterminandi eos qui corruperunt terram. Et hHis autem verbis exponitur visio regnum caput septimum Danielis regno illo quod Deus erriget post quatuor bestuas exponitur regnum quo statua tam visio de Lapide statuam confringente tam Danieli quam Nebuchadnezari in somno visa contrita fuit et confracta fuit, exponitur exponuntur verba Angeli apud Danielem quod post de ultimo tempore dicentis ubi populus ejus ejus eripietur dicentis quod in tempore ultimo post metus maximus salvabitur populus tuus ejus omnis qui sub exitu regis Austr Aquilonis consurget Michael – et veniet tempus perturbationis quale non fuit ab eo ex quo gentes esse cœperunt usque ad tempus illud. Et in tempore illo salvabitur populus tuus – et multi de hics qui dormierunt in terræ pulvere evigilabunt alij in vitam æternam alij in opprobrium &c. Exponuntur etiam denique multi aliorum prophetarum sermones huc spectantes quos omnes per currere longum esset sermones Prophetarum de regno denique multi aliorum prophetarum sermones huc spectantes quos omnes percurrere longum esset. Denique ex multis allusionibus illis et illustribus Apocalypseos ad veteres prophetias allusionibus hac exponimus tota sermonum serie produxcimus et producturi sumus abunde satis constare potest vetus prophetias illas in Apocalypsi attingi et explicari. Aut enim clarioribus verbis enarrantur, aut quod maximum est quæ ibi sparsum & confuso ordine dicta sunt hic rediguntur in ordinem. Creditet vulgus se Theologi vuglò sic dicti Somniat quidem vulgus se melius intelligere veteres prophetias quam Apocalypsin. Ratio est non quod illas melius propter defectum ordinis utique f propter defectum ordinis faciles est perperam interpretari, ijs præsertim qui sermonem propheticum non intelligentes fingunt pro arbitrio significationes typorum. Sic olim Iudæi in prophetijs quæ ad primum servatoris adventum spectabant se fefellerunt & usque hodie pergunt se ffa fallere. Si gentiles rectè intelligerent prophetias 166r scriptor. Etenim in Chronico ab Annūum Christi 430 scribit: Alini, Wandalique mutant nomina in Bœtica. Nam Æmanicum vocant Alanis; Calenses, Cazellani; Fortunales, oppidum S. Nicoloi; Tereses Canani: [lege Callani:] et post in Tarraconensi consistunt in oppido Palfuriana: – – postea mirgrantes in Lusiataniam ex oppido Ierabrica fecerunt Alanquerem. Ex quibus constat populum per hæc tempora satis numerosum mansisse. Regni verò quamdiu stetit, magnituio ex eo constare potest, quod tria Barbarorum regna per id tempus Hispanias fere universas occupeaverant & Alani alteris duobus dominabantur. Alani, inquit Toletanus, postquāam in Hispanias sunt ingressi, in Carthagenensi et Lusitania Provincijs superbo oculos sedes altissimas collocarunt – – – – – – gloræ Alanorūum. Rodesicus Toletanus, Hist. Wand. c. 17. Quæ tamen Toletani verba non ita intelligenda siunt quin Alani post abolitum Regni nomen propriāam quamndam in se republicam aliquamdiu formarent donec in aliorum barborum regnorum ditionem cederent. Ea enim de causa & indomiti nec alieni patientes imparij a Gunderico desciverant & Romanis facti sunt vectigales ut ex Alfonso tradit Vasæus. Quinetiam si Maximo, qui Anno 612 Chronicon rerum Hispanicarum composuit, fides debetur, hi Alani circa anni anno Christi 448 bellum intulerunt Romanis in Carpetania et Carthagenensi Provincia & urbes vastarunt. Quas tamen Provincias Alanis a Richillane Suevorūum Rege eo circiter tempore mox oppressis Alanis ereptas et Romanis restitutas esse discienus ex Mariana lib. 5, c. 3. Proæmium historiæ ecclesiasticæ De Monachismo (– patent)