Notes on Jewish ceremonies and their relevance to prophetic exegesis

Ms. 13.21r Ex Maimonide lib de Cultu divino

~~Lib.~~ Tract. 1. cap. 2. sec 5 Quæ moses Salomo et reduces e captivitate fecerunt Altaria et quod olim futurum est, eorum quodque decem erat cubitorum altitudine, quæ eadem ~~erit~~ altitudo erit et ejus quod demum futurūum est. Quod autēem in lege est. Et tres cubitos in altitudine, [Exod. 27] id de loco duntaxat intelligendum est eo quo sacra struebantur. Iam quod fecerunt ~~reduces~~ altare reduces e captivitate (cujus ad similitudinēem futurum est id quod denique extruetur) id est in longitudinem et in latitudinem duos et triginta cubitos.

6. Iam qui erant in altaris altitudine cubiti decem, eorum alij è Palmis quinque, alij constabant e palmis sex: verum in reliquo templi ædificio cuncti cubiti constabant e palmis sex: omninoque altare totum octo et quinquaginta palmos altum erat.

7 Hæc igitur erat mensura Altaris et forma. Erigebatur quinque palmos in altitudinem & undique fiebat retractio quinque palmarumpalmorum: hæc erat Altaris basis. Itaque deinceps latitudo altaris erat triginta cubitorūum cum duobus palmis quaquaversus. Deinde erigebatur etiam triginta palmos rursumque fiebat retractio quinque palmorum: hic erat Altaris gyrus. Tum etiam duodeviginti palmos in altitudinem excitabatur, hic erat locus structionis, qui patebat quaquaversus quatuor palmos & cubitos duodetriginta. Post autem quàm hos duodeviginti palmos [quos maimonides ~~esse~~ onis statuit esse altitudinem altris Mosaici] contrahebatur etiam in angulis: nimirum excitabatur in unoquoque Altaris angulo veluti cornu quoddam ex ædificio quadrato & eodem cavo. Et horum quatuor cornuum altari circundatorum quodque hinc et inde cubitum occupabat: ibidem circumquaque relinquebatur ~~spatium in~~ sacerdotibus spatij tantumdem, in quo pedes ponerent. Itaque locus ille in quo sacra struebantur omnino quatuor palmos & quatuor supra viginti cubitos in longitudinem & in latitudinem patebat.

8 Erat cujusque cornu altitudo palmorum quinque.

13 Ad meridiem Altaris erat ædificatus collis. Is in longitudinem patebat duos & triginta cubitos & sedecim in latitudinelatitudinem. Nempe occupabat in terræ solo spatium triginta cubitorum ad lataris latus. —— Erat altitudine novem cubitorum minus sextante: pertinebat enim ad eum altaris locum quo sacra struebantur

15 Erant etiam ad occidentem collis mensæ duæ: una è marmore et ex argento altera. In illa victimarum ordinabantur membra. In hac apta rei divinæ vasa erant disposita.

16 In altari nihil cavum; sed veluti columna totum intus solidum erat &c

Cap 3.

sect 18. Erant labro mammæ duodecim ut ex eo sacerdotes jugi sacrificio operantes lavare possent simul omnes. Atque labro conjunctūum erat aliud vasis genus in quo perpetua contineretur aqua, idque vas erat profanum ut in eo pernoctans aqua ne vitiaretur. Labrum enim erat e vasis sacris unum et1v et sanctum efficiebat quicquid recipebat: quod autem sanctum efficeretur in aliquo vase sacro, hoc idem si in eodem vase pernoctasset vitiaretur.

Cap 4

8. Ostium vestibuli cubitos erat altum quadraginta, latum viginti.

Cap 5. 17. In Atrio Israelis erant conclavia octo: ad aquilonem tria [ ~~viztvidelicet~~ lapidis quadratis, scaturiginis et ligni] & tria ad austrum [viztvidelicet salis, Parvæ et lavantium] — unum a dextra portæ in ~~Atrio sitæ~~ oriente sitæ quod erat conclave Phinesi vestiarij alterum erat a læva, quod conclave erat eorum qui crustula efficiebant.

Cap. 6.

1 Qui in sanctuarium per portam in oriente montis sitam ingressus erat, is recta [in plano] pergebat ad extremum spatium intermuralem: tum ex eo in atrium mulierum ascendebat ~~per~~ gradibus duodecim —

2 Rursusque recta incedebat per totum atrium mulierum: deinde ex isto scandebat in Atrium Israelitarum, (hoc enim erat atrij principium) quindecim gradibus

3 Perambulabatque totum Israelitarum Atrium incessu æquabili: tum ex ista ascendebat in Atrium sacerdotum [quod erat altius Atrio Israelis cubitis duobus et semisse]

4 deinde per totum atriūum ~~Israelis~~ sacerdotum, per locum in quo situm erat Altare & per intermedium Altari et vestibulo spatium recta procedebat Hinc ascendebat in Vestibulum duodecim gradibus — Vestibulum autem et templum totum in plano erant.

In comment. Mons Sion situs erat ad Aquilonem ab urbe (Psal 43.3) habebat duos aut ut alij volunt res colles. Inde Trijugus appellatur. Primus particulariter Sion dicebatur, secundus Moria in quo erat templum – tertius Acra. Tres fuerunt colles in urbe, inquit Iosephus lib 5 de bello Iudaico &c

6 Sub Israelitarum atrio quædam erant conclavia eaque versus atrium mulierum aperta. In his citharas, Nablia Cymbala reponebant Levitæ & reliqua fidium genera. Atque in eo quod ex Israelitarum atrio in Atrium sacerdotūum erat erectum ~~pulpito~~ suggesto collocabantur Levitæ carmen ad rem divinam canentes.

Cap 7

3 Omnes intra montem ædis venientes ad dextram introibant, quam partem obeuntes tandem exibant ad lævam —

5 Ante portam in Oriente ~~etiam~~ Atrij sitam quæ est porta Nicanoris, nemo fronte proterva versetur. Est enim a porta directò contra Sanctum Sanctorūum. Et in Atrium ~~ingressus~~ quicunque ingressurus est placidè pergat eo loci quo jus eundi habeat.

6 In Atrio sedere concessum est nemini præter reges e stirpe Davidis — Etenim qui considebat in conclavi lapidis quadrati Senatus, is in ejus dimidio profano duntaxat sedebat [~~Sed p~~ Cæterum profanum illud erat in Atrio exteriore]. Ibi igitur sedere licet.

11. Castrorum erant in deserto genera tria. Israelitarum quæ eraterant quadripertita. Levitarum de quibus dicitur, Ac per gyrum Tabernaculi metabuntur: Dei, quod in tabernaculo fœderis erat citra januam Atrij.

14 cæteris regionibus sanctior est Vrbs 16. Monte spatium2r spatium intermurale [in quod gentes ingredi non licuit] 17 spatio intermurali atrium Mulierum [In id nec de die lavandus ingreditur] 18 Atrio mulierum Atrium Israelis. 19 Eo Atrium Sacerdotum: in id enim Israelitarum introeat nemo nisi tum, cum necessariò requiruntur aut ad imponendas hostiæ manus, aut ad expiationem faciendam aut ad mactandam victimam, aut ad agitandum sacrum. 20 Hoc sanctius est spatium ~~id qu~~ inter vestibulum et Altare. 21 Eo templum in quod nisi lotis manibus et pedibus introeat nemo. 22 Ipso denique sanctūum sanctorum.

23 Qui erat in cænaculo locus sancto sanctorum directa oppositus, in eum semel in hebdomada intrabant lustraturi [de tecto] ecquid in ædificio ~~reficiendum esset~~ [id est in ipso sancto sanctorum] &c reficiendum esset &c.

Tract 2. De Apparatu Templi. Cap 1

sect. 9. Iam de unguendi modo, erat qui capiti sacerdotis instillaret oleūum, quod idem hic paulò supra oculos sacerdotis diducebat in formam Chi Græci qualis est ista figura χ quia in lege dicitur, Quod fundens supra caput Araonis unxit eum & consecravit. Iam de gente Davidica Reges ungebantur in capite ad figuram diadematis. Atque in his ipsis nec alias partes corporis ungere nec multum olei profundere licebat.

11. Non ungebatur Rex si regis erat filius & regnum enim a patribus hæreditate perpetua traditus liberis. [Ob controversias dirimendas solummodo ungebantur, ut Solomon frater natu minor &c]

[Oleo unctionis inerat Myrrha, Exod 30 25. Maimon Tract 2. Cap. 1. sect 2. Suffimento thus Exod 30.34. Maimon ib. cap 2. sect 1.

Cap. 3

2 Canebant Levitæ ad omnia universæ Ecclesiæ holocausta debita: itemque ad feriarum pacifica sacrificia quo tempore fieret vini libatio. Nam voluntate quidem cum Ecclesia donaret holocausta æstiva quædam & cum libamenta separatim fierent, carmen non canebant.

3 — Iam singulis quidem diebus in suggesto non consistebant pauciores quāam duodecim Levitæ qui carmen ad rem divinam concinerent, sed his sine fine poterant adjungi. — Adstabant alij qui fidibus canerent. Horum erant alij Levitæ, alij genere clari Israelitæ qui sacerdotibus collocarent filias. Nam in suggestum ascendebat nemo, nisi claro genere natus.

4 Quibus igitur fidibus utebantur? Nablijs, tibijs, cytharis, tubis & Cymbalis. Nablia nec pauciora duobus adhibebantur nc plura sex: neque pauciores duabus neque plures duodecim tibiæ: tubæ non pauciores duabus nec plures quāam centum et viginti. citharæ non pauciores quam novem sed augebantur ad infinitum.

5 Cunctis diebus solemnibus et calendis ad rem divinam sacerdotes tubis clangebant & canebant Levitæ carmen quod a lege dicitur: Siquando habebitis epulum & dies festos & calendas canetis tubis Num. 10.10

6 Omnino duodenis in anno diebus ad aram tibijs canebant: ad immalatioimmolationem Paschatis primi ad immolationem Paschatis secundi ad primam feriam solennem Paschalis ad primam feriam solemnitatis hebdomadarum & per octo dies solemnes scenopegiorum.

9 Samuel Vates itemque Rex David omnes omnino Levitas distribuit in curias viginti quatuor. Earum unaquæque plenam hebdomadam ministabat, Tum verò2v Verò Princeps cujusque curiæ cunctos suos distinguebat in familias Iam singulis hebdomadæ diebus ministrabant certi quidam, atque hisce diarijs ministris suum cuique munus assignabant familarum principes.

Cap 4

~~1 Levitis e cunctis sacerdotes sunt ad sacrificia facienda delecti. scriptum~~

3 Moyses nostenoster ille magister Sacerdotes in octo distribuit curias: earum erant quatuor de stirpe Eleazaris & de stirpe Ithamaris item quatuor. Quæ quidem partitio mansit ad Samuelem prophetam: is enim suo tempore simul cum Rege Davide distribuit eos in curias viginti quatuor quarum suus cuique præerat Antistes. Ex his igitur Hierosolymam operatum ascendebat sungulis hebdomadis una curia: vices mutabantur singulis sabbatis: abibat una curia succedebat ei proximè sequens usque dum ministrassent omnes, atque ad eundem ordinem perpetuo redibant.

4 Ac jubendo sancitum est ut ad dies solemnes sint æqua conditione curiæ omnes ut quicunque peregre venerit sacerdos ad solennitatem altari ministratum, cum ea, quæ ex ordine operatur, curiâ ministret pariter pariterque sacra participet, nec quis ei dixerit: Abi dum curiæ tuæ statum ministrandi tempus appetierit.

5 Verum enim notandum est hæc edicta duntaxat esse de sacrificijs dierūum solemnium, de partitione panum propositionis & duorum illorum panum Pentecoste offerendorum. Nam votiva sacrificia, voluntaria et jugia nec solemnibus quidem diebus quisquam fecerit præter curiam ex ordine ministrantem

11 Ex curiarum Principibus suam quisque curiam in familias distribuerat ita, ut singulis Hebdomadæ diebus singulæ familiæ totæ deinceps rem divinam facerent et familiarum suum quæque Antistitem habebat.

Cap 5

7 Porrò domus erat Pontifici magno parata in Sanctuario: hoc enim illud est quod conclave summi sacerdotis appellabatur. Atque honestūum & decorum erat eum in Sanctuario sedere die tota. ex quo nusquam abibat nisi in domum suam idque noctu tantum, aut ad summum horam unam aut alteram interdiu. Habebat igitur domum Hierosolymæ unde nusquam decedebat.

11 Summus Sacerdos cum iniret Templum, numen adoraturus tres eum ministri apprehendebant [honoris causa] Eorum unus dextram, alter sinistram ejus, tertius tenebat eas, quæ in amiculo humerali gemmæ inerant; atque templum introibat, adorabat. Vt vicarius ex audito pedum motu summum Sacerdotem e templo redeuntem intelligebat, velum ei tollebat. Qui e templo cum exisset, fratres ejus sacerdotes introibant, adorabant, exibant.

12 Suffitum quo die cunque libuisset adolebat, & de cunctis sanctuarij sacris portionem princeps auferre potis erat — nec ut sacris operaretur sortiendum ei erat, sed cum placitum erat quam vellet rem divinam faciebat. Ad reliqua verò totius Israeliticæ regionis sacra par erat ejus & reliquorum sacerdotum conditio.

13 Cum igitur sacris operaretur summus Sacerdos ad altare per collem ascendebat, et incedebat ad dextram ejus vicarius. Vt medium collem attigisset summus sacerdos, ejus dextram apprehendebat vicarius3r vicarius atque illum porrò producebat usque ad fastigium. Tum ei porrigebat Sacerdos is qui jugis sacrificij caput ad Altare deferebat, quæ haberet in manu victimæ membra. Quæ postquam ipsis manus imposuisset in ignem projiciebat.

14. Reliqua deinde ejus sacrificij membra eidem ita porrigebant. Sacerdotum unusquisque quæcumque manu gestaret victimæ membra dabat Sacerdoti qui primas obtinebat & hic ea tradebat summo Pontifici: is illa projiciebat in ignem postquam manus illis imposuerat. Qui si voluisset, manus tantum imponeret & alijs in ignem projicienda darent.

15 Sacerdos ubi crevisset ad staturam viri idoneus erat qui rem divinam faceret: sed eum non sinebant fratres ejus sacerdotes usque dum viginti natus esset annos. Ac primo vice sacris operaturus non inibat Atrium, nisi dum carmen ad Aram Levitæ concinerent.

Cap. 6.

1. Nullius omninò sacrificium fieri potuit, quin huic ipse interesset. Cum igitur Ecclesiæ sacrificia cunctorum forent Israelitarum, nec fieri posset ut omninò omnes Israelitæ in atrio assisterent divinis, a priscis institutum vatibus erat ut ex Israelitica gente tota viri deligerentur idonei plurimùm a peccato abhorrentes, qui gentis universæ legati divinis assisterent. Hi nimirum illi sunt qui viri stationis appellantur. Atque ut sacerdotes & Levitas in curias, item istos in stationes descripserant quatuor et viginti. Earum ex unaquaque unus erat præfectus omnibus. Is vocabatur stationis AtistesAntistes.

2 Singulis igitur Sabbatis conveniebant omnes illi viri stationis qui per hebdomadam erant officio functuri: & ex his qui erant Hierosolymæ, aut propius aberant, introibant in sanctuarium, un cum sacerdotum curia et Levitarum, qui per eandem hebdomadem sacra erant administraturi: et qui procul essent dissiti, ubi suæ stationis appetisset tempus, in ejus quem incolebant loci synagogam coibant.

3 Quid igitur faciebant homines illi vel Hierosolymæ vel in Synagogis longè dissitis? Primùm jejunabant suæ Hebdomadæ die secundo itemque tertio, quarto ac quinto. Nam vigilia Sabbati propter honorēem sabbato habendum non jejunabant, neque porrò die primò Hebdomadæ ne de summis sabbati delicijs protinus in jejunium transirent

4 Porrò3v

4 Porrò quovis ejus hebdomadæ qua rebus divinis assistebant die quatuor ad Deum precationes fundebant, matutinam, vespertinam ac clausulam atque inter matutinam et vespertinam addebant aliam ~~tandem~~ quandam quæ sane quidem illis erat peculiaris. Tum sacerdotes ter in die manus tollentes populo benedicebant, ad precem matutinam item ad præcipuam [seu peculiarem] illam precationem atque clausulam. Præterea bis in die tres homines de libro prælegebant aliquid e lege scilicet ad præcem matutinam et ad eam quam diximus addi precationem. Nam ad precem vespertinam aliquid e lege recitabatur non de libro sed memoriter, ut fere recitatur illa sectio, Audi Israel [Deut 6.4]

5 Horum igitur hominum tum ipsa convocatio ad unamquamque earum quas commemoravi precationum tum etiam ad precandum orandum & obtestandum Deum legendamque legem commemoratio, Statio vocabatur

6 Legebant igitur e Genesi primò Hebdomadæ die usque ad Fiat firmamentummamentum, &c altero usque ad Congregentur aquæ; tertio ad fiant Luminaria; quarto ad Producant aquæ: quintò ad producat terra: sextò ad perfecti sunt cœli

7 Atque legis sectionem illam majorem homines duo legebant: parvam prælegebant unus et idem. Et quæ manè legebantur sectiones duæ, eædem rursus ad secundam precationem legebantur de libro & ad vesperam memoriter.

8 11 Viris stationis interdictum erat neve barbam et capillum tonderent, neve lavarent per totam hanc qua ministrabant hebdomadam. Rursus enim ut die quinto ejusdem hebdomadæ id facerent propter honorem sabbato habendum, concessum erat Quod autem interdictum esset ne hoc idem reliqua hebdomada sua facerent, id causæ fuit ut in stationem ingrederentur non inculti & horridi sed jam tonsi et lauti.

Cap 7.

1 Erant in Sanctuario præfecti quindecim. Etenim quindecim rerum istarum suum cuique præfectum semper esse necesse erat: descriptioni temporum [quibus singula fierent:] claudendis portis: custodijs agendis: cantoribus: cymbalo cæterisque fidibus: sortibus [quibus quisque id quod sorte sibi obtigisset, munus efficeret:] ~~fiebat igitur q~~ pullorum nidis [ pullos in sacrificia venderet:] sigillis [seu tesseris] Libationibus [qui libamina vini et olei venderent in sacrificia:] ægrotis: aquis: Propositionis panibus efficiendis: suffimento componendo: texendis velis: vestimentis sacerdotalibus apparandis.

2 Atque horum cuique præfectorum multi erant homines subjecti.

3 — ~~Eten~~ Quotidie cum aperirentur ~~portæ~~ templi portæ: buccina terni edebantur sonitus, æquabilis, infractus, æquabilis

5 Quis præsidebat cantoribus, quotidie Levitas deligebat qui carmen in suggestu voce canerent. Item ejus jussu sacrificijs faciendis clangebatur. Etenim nullo prorsus die clangores in sanctuario pauciores audiebantur quam viginti unus. Nam edebantur ad apertionem portarum tres: novem ad sacrificium juge matutinum & ad vespertinum totidem. Et quo die hostia immolabatur4r immolabatur extraordinaria, ad hujus immolationem etiam clangores edebantur novem: sin autem calendæ vel dies festus incideret in sabbatum: item si in sabbatum incideret principium anni, cum hostiæ extraordinariæ essent tres immolandæ non seorsim ad harum unamquamque clangebatur sed ad omnes simul novem clangores edebantur.

6. Præterea autem vigilia Sabbati clangores addebantur sex, quorum edebantur tres ut avocaretur ab opere plebs et totidem quibus secerneretur tempus sanctum a profano. Addebantur etiam tres die festo porta cum aperiretur inferior. Hæc Atrij mulierum porta fuit. Tantundem cum aperiretur porta superior quæ porta Nicanoris erat: quæ quoniam erat supra Atrium mulierum porta superior dicebatur. Itemque edebantur tres ad haustum ejus aquæ, quæ ad solemnitatem Tabernaculorum libabatur, non item ad eam quæ in sabbatum [illius festi] hauriebatur. Edebantur et tres ad aram cum libaretur aqua

16 — Vela quotannis efficiebantur duo quæ sanctum a sancto sanctorum distinguerent.

17 Atque in templo secundo vela adhibebantur tridecim: septena in septem Atrij portis: unum in janua vestibuli: unum ad templi januam: duo ad Adytum templi a sancto dividendum & itidem duo e regione ipsis in cœnaculo.

Cap. 8.

sect 8. Erant in sanctuario ubi vestes illæ [Sacerdotum] reponerentur sex et nonaginta arcæ quatuor videlicet pro unaquaque curia. Ita suis cujusque curiæ arcis proprium erat nomen inscriptum &c —

10 Summus autem sacerdos noctu, et cum ex sanctuario excedebat vestes aureas in suo conclavi deponebat.

Tract 3. De ratione adeundi Templi Cap 1.

sec 12. Curiæ sacerdotum ne sordidatæ venirent ad vices suas exercendas vetitum erat sua quamque hebdomada tota capillos tondere vestimentaque lavare. Itaque sese tondebant, corpus lavabant et vestes ante, quam obirent tempus sui muneris.

Cap 2

~~sect 4. si in sanctum quod est cis sanctum Sanctorum nec sacrificaturus neque adoraturus introisset~~ sacerdos cum privatus tum summus~~sacerdos cum privatus tum summus~~

sect 2 Cunctis sacerdotibus interdictum erat ne extra sacrificandi tempus intrarent nec in sanctum nec in sanctum sanctorum. —

4 Cum igitur in Sanctum quod est cis sanctum sanctorum nec sacrificaturus neque adoraturus introisset Sacerdos, cum privatus tum summus omninò verberaretur.

Cap. 3

nt 1 Castrum tertium a mœnijs urbis ad muros Atrij montis usque ad sp cancellos spatij intermuralis. 3 4v 3 Spatij intermuralis [quasi 10 cubitos lati] 4 Atriūum fæminarum. 5 Virorum 6 sacerdotum. 7 inter Altare et portiam 8, Templūum 9 Adytum.

cap. 5 1 Sacerdos ~~antequ~~ sacrificium facturus ut ante, quam operaretur, manus lavaret & pedes jubendo sancitum est. [Exod. 30. 19, 20]

3 Vt sacerdos inter unamquamque operationem lavaret opus non erat Mane semel lavabat & tota deinde die totaque nocte operabatur, siquidem nec e templo exierat neque somno se dederat, neque urinam fecerat, neque porrò a re divina cogitationem averterat. Quod si quid horum fecisset rursum lavare oportuisset.

4 Sin e templo exisset atque redisset et omissa lavatione, operaretur, modo cogitationem a re divina non avocasset, operatio ejus bona fuisset. Nam hæc Templi cautio generalis erat: Nemo quamvis mundus ingrediebatur atrium operaturus quin prius corpus totum in aquam immersisset [ex decreto scilicet Sanedrim. Nam lege dei satis erat manus & pedes abluere Exod 30.19, 20]. Cæterum corpus lavabatur extra sanctuarium. Manus et pedes post ingressum sanctificabantur lavando ad vas sacrum ]

6 Si cujus fuerant temeratæ manus, immersæ in aquam purificabantur, neque porrò lavatione opus erat.

10 Atque ut aqua e Labro illo exiliente manus abluerentur, præceptum erat: Verum tamen si quis ex alio vase ad rem divināam apto lavisset, bene habuisset: de vasis autem profanis nequaquāam consecrabantur. Iam si quis ex vase ad rem divinam ~~parato~~ apto manus lavisset extra sanctuarium aut intra sanctuarium manus lavisset e vase profano, et faceret, operatio ejus profana fecisset.

16. 17 [Lavabant et omnia sacra ministeria peragebant stantes.]

Cap. 6.

11. Consilium magnum in conclavi lapidis quadrati sedebant. Hujus senatores in eo potissimum ~~occupati~~ erant ~~aut~~ occupati quotidie ut considentes cognoscerent de ordine sacerdotum atque eorum genera & vitia pervestigarent. Cujus in genere profani quid inveniebatur, is vestes induebat atras, quibus obvolutus ex Atrio discedebat. Quisquis integer et purus inveniebatur albis sese induebat, atque ingressus cum fratribus suis sacerdotibus sacra obibat.

Tract 5 De ratione sacrificiorum faciendorum Cap 1

5. Vniversa Ecclesia quotidie sacrificium juge faciebat duplex: faciebat et ea sacrificia quæ addebantur istis ad sabbata et Neomenias et ad dies festos: porro autem faciebat et hircum in hostiam pro peccato ad diem Expiationis.

Cap. 2

1. Quicquid offerebatur Vini et similæ una cum victima libamina nominabatur: atque simila illa seorsim libaminum fertum dicebatur.

Cap 3

11 Manuum impositio [in hostiam] nisi in Atrio [eriore] non fiebat.

Cap 5. 18. Ex dictis patet primò spargi sanguinem deinde pellem detrahi tum hostiam diffindi, extrahi exta, atque adoleri.

Cap. 7. 11 Omnes in altare conscendentes conscendebant ad dextram, idque circumibant, atque descendebant ad sinistram.

1a 5r Ex Maimonide De cultu Divino tract 6. ~~Cap 1~~ De sacrificijs jugibus

cap 1. 2. Sacrificium juge matutinum mactabatur sole necdum exorto quidem, sed jam collustrante totam orientis oram. [— & aliquando tardius, usque ad horam 4tamquartam (i.e. 10mamdecimam Romanam)]

3 Vespertina vero mactari licebat ubi primùm umbra porrigebatur ita, ut eam porrigi cunctis appareret: id fere fit hora diei sexta dimidia [i.e. Romana 12 $\frac{1}{2}$ ] et deinceps ad extremum usque diem. Verūum hoc quotidie horâ octava et dimidia demum jugulabatur & sacrificabatur demum hora 9a nona et dimidia.

9 Sacrificij juge faciendi ratio erat eadem atque holocausti — Iam 10 Sa agnum non ligabant ne rationem heterodoxorum imitarentur. sedenim hujus pedes tum anteriores tum posteriores manu constringebant. Iam constringendo hostia disponebatur ita, ut esset ejus caput conversum ad meridiem & facies ad occidentem 10 Sacrificium juge matutinum jugulabatur in lanienæ angulo inter occidentem & septentrionem intermedio ad secundum annulum. vespertinum autem in ejusdem lanienæ angulo inter septentrionem & orientem medio item ad secundum annulum, id adeò, ut jugulatio contra solem fieret: nam ea e regione solis esse jugulanda utique traditum est. Cap 2. 4. Singulis diebus tres in summo altari rogos extruebant unum ingentem quo sacrificium juge & reliqua porrò sacrificia adolerentur. alterum ad latus superioris. ex isto ignis dabatur in thuribulum ad suffimentum quotidie incendendum. tertius omninò ad usum erat nullum, sed ad observandum præceptum hoc de igni Ignis perpetuò ardebit in altari. 7 Ingens ille rogus extruebatur in altari ad Orientem: 8 contra altaris cornu accidenti, et meridiei itermedium 9 vis 11 Auferebatur cinis [ex altari] quotidie nascente aurorâ Cap 3. 2. Quantum igitur suffimenti singulis diebus incedebatur? Centum denariorum pondus – denariorum videlicet quinquaginta pondus manu et tantundem vesperi. [atum capit Cabos 6 Cabus Logos 4 Logus quatuor arum aquæ vel vini pondus denariorum 17

\frac{1}{2}

Horum d pondere æquabant denarios Romanos 24] orum pondo] 3 Cum incendebatur suffimentum in templo ab eo amovebatur populus omnis: et neminem inter Vestibulum et Altare versari5v versari fas erat donec is qui suffimentum adolebat templo egressus esset. 4. Hæc igitur erat suffimenti singulis diebus adolendi ratio. Cujus erat officium cinerem tollere de interiori Altari tollere is in templum ingrediebatur cum genere quodam vasis sancti cui טני nomen erat: erat id ex auro & capiebat Cabos duos & semissem. Deponebat טני in terram ante conspectum & quicquid in Altari medio inerat cineris & carbonis suis ipse manibus apprehedebat atque in טני: ad extremum reliquias verrendo indebat, vas illud in Templo relinquebat, exibat. Cui sorte suffimentum adolendum obtigerat is suffimento vas certum implebat, cumulabat: erat aptum ei vasi operculum, nomen ei acerra Iam hanc ille acerram imponebat vas il aliud lanx isti nomen erat: lancem istam panniculo opertam manu prehendebat atque ingrediebatur. ingrediebatur cum eo et alius qui thuribulum ignis manu tenebat 5 Iam hæc erat ignis accipiendi ratio. Cui sors obtulerat thuribulum, thuribulum ex argento sumebat et conscendebat altaris culmen, ubi carbones huc illuc dimovebat, atque e rogo secundo carbones adeo exustos capiebat. Descendebat inde & infundebat carbones illos in thuribulum aureum. Iam carbonibus ex istis si dispersum es 7 Ante hos ibat qui interiori ex altari cinerem sustulerat is טני in quo cinis altaris interioris inerat, capiebat, adorabat, & exibat. Qui ferebat Lancem, acerram tollebat de Lance quam deinde suorum et familiarium aut propinquorum alicui dabat. tum inspiciebat ecquid esset suffimenti dispersum in lance. Eidem inde quod fortè dispersum erat simul et illud quod inerat accerra suffimenti, familiaris ille propinquusve in pugnum dabat proteuusque numen adorabat atque excedebat. 8 Hunc igitur cujus erat officium suffimentum incendere ita monebant: Cave ne primum incendas suffimentumi id quod est ante conspectum tuum ne usu veniat ut uraris: tum ille suffimentum incipiebat super ignem projicere leniter pro more et moo cribrantis similam usque adeo donec suffimento omnis erat constratus erat ignis. 6r 9. Iam cujus erat adolere suffimentum nunquam adolebat quin Præfectus ei primus dixisset, Adole. Qui si sacerdos magnus esset illi præfectus ita dicebat, Domine summe sacerdos, adole. Postquam præfectus ita dixerat, omnis populus recedebat & suffitor suffimentum adolebat, numen adorabat atque excedebat. 10. Vt mane vesperique tollerentur de candelabro cineres lucernæque accenderentur aptè, jubendo sancitum est. 11 Erat in unamquamque lucernam infundendus dimidius logus olei. 13 Quæ lucerna respiciebat occidentem eam extinctam post sublatos ipsius cineres non accendebant nisi de altari exteriori: reliquæ verò lucernæ extinctæ accendebantur alia de alia. Cap 4 & 5 De sortibus et panibus propositionis. Cap 6. 1 Ministerij divini opera quotidiana hoc ordine efficiebantur. Paulò ante quam surgeret aurora veniebat Præfectus sortium: is sonum edebat ad Atrium atque aperiebatur illi: tum atrium explorabat totum et ac crustularij crustula efficere desinebant. Sacerdotes qui hic præsto aderant omnes ante, quam veniret Præfectus sortium jam lauti fuerant & vestes induti sacerdotales: conveniebant in conclave lapidis quadrati ac consistebant. Deinde sorte una & item altera suum cuique ducebatur opus sic, ut alio loco disputavimus. Incipiebat inde operari is cui sors ut cinerem tolleret evenerat. — Idem hic rogum magnum extruebat — et rogum alterum. denique idem ferebat et duo illa lignorum segmenta quæ imponebat rogo magno ad multiplicandum ignem. Ibatur inde in conclave vasorum. Inde promebantur omnia, quæ in totum erant necessaria diem vasa sacra. Dein hostiam jugis sacrificij adaquabant [i.e. aquam potandam ei dabant ut pellis facilius detraheretur.] ac continuò illam is cui forte evenerat ut jugularet ad lanienam trahebat. Hunc sequebantur sacerdotes quibus obtigerant ut hostiæ membra in altare ferrent. Hic commorabatur interea dum magna Templi porta aperiebatur: quæ cum pandebatur tunc ipsum hostiam jugis sacrificij jugulabant: deinde in templum introibant sacerdotes duo: unus cui sorte evenerat ut cinerem de interiori tolleret Altari, & alter cui obtigerat ut de candelabro cinerem tolleret. 2 Et qui cinerem altari tollebat tum tollebat cum hostia jugis sacrificij jugulabatur deinde sanguinem spargebat is qui exceperat. 3. Post sparsum sanguinem is qui in templo erat lucernas accendebat quinque atque e templo ambo simul excedebant. illi vero qui erant in laniena, hostiam corio exuebant, atque in membra secabant et quod cuique membrum sorte evenerat id6v id in collem ferebat. Iam membra reponebantur ad aquilonem intra dimidiam collis partem inferiorem. Eorum autem, quæ quotidianis addebantur, sacrificiorum membra ponebantur intra dimidiam collis partem ad orientem collis inferiorem ad orientem: nam quæ Kalendis immolabantur hostiæ, earum membra reponebantur in summo altari inter cornua, eo videlicet loco quo sacerdotes incedebant; hoc enim modo palam fiebat adesse Kalendas. Hic membra sale aspergebantur: et collis quoque sale sternebatur etiam sabbato. Et adeo, ne si lubricus foret in eo conciderent sacerdotes dum ad rogum ligna ferrent. — 4. Postquam fuerant in collem translata membra, coibant omnes in conclave quadrati lapidis quadrati. Hic eis dicebat Præfectus. Fundite precem unam, & illi protinus recitabant, Amore æterno &c Decalogum Audi Israel &c Quod si audiendo &c Et dixit &c Verum et ratum &c Complacerat &c. Fac pacem &c Sabbato autem addebant & precationem aliam: nempe viri Curiæ abentis advenientibus ita precabantur. Qui voluit nomen suum ædem incolere istam, is conciliet inter vos amicitam, fraternitatem pacem & societatem. Porrò tertia sors ducebatur et quarta & cui evenerat ut suffimentum adoleret, introibat, adolebat: tum introibat is cui obtigerat ut de candelabro cinerem tolleret, qui reliquas accendebat lucernas duas, deinde cum eo qui de candelabro cinerem tollebat excedebat simul is, qui suffimentum adoleverat, & simul una cum fratribus sacerdotibus in vestibuli quadrati lo gradibus insistebat 5 Hic ut venerat inter vestibulum et Altare, certum quoddam instrumentum musicum capiebat aliquis. hoc idem inter vestibulum et altare jaciebat. Erat hujus instrumenti musici sonus ingens, & triplex usus. Nam quicumque sacerdos sonum ejus audiebat noverat fratres suos sacerdotes in templūum introîsse Deum adoraturos & celeriter accurrebat. et homo Levita cum audiret sonum ejus noverat fratres suos Levitas in templum introîsse canttatum atque celeriter accurrebat et stationum Præfectus, cum audiret sonum ejus, homines inquinatos statuebat ad portam orientis ne venirent in suspicionem pigritiæ, verùm omnes scirent horum necdum esse factum sacrum piaculare. Tum is cui sors hoc dederat membra de colle ferebat super altare quò cum elata fuerant, protinus illi qui gradibus insistebant ex sacerdotum precationibus unam fundentes Dei nomen τετραγράμματον ritè pronunciabant, sic ut alio loco exposuimus. Subinde ferebatur similia libaminum, post similam adolebantur crustula 7r post crustula afferebatur vinum in libationem, quod cum libaretur, tum carmen Levitæ canebant: pulsabantque cantores certa quædam fidium genera quæ fuerant in Sanctuario: porrò autem ad carminis articulos clangores edebantur novem 6. Cum daretur vinum libanti stabant sacerdotes duo ad mensam adipum: hi duas manibus tenebant buccinas. Stabat ad cornu altaris sacerdotum Antistes & sudaria præ manu tenebat. Tum buccinatores clangorem edebant rectum fractum & rectum ijdemque veniebant & adstabant ad Præfectum Cymbalo, unus ad ejus dextram et ad lævam alter. 7. Remorabatur libationem parumper qui eam facturus erat: agitabat sudaria Antistes: hîc cymbalo illi buccinâ cantabant: concinnebant Levitæ carnem, cujus ad articulum clangor edebatur, & populus omnis, qui in atrio aderat, adorabat. Atque ad singulos carminis articulos edebatur clangor, ad clangores singulos populus adorans erat. Iam inter sacrificium juge faciendum omninò clangores edebantur novem, ut ante diximus. 8 Omninò carmen nunquam canebatur nisi super ecclesiæ universæ holocausta et victimas ejus pacificas Lege præcriptas: verūum etiam supra holocausta voluntaria quæ sacrificabantur ex eo quod in conclavi oblationis supererat, cùm essent ecclesiæ carmen tamēen nullum canebatur. Et super ea quæ separatim per se sacrificabantur libamina itidem carmen nullum canebatur. 9. Hæc igitur sunt a Levitis cantata carmina. Primo hebdomadæ die canebant, Domini est terra et plenitudo ejus, [Psal 23] secundo die canebant Magnus Dominus et laudabilis nimis in civitate Dei nostri in monte sancto ejus &c [Ps 47] Tertio canebant Deus stetit in Synagoga Deorum: &c in medio autem Deos dijudicat [Ps. 81] quarto canebant Deus ultionum dominus, Deus ultionum liberè egit [Ps. 93] quinto canebant: Exulate Deo adjutori nronostro jubilate Deo Iacob [Ps. 80] sexto canebant, Dominus regnavit decorem indutus est: indutus est Dominus fortitudinem et præcinxit se &c [Psal 91] Canebant ad sacra quæ addebantur sabbato carmen hoc Audite cœli &c [Deut 32] id dividebant in capita sex quorum initia sunt Audite, Memento, Constituit, Vidit, Vtinam, Levabo, sic ut per homines sex populi præligi soletin Synagogis. Singulis igitur sabbatis canebant caput unum. Itaque carmen illud totum absolvebant sex sabbatis, tum redibant ad principium. Sabbato ad Vesperam canebant, Tunc cecinit Moyses, & Quis similis tibi [ib.] Ad sacrificium quod addebatur7v addebatur principio anni canebant Exultate Deo adjutori nronostro [Psal 80] Quod si principium anni incideret in diem quintum, canebant, Divertit ab oneribus dorsum ejus &c [Ib.] Iam principio anni ad vesperam canebant, Vox domini concutientis desertum &c 110 Sabbato cum sacrificijs quæ quotidianis addebantur ante, quam horum quæ addebantur, sacrificiorum vinum libaretur, adolebant [supra ignem secundum Altaris magni] duas illas thuris acerras. Quæ omnia, uti quotidiè mane, sic et efficiebantur & Vesperi. Excipiuntur ista, cinerem tollere de altari exteriori rogos struere & ducere sortes, quæ tria ut ante discimus, mane tantùm efficiebantur. Cap 7. 3. Manuplus agitationis munus erat ecclesiæ 5 Munus hoc meti oportebat ea nocte quæ erat ad decimum sextum diem Nisan, sive nox ista profana foret sive sabbatina 109 Solebant hoc munus hoc Porro ferretu de viridi necesse erat quod si non inveniretur ferebatur de arido. 10 Solebant munus hoc ferre de arvis ad austrum spectantibus 11 Iam hæc erat hujus manipuli parandi ratio. De vigilia solemnitatis emittebantur a Senatu qui fruges terræ solo in hæremites colligarent in fasciculos quo facilius meterentur Ac conveniebant eo proxima quæque oppida quo messis ista majorem haberet celebritatem Metebant igitur tria sata hordei homines tres tribus falcibus & arcis imponebant tribus. Cum primum ad vesperasceret messorum unus omnes adstantes ita rogabat Metamne Iam occubuit Sol? Et respondebant ei sic est Metamne? Et illi respondebant Mete &c Cap 10. 6. Omninò per septem dies Tabernaculorum, aqua fuit in altari libanda: Id usque a monte Sinai Moysi traditum fuit. Itaque cum sacrificio jugi matutino vinum atque eodem tempore aquam libabant seorsim. 7 Quod si sacerdos aquam in vas infundisset vini contraque vinum in vas aquæ tum ambo simul libaret rectum erat tamen. Iam libatio fiebat supra dimidiam partem altaris in cornu inter meridiem et occidentem intermedio unde cuncta defluebant per tenuissima foramina duo, ut alio loco dictum est. Erat igitur ex auro ampulla, quæ capiebat logos tres: hanc implebant e fonte Siloe & cum accessissent ad portam aquarum edebant clangorem primò simplicem dein fractum rursusque simplicem: tum sacerdotum aliquis collem ascendebat, idemque sese convertebat ad sinistram, atque aquam ex ampulla infundebat in pelvim ibi positam. Etenim erant8r erant ibi pelves ex argento duæ, una ad occidentem in quam aqua, altera ad orientem in quam infundebatur libationis vinum In his pelvibus inerant foramina duarum instar narium tenuissimarum, tum pelvis aquariæ foramen tenuius erat quàm pelvis vinariæ, id adeo ut aqua simul cum vino deficeret. 11 Per Tabernaculorum ferias singulis diebus de eo quod addebatur sacrificijs quotidianis, sacro separatum quoddam canebant carmen. Ac dierum intercisorum [i.e. inter feriam festūum diei primi et festum octavi seu 16, 17, 18, 19, 20, 21 Tirssri] primo canebant Afferte Domino filij Dei &c Secundo [Psal 28. 1] Secundo, Peccatori autem dixit Deus &c [Ps. 49.16] Tertio Quis consurget mihi adversus malignantes: [Ps. 93.16] Quarto Intelligite insipientes in populopopulo &c [Ps. 93.8] Quinto, Divertit ab oneribus dorsum ejus [Ps 80.7] Sexto, Movebuntur omnia fundamenta terræ [Ps. 81.5.] Quod si in harum feriarum unam sabbatum incideret carmen illud Morebuntur omittebatur 12. Exposuimus ante sacerdotes omnes in quatuor et viginti curias fuisse distributos: hæ omnes ex æquo administrabant sacra ad singulas solennitates. Iam ad solennitatem Tabernaculorum unaquæque curia sacrificabat juvencum unum aut hi arietem unum aut hircum in sacrificium pro peccato. De agnis autem alia Curia sacrificabat duos alia unum. Nempe erant pimoprimo Tabernaculorum die solenni sacrificandi juvenci tridecim, duo arietes & hircus: ex his singulas bestias singulæ curiæ sacrificabant: restabant agni quatuordecim pro curijs octo, quarum sex sacrificabant singulæ binos, & reliquæ duæ curiæ sacrificabant singulæ singulos. [Et ita in reliquis diebus dto tamen juvencorum numero adeo, ut die septimo singulæ unæ sacrificarent animalia singula.] Tract 7 De Sacris temeratis. Cap 1. 11 Et si quis cum staret extra atrium manum porrigeret intus ac victimas minus sanctas quæ forent intra atrium jugulasset, hæc utique jugulatio fuisset idonea. 12 Si quis aautem cum staret extra atrium manum porrigeret intus ac victimæ sanguinem exciperet, modus excipiendi non esset idoneus, non si caput etiam atque majorem corporis partem intromisisset Quin etiam minister si esset intra atrium totus, et peniculamentum ejus esset extra, ministerium ejus temeraretur. 14 Si bestia fuisset intra atrium tota præter pedem unum atque jugularetur, victima sane temerata fuisset. 8v The following paragraph is written upside down at the bottom of the page. qui conscripsit eam, quæ extat ad calcem bibliorum in folio elegantissimis typis excusorum Parisijs ab Ant Vitre', ann. 1662. Chronologiam sacram perfectissimam eidemque adjecit mirāam quandam appendicem, in qua cum multis & varijs de rebus tum verò de nummis, ponderibus & mensuris præsertim vero Hebræorum ita disputat in eo genere desideretur. Tract 8 De ratione faciendi rem divinam die solenni Expiationum. Cap 1. Art 1. Ad diem jejunij quondam manè quidem et Vesperi sic, ut cunctis diebus sacrificium juge fiebat: præterea autem Diei solennitatis causa sacrificabantur juvencus et aries, atque agni septem, omnes in holocausta: immolabatur etiam foris in hostiam pro peccato & hircus, qui idem vesperi concedebatur. Porrò autem sacrificabatur in hostiam pro peccato juvencus qui cremabatur, & aries in holocaustum, quos ambos præbebat de suo summus sacerdos. Porrò etiam aries sacrificabatur de publico: atque hic est aries ille de quo commemoratur ea legis sectione quæ post mortem inscribitur POST MORTEM inscribitur. [Levit 16.3] Idem hic aries inter alia sacra extraordinaria commemoratur etiam Pentateuchi parte illa quæ est de numero Israelitatrum recensendo: atque hic est ille qui dicitur aries populi. Præterea autem de publico offerrebantur hirci duo quorum alter immolatus in hostiam pro peccato cremabatur, alter vivus emittebatur in solitudinem. Itaque ad Diem illum omninò bestiæ sacrificabantur quindecim: jugia sacrificia duo, juvencus, duo arietes, agni septem, & hi omnes in holocausta: præterea hirci duo hostiam pro peccato: horum alterius sanguis inspergebatur altari exteriori & hic comedebatur vesperi alterius autem sanguis respergebatur intus in sancto, atque idem cremebatur: porrò summi sacerdotis juvencus in hostiam pro peccato, qui itidem cremabatur. 2. Atque harum quindecim hostiarum eo die mactandarum operationem omnem unus efficiebat summus sacerdos: Nec quidquam differebat inter sacerdotem unctione olei & sacerdotem vestium multiplicatione inauguratum. Qui si dies incideret in sabbatum, & sabbati sacra extraordinaria nisi summus sacerdos faciebat nemo. Et hujus diei cunctas operationes ut suffimenti per totum Diem incensionemEx Maimonide Tract 89rnem, lucernarum accensionem, cunctas efficiebat summus sacerdos omnium sacerdotum Princeps, de quo scriptum legitur, Vt roget pro se et pro domo sua, [Levit 16.17] quo loco pro domo sua, pro uxore sua est 3. Ante diem Expiationum summus sacerdos dies septem a domo sua seclusus tenebatur intra conclave illud, quod in templo ipsi paratum erat: id verò nobis usque a magistro nostro Moyse traditum est. Porrò per universos hos dies septem segregabatur ab uxore sua ne fortè usu veniret, ut illa menstrualis reperiretur hoc temporis spatio atque summus sacerdos inquinaretur in dies septem, adeoque Die Expiationum sacris operari nequiret. Eidem cooptabatur et alter summus sacerdos, qui si temeraretur ille, munus ejus iniret. Cumque temerabatur ille seu ante sacrificium juge matutinum, seu postea, quàm facerat sacrificiorum aliqua Vicarius ejus non erat initiandus sed operatione ipsa initiabatur. Et ubi superior finem, initium operandi faciebat alter. Exacto Die Expiationum prior ad suum munus redibat, alter iste sacrificabat ille quidem, cunctisque tenebatur summi sacerdotij præceptis: verùm enim non sacrificabat sic tanquam summus sacerdos: quanquam si contra fas ita sacrificasset, sacrificium ejus legitimum fuisset: cùm prior iste mortem obîsset, hic alter in ejus locum substitueretur. 4 Intra septem hos dies summus sacerdos aspergebatur vaccæ rufæ cinere; tertio videlicet secessum die et septimo, qui idem erat vigilia Solemnitatis Expiationum: id adeò, si fortè fune funestus evasisset ignora ns. Quod si sabbatum incideret aut in tertium aut in septimum diem, ejus aspersio proferebatur. 5 His septem diebus totis exercebatur in rebus divinis, in aspergendo sanguine, suffimento incendendo, accendendis lucernis, et jugis sacrificii membris super altare adolendis, quo foret exercitatior in sacris faciendis ad diem expiationum. Ac dabantur illi quidam e senatu majores natu, qui prælegerent, et traderent ei rationem sacrificandi ad Diem Expiationum, et ordinem. Iidem item dicebant ei: Domine Pontifex lege tumetipse ore tuo si forte fueris oblitus, si forte non didiceris rem istam. Vigiliâ Solemnitatis Expiationum mane constituebatur ad portam orientis: hîc ante conspectum 9v ejus agebantur juvenci, arietes et agni, ut eos internosceret, atque adeo expeditior ad rem divinam et promptior esset. 6 Omnino per hos septem dies cibum et potionem ei non deducebant: verum enim Vigiliâ Solemnitatis Expiationum vesperi non sinebant eum capere cibi multum: multus enim cibus somnum affert: arcebatur autem somno, ne secundum quietem pateretur fluxionem seminis: neque porro illi cibaria dabantur ea, quibus usus homo fere semen emittit: talia sunt ova, et lac calidum, atque horum similia. 7 Stante templo secundo nata est hæresis apud Israelitas. Saducæi (cito pereant) extetere, qui Legi sine scripto traditæ fidem derogarunt: hi contendebant suffimentum Diei Expiationum super igni ponendum intra templumi spatiūum illud, quod erat ante velum, idemque cùm fumum exhalaret introferendum esse intra Sanctum Sanctorum: Et rationem subjiciebant, quòd in Lege sit, quia in nube apparebo super oraculum: nempe volebant istam esse suffimenti nubem: at Sapientibus quasi per manum traditum est igni non superponi suffimentum nisi intra Sanctum Sanctorum ante fœderis arcam. Huc enim spectat Legis illud, Ponetque incensum super ignem coram Domino. Quoniam igitur in templo secundo metuendum erat, ne ad hæresim inclinaret Pontifex, Vigiliâ Solemnitatis Expiationum jurejurando adigebatur, atque ei supradicti senes ita dicebant: Domine Pontifex nos sumus legati Senatûs, tu vero legatus nostri simul et Senatus: nos te jubemus jurare per cum cujus nomine inscribitur hæc augusta Domus, te nihil quidquam eorum, quæ tibi tradidimus,immutaturum. Protinus et ipse fletum aliquò recedebat, quod in suspicionem venisset hæreseos, pariter et senes illi fletum abibant aliquò, quòd in suspicionem vocâssent hominem, cujus erat occulta voluntas, quæ fortassis nihil vitij conceperat 8 Tota nocte illa, quam consequebatur Dies Expiationum, Pontifex, siquidem homo doctus erat, sedens de lege divinâ disputabat: qui si fuerit tantum auditor doctorum hominum, hi coram illo de Lege disserebant. Idem si solitus erat legere, 10r legebat: sin minus, alij coram ipso legebant eò, ut a somno deterreretur. Sed quo de de genere coram illo legebatur? Nempe de voluminibus sacris. Et coram illo dormituro Levitæ ætate florentes concrepabant digito medio, et eorum unus illi dicebat: Domine Pontifex surge, ac refrigera te paululum in pavimento ne fortè dormias. Atque exercebatur interea dum immolandi tempus appetebat: neque enim ulla fiebat immolatio, donec certo cognoscebatur auroram esse jam exortam, ne fortè usu veniret, ut noctu victima immolaretur aliqua. Caput Secundum. 1 Cuncta igitur sacrificia quotidiana et extraordinaria Die illo faciebat summus Sacerdos vestitus vestibus aureis. Et sacra hujus Diei propria faciebat vestibus albisureis: erat autem ejus Diei propria operatio juvenci a Pontifice, & operatio duorum hircorum, quorum unus erat hircus emissarius, et suffimenti intra Sanctum Sanctorum inceptio: hæc igitur sacra cum vestibus albis fiebant. 2 Ad singulas vestium mutationes cùm videlicet vestes unas exuebat, et induebat alteras Pontifex, corpus totum ablueret oportebat: namque scriptum legitur, Et depositis vestibus lineis .... Lavabit carnem suam in loco sancto, indueturque vestibus suis. Is igitur hoc Die corpus totum abluebat quinquies, et decies manus & pedes lavabat. Exuebat primum eas quibus erat indutus, vestes communes, atque corpus abluebat: ascendebat e levacro, et sese abstergebat: induebatque vestes aureas, atque manus et pedes lavabat: inde victimam sacrificij jugis immolabat, incendebat quotidianum suffimentum matutinum, accendebat lucernas, adolebat mebra jugis holocausti, et cum his simul crustula, libaminaque: item sacrificabat juvencum et agnos septem, qui diei solemnis causâ quotidianis sacris addebantur; quo facto manus e pedes lavabat: tum exuebat vestes aureas, abluebat corpus, ascendebat è lavacro, et sese abstergebat, induebat vestes aureas, et lavabat manus et podes, et Diei Sacra peragebat: ac confessiones omnes, sortitiones, et sanguinis aspersiones fiebant intra Sanctum: Suffimenti 10v autem inceptio fiebat intra Sanctum Sanctorum: tradebat hircum emissarium homini, qui illum abduceret ad Azazel: eximebat exta juvenci & hirci cremandi, quorum ræliqua alicuis cremanda dabat, atque lavabat manus et pedes: deinde vestes albas exuebat, abluebat corpus, ascendebat è lavacro, et sese abstergebat, induebat vestes aureas, atque lavabat manus et pedes: sacrificabat hircum in hostiam pro peccato illam, quæ Diei solemnis causâ quotidianis sacris addebatur, item & arietem suum, et arietem populi, et hos in holocausta, et adolebat exta juvenci et hirci cremandi, faciebat sacrificium juge vespertinum, atque lavabat manus et pedes: post exuebat vestes aureas, corpus abluebat, ascendebat è lavacro, et sese abstergebat, induebat vestes albas & manus ac pedes lavabat: introibat in Sanctum Sanctorum, ex quo acerram et thuribulum efferebat, atque lavabat manus et pedes: post exuebat vestes albas, corpus abluebat, ascendebat è lavacro, et sese abstergebat, induebat vestes aureas, atque manus et pedes lavabat: adolebat Vespertinum suffimentum quotidianum, idemque lucernas accendebat ad vesperat, manus et pedes lavabat, exuebat vestes aureas, vestes communes resumebat, exibat. 2 Atqui has omnes purificationes et lavationes intra Sanctuarium fieri oportebat: namque scriptum videmus, Lavabit carnem suam in loco sancto: excipienda tamen prima purificatio, quam fieri loco profano licebat. Nam ea quidem eò tantùm spectabat Pontifex ut sese studiosiùs attenderet, ac si forte meminerit inquinamentum vetus in se residere, id hac ipsa purificatione ejus nomine factâ tolleret. Et cum Sacerdos inter vestium mutationes corpus non abluisset, aut manus et pedes non lavisset, neque inter singulas operationes, tamen ejus operatio legitima foret 4 Pontifex si ætate affectâ si valetudine esset ægrâ, de vigilia Solemnitatis apparabantur laminæ ferreæ candentes, quæ postero mane projiciebantur in aquam lavacri, ut ejus frigus remitteretur: etenim his, quæ ex Rabbinorum 11r institutis Sabbato sunt observanda, his in templo quidem locus non erat: vel etiam tantum aquæ calidæ infundebatur in in aquam lavacri, uti tandem frigus hujus remitteretur 5 Singulis diebus è labro manus et pedes lavabat Pontifex sic, tanquam reliqui sacerdotes, at hoc Die solemni honoris causâ lavabat ex aureo scypho: singulis diebus sacerdotes ascendebant in collem, quâ respiciebat orientem, descendebantque de colle, quà vergebat ad occidentem; hoc autem Die solemni sacerdotes ascendentes descendentesque per mediūum collem incedebant ante Pontificem pompâ decorandum: singulis diebus is, cui obvenerat forte thuribulum, thuribulo argenteo de altari capiebat ignem, quem de inde in aliud ex auro thuribulum effundebat; hoc autem Die Pontifex primo aditu capiebat ignem thuribulo aureo, quod ipsum in templum introferebat, ne nimiâ operatione defatigaretur: item thuribulum quotidianum capiebat cabos quatuor; at hujus Diei cabos tres: erat quotidianum grave; at hujus diei leve thuribulum: porro autem quotidiano breve; at hujus Diei thuribulo manubrium bene longum erat præfixum quod laborem Pontifici levans minus loci lassitudini relinqueret: singulis diebus in altari tres extructi rogi flagrabant; at hoc Die quatuor, quo foret altare magis ornatum, ac veluti corona redimitum. 6 Est in Lege, Vt roget pro se, et pro domo sua, & pro universo cœtu Israel, quibus verbis hanc subjectam esse vim, ut Pontifex vocis confessione se suosque nocentes declaret traditum est nostris: ex quo intelligitur à Pontifice tres illo Die factas esse confessiones: unam pro se ipso, alteram pro se simul et pro reliquis sacerdotibus, atque ad hanc duplicem confessionem manus superponebat uno et eodem illo juvenco, quem de suo Pontifex immolabat in hostiam pro peccato: tertia confessio fiebat pro universo populo Israelitico, ad quam confessionem manus super emissario ponebat hirco. In unaquaque confessione gloriosum Dei nomen ter pronunciabat, atque ita dicebat: Obsecro, Domine, Ego miser in conspectu 11v tuo admisi delicta, contraxi scelera, feci facinerafacinora: O Domini, condona, obsecro, delicta, scelera, flagitia, quæ miser ego in conspectu tuo admisi, contraxi, feci [ Id quod ore tuo venerando prelatum in servi tui Moysis lege scriptum videmus] In hac die expiatio erit vestri atque mundatio: ab omnibus peccatis vestris coram Domino mundabimini. Hîc videlicet ter pronunciatūum ab eo fuit Dei nomen, itemque fiebat in reliquis confessionibus. Et cum ducebat sortem de hirco in hostiam pro peccato immolando, idem dicebat, Domino hostiam pro peccato: ita fiebat, ut eo die decies pronunciaret Dei nomemnomen. Iam quoties pronunciandum erat, toties sic, ut scribitur, hoc est nomen Τετραγράμματον pronunciebatur: Et ab initio quidem elata voce proferebatur: Vt vero multiplicati sunt sunt homines protervi, porro Pontifex nomen hoc demissa voce proferebat, ac jucundo quodam modo operiebat sic, ut ne sacerdotes quidem ejus sodales quidquam perciperent 7 Atque sacerdotes et populus in atrio consistentes cum exaudierant nomen Τετραγράμματον Pontificis ore Sanctè purèque prolatum flexis genibus incurvato corpore procidebant in faciem, atque dicebant: Benedictus Deus cujus regnum gloriosum in seculum seculi: atque hoc illud est, quod scriptum legimus, Quando nomen Domini invocabo: date magnificentiam Deo nostro. Iam Pontifex per tres istas confessiones sub finem pronunciationis hujus nominis conversus erat ad cœtum hominum Deo benedicentium, quibus Pontifex Mundabimini dicebat. Ad confessionem Solemnitatis Expiationum totus erat dies idoneus: similiter et ad confessionem juvencorum cremandorum. Caput Tertium Erant fortes duæ, quarum in una scriptum erat Domino; in altera Azazeli: has ex quacunque materia fieri licebat, è ligno, lapide, metallo: non erat una longa, brevis altera: neque una ex argento, et ex auro altera; sed ambæ pares erant inter se, ambæ è ligno constabant: fiebant autem ex auro in templo secundo: hæ duæ sortes conjiciebantur in unum et idem vasculum, quod capiebat manus duas eò, ut Pontifex velut aliud agens manus insereret: vasculum illud12r illud profanum erat, è ligno constabat, κάλπις dicebatur 2 Hic igitur erat sortiendi modus: in atrio quà vergebat ad orientem κάλπις ponebatur ad partem altaris aquilonarem: hîc constituebantur hirci duo, quorum facies ad occidentem & ad orientem posteriora convertebantur: adveniebat eò Pontifex, cujus à dextra vicarius incidebat, et Antistes familiæ ministrantis à sinistra: Ante Pontificem erant hirci duo, unus ad dextram, et alter ad sinistram. 3 Quatiebat arculam, et duorum hircorum fortes duas duabus manibus ducebat, aperiebatque manus: si esset, ut fortem eam, quæ inscriberetur Domino dextrâ teneret vicarius ei dicebat, Domine Pontifex tolle manum tuam dextram: sin eam haberet in manu sinistra, Antistes familiæ ministrantis ei dicebat, Domine Pontifex tolle manum tuam sinistram: tum hircis illis duobus has duas sortes imponebat, dextram dextro, lævo lævam: quanquam si non imposuisset, nihil obstaret: verùm enim præceptum omisisset: atque sortium impositio omnino res est præscripta, quæ nihil obstabat: verum ductio sortium si non erat divina res, nihilominus necessariò requirebatur: ex quo fiebat, ut hominem alienum hircis imponere sortes liceret, non liceret autem hominem alienum ex urna sortes ducere. 4 Porro Pontifex coccinum, quod duorum cyclorum pondus exequaret, et haberet linguæ formam, ad hirci emissarij caput alligabat: tum hircum istum constituebat ad locum illum, ex quo emittebatur: Et alligabat etiam ejusmodi coccinum ad juculum hirci mactandi, atque immolabat juvencum suum in hostiam pro peccato, item et hircum illum, cui obvenerat sors inscripta Domino 5 Idem horum sanguinem in templum inferebat: nam ex amborum sanguine per Diem illum aspersiones fiebant tres et quadraginta ac primùm quidem ex sanguine juvenci aspersiones octo fiebant in Sancto Sanctorum intra binos vectes arcæ fœderis ad unum circiter palmum ab propitiatorio sic, uti scriptum videmus, Et asperget digitos septes conra propitiatorium. hîc una fiebat aspersio sursum versus, 12v et deorsum versus fiebant aspersiones septem: nam quod scriptum legitur, Et asperget ... septiesasperget ... septies, id traditio docuit intelligendūum esse præter aspersionem primam. Pontifex igitur aspersiones ita numerabat, una, una & una & duæ, una & tres, una & quatuor una et quinque, una et sex, una et septem. Quod autem ita numerabat hæc causa erat, quia alioquim fieri potuisset, ut per oblivionem numero septem aspersionum aspersionem primam comprehenderet: tum deinde de sanguine hirci item inter vectes arcæ fœderis aspersiones fiebant octo, una videlicet sursum, et deorsum septem, quæ aspersiones eodem modo numerabantur, quo superiores ex sanguine juvenci. Post in templo contra velum citerum ex sanguine juvenci fiebant aspersiones octo, una sursum, et deorsum septem: namque ex sanguine juvenci scriptum legitur, Contra propitiatorium et coram propitiatorio, ac numerandi ratio tenebatur eadem, quæ in Sancto Sanctorum: tum etiam de hirci sanguine fiebant item contra propitiatorium aspersiones octo, una sursum, deorsum septem, Nam de hirci sanguine scriptum fecit, Facietque de sanguine ejus quemadmodum fecit de sanguine juvenci. Et hoc loco eadem atque intus numerandi ratio tenenda fecit: & cuncti sistis aspersionibus faciendis Pontifex ut spargendo summam infimamque loci partem attingeret neutiquam contendebat: sed imitabatur lictorem, qui damnatos verberum ictibus undequadraginta multabat: postea juvenci sanguis cum hirci sanguine confundebatur, atque de confuso amborum sanguine fiebant aspersiones quatuor ad quatuor cornua altaris aurei in templo siti, item et aspersiones septem ad ejusdem altaris medium. 6 Ad singulas istarum quadraginta trium aspersionum Pontifex digitum in sanguinem intingebat: nec vero licebat, ut per tincturam unam et eandem aspersiones fierent duæ porro reliquum sanguinis effundebatur ad altaris exterioris fundamentum, quà spectabat occidentem. 7 Exinde vivum hircum Pontifex emittebat per hominem eum13r eum, qui ad hircum istum in solitudinem abducendum delectus erat. Atqui ad abducendum illum omnes erant idonei scilicet: sed Pontifices certum quendam hominem ad hanc rem deligebant, et iidem non sinebant ut eum abduceret Israelita. Iam ab urbe Hierosolyma ad solitudinis initium per viam erant constituta tuguria, quorum in unoquoque quietè sedebat unus aliquis, aut plures: hi eum, qui hircum abducebat in solitudinem, hominem comitabantur à tuguriorum uno ad alterum, Apud unum quodque tugurium monebant hominem adesse cibum, adesse potionem: qui si vires eum deficere cœpissent, atque ad illas reficiendas opus esset cibo, omnino cibum caperet; sed nunquam usu venit, ut eo indigeret Postremi tugurij habitatores ad extremum iter Sabbati consistebant, atque procul observabant hominem quid rerum ageret. Quid ille vero? Nempe coccinum illud, quod linguæ reddens speciem erat hirci corniubus alligatum, dividuum faciebat: dimidium ejus ad saxum deligabat, et dimidium inter hirci cornua: retrudebat hircum ita, ut dehorsum volveretur. Et vixdum hircus ad medium montem revolutus erat cùm membra ejus dissipata cernerentur: inde reversus homo sub postremo illo tugurio manebat ad vesperam: ac paratæ erant speculæ, ex quibus sublata sudaria significarent hircum attigisse solitudinem. Et Pontifex postquam hircum emissarium delecto homini abducendum tradiderat, redibat ad juvencum ad hircum, quorum sanguine Sanctum Sanctorum respersum fuerat: his discissis eximebat exta, quæ primùm vase reponebat, tum adolebat in altari: idem & carnem eorum reliquam in majora secabat frusta, quæ eadem quadam velut implicatione inter se colligata relinquebat, non dissolvebat: tum eadem aliis tradebat deportanda ad eum locum, quo cremabantur: hîc ea simul cum pelle sua perscindebantur, sicut alio loco disservimus 8 Vt primùm hircus emissarius pervenerat ad solitudinem, Pontifex in atrium mulierum exibat: hîc astantibus de Lege prælegebat aliquid: atque interea dum id ipse legebat, 13v juvencus et hircus cremabantur ab aliis ad receptaculum cineris. Ergo fieri non poterat, ut qui lectioni Pontificis, idem simul et juvencusi & hircique cremationi assisteret. Iam horum cremationem per hominem alienum fieri licuisse suprà dictum est 9 Lectio vero non erat divina res: quare vel suis, si libuerat indutus vestibus albis communibus legebat, vel, si malebat, indutus sacris vestibus albis: namque sacerdotibus esse concessum, ut vestibus uterentur sacerdotalibus etiam extra rem divinam alio loco exposuimus 10 Erat iste legendi modus: sedebat in atrio mulierum Pontifex, cujus in conspectu populus omnis stabat in pedes. Ædituus volumen Legis depromebat, et idem hoc tradebat principi Synagogæ: Synagogæ princeps idem illud tradebat vicario, et vicarius demum Pontifici: Pontifex accipiendo volumini assurgebat, idemque stans legebat ex illo totam illam sectionem, cujus principium est, Post mortem. Et è sectione illa, quæ est de diebus solemnibus legebat a versu decimo die ad finem ejus rei: tum volumen convolvebat, et in sinu suo repositum tenebat, atque ita dicebat, plus quàm ego prælegi vobis hîc scriptum est, atque ex ea parte Pentateuchi, quæ est de recensendo Israëlitarum numero, momomemoriter recitabat decima quoque &c. ad finem hujus rei. Id vero recitabat memoriter, quia liber ille Legis inspectante tota Ecclesia non ita evolvitur: nec verò legebat id de alio libro, quia non est permissum, ut unus et idem homo de libris duobus quidquam populo prælegat, me librorum prior veniat in suspicionem vitij 11 Ante et post lectionem istam fundebat preces eas, quæ solent in Synagogis: sedenim preci posteriori sex alias addebat, Placeat tibi Domine Deus noster, &c. Nos tibi confitemur, &c. Ignosce nobis, Pater noster, quia peccavimus &c. atque isti precationi hanc clausulam addebat, laus tibi domine, qui misericors populo tuo Israël peccata condonas: Hoc ordine videlicet primæ tres preces fundebantur: tum seorsim pro templo Deum precabatur: atque hujus precis erat ista sententia, ut stabile permaneret templum, et reluceret in eo divina Maiestas: clausula erat, Laus tibi Domine, qui Sion incolis. Porro pro populo Israëlitico seorsim Deum orabat in hanc 14r Sententiam, ut populum Israëliticum salvum et incolumem præstaret, neque Regem ex eo sublatum esse vellet, clausula erat, laGratia tibi Domine, qui delegisti Israëlem. Denique seorsim pro sacerdotibus Deum orabat in eam sententiam, ut cordi esset Deo eorum cùm tota agendi ratio, tum præcipuè rei divinæ administratio, ac suam in eos benignitatem conferret: clausula erat, Gratia tibi Domini, qui sacrasti sacerdotes: addebat inde preces, obsecrationes, hymnos, et rogationes more et modo suo: clausula erat, Opitulare Domine populo tuo Israël, quia enim populus tuus opis est indigens: gratia tibi Domine, qui precem exaudias Caput Quartum 1 Ad hunc igitur Diem hic erat omnium operationum ordo: mediâ nocte sors auferendi cineris ducebatur: focus extruebatur lignis et altare itidem, ut singulis diebus ordine suprà dicto purgabatur cinere usque dum appeteret tempus immolandæ victimæ jugis sacrificij, quod tempus cum appetierat è bysso sindon extendebatur inter Pontificem et populum. Erat autem è bysso sindon ideo, ut significaret Pontifici propria ejus Diei sacra facienda esse cum vestibus byssinis: tum Pontifex exuebat vestes communes corpus abluebat, induebatque vestes aureas, idemque lavabat manus et pedes, atque jugulabat victimam jugis sacrificij sic, ut duorum illorum signorum partem majorem abscinderet, et reliquam jugulationem alteri perficiendam traderet: ipse confestim ejus victimæ sanguinem excipiebat, quo respergebat altare ex præscripto: tum in templum introibat incendebat suffimentum matutinum, accendebat lucernas, adolebat membra jugis sacrificij, crustula, libaminaque ad illam prorsus rationem sacrificij jugis quotidiani, quam nos alio loco exposuimus. Post sacrificium juge sacrificabat juvencum, et agnos septem, qui quotidianis sacris addebantur hac Solemnitate: tum lavabat manus et pedes atque vestes aureas exuebat: exinde corpus abluebat, induebat vestes albas, lavabat manus et pedes ac pergebat ad juvencum suum: is stabat inter vestibulum et altare: caput ejus ad meridiem, aspectus ad occidentem conversus erat: stabat autem sacerdos ad orientem et convertebat aspectum ad occidentem versus. Hîc imposittis juvenci capiti manibus duabus peccata confitebatur, 14v ita dicens, Obsecro Domine, ego miser in conspectu tuo admisi delicta, contraxi scelera, feci flagitia, ego miser, et domus mea, id quod in Lege Moysis servi tui scriptum videmus, In hac die expiatio erat vestri atque mundatio: ab omnibus peccatis vestris coram Domino mundabimini: ducebat inde sortes duorum hircorum, et coccinum illud, quod habebat linguæ speciem, deligabat ad caput hirci emissarij, quem porro constituebat contra locum illum, ex quo emittebatur: itemque deligabat ejusmodi coccinūum ad jugulum hirci mactandi: rursus ad juvencum suum adibat, atque ejus capiti manus suas imponebat, ac denuo peccata confitebatur, ita dicens, obsecro Domino, ego miser in conspectu tuo admisi delicta, contraxi scelera, feci flagitia, ego miser, et domus mea, et posteritas Aaronis, populus tuus Sanctus: O Domine, condona, obsecro, delicta, scelera, flagitia, quæ in conspectu tuo admisi, contraxi, feci, ego miser, et domus mea, et posteritas Aaronis, populus tuus sanctus, id quod in Lege Moysis servi tui scriptum videmus, In hac die, &c. tum juvencum mactabat, excipiebat ejus sanguinem, quem sanguinem alicui dabat commovendum; ne foris in quarta templi areola concresceret: apprehendebat inde thuribulum, quo proximè ad partem occidentis capiebat ignem ex altari, prout scriptūum legitur, de altari à conspectu Domini: altari degressus ignem in atrij tabulato reponebat: hîc ei promebatur acerra, et vas plenum suffimenti benè fracti, ex quo suum implebat pugillum ita, ut nec mensuras abrasas, nec rursus accumulatas, sed planè expletas imitaretur: porro eum ex sua quisque magnitudine vel parvitate metiebatur, et quidquid ex suffimento demptum erat, dabatur in acerram. Dictum est ante cùm usu venisset, ut sinistrâ manu transferretur aut victimarum sanguis, aut aliud quidpiam rei divinæ, id temeratum fuisse: quamobrem æqui boni ratio postulabat quidem, ut Pontifex manu sinistrâ thuribulum, et acerram suffimenti ferret dextrâ: sedenim thuribulum quoniam erat grave et ac calidum ad usque fœderis arcam sinistrâ manu gestare non poterat: itaque dextrâ thuribulum, et acerram suffimenti sinistrâ prehendebat, ingrediebatur per templum ad Sanctum Sanctorum, ubi velum in se replicabatur: introibatque in Sanctum Sanctorum usque ad 15r arcam fœderis, quò cùm venerat deponebat thuribulum inter duos arcæ vectes: at in secundo templo, quoniam arca nulla erat, Pontifex thuribulum in lapide fundationis deponebat: tum oram acerre vel extremis digitis, vel etiam dentibus apprehendebat, atque pollice suffimentum ex acerra deducebat in pugnum usque dum rursus expleretur itidem, ut erat ab initio: hæc vero omnium, quæ erant in templo, operationum difficillima fuit: inde suffimentum supra prunas coacervans inserebat manum in thuribulūum adeo, ut suffimentum proprius ab arca, atque abesset longius ab ore suo ne combureretur, et ibidem expectabat tamdiu, donec ædes tota fumo compleretur: tum exibat, et pedetentim ingrediebatur retrò sic, ut os ejus ad Sanctum Sanctorum et tergum esset conversum ad templum usque dum extra velum excessisset: huc cùm evaserat certam quandam in templo precem Deo fundebat, eamque perbrevem, ne populus metu perturbatus Pontificem in templo mortuum esse crederet: talis igitur erat illa precatio: Sit tua voluntas Domine Deus noster, ut, si debuisset annus hic æstuosus esse, fiat pluviosus, ut sceptrum ex domo Iudæ nunquam excedat, nec domus Israël populi tui gravi conflictetur anonâ, nec viatorum preces ab aspectu tuo oblitescant. 12 Interea dum suffimentum in Sancto Sanctorum incendebatur, omnino populus omnis recedebat à templo, non recedebat autem de spatio inter vestibulum & altare intermedio: neque enim quotidie loco inter vestibulum et altare intermedio cedendum erat, nisi interea temporis quo aut intra templum suffimentum incendebatur aut inspergeretur templo sanguis sic, ut Tract. de sacrificiis jugibus explicavimus. Posthæc Pontifex juvenci sanguinem recipiebat ab eo, qui perpetuò illum agitabat ut concresceret, neque in Sanctum Sanctorum inferebat,ibique inter arcæ vectus ex eo sanguine aspersiones octo dabat, reliquum efferebat in templum, ubi quædam erat ex auro stylobata, in ea hoc reponebat: tum templo excedebat, jugulabat hircum, et ejus sanguinem excipiebat, inferebat in Sanctum Sanctorum, ibique inter vectes arcæ dabat aspersiones octo, reliquum efferebat in templum, atque in altera templi stylobata aurea ponebat: exinde recipiebat de superiore stylobata juvenci sanguinem, ex quo contra velum è 15v regione arcæ dabataspersiones octo, et quod reliquum erat deponebat: sumebatque hirci sanguinem, ex quo itidem contra velum è regione arcæ dabat aspersiones octo: postea reliquum è sanguine juvenci in id, quod ex hirci sanguine relictum fuerat, infundebat, rursusque totum simul effundebat in pateram, quâ primùm continebatur juvenci sanguis, quò magis inter se confunderentur: Et cùm paulò præter aureum altare staret medius inter altare et candelabrum, sanguine isto sic confusò respergere altaris aurei cornua incipiebat: circumibat igitur altaris cornua satis longè remotus, ac ducebat initium ab intermedio inter orientem et septentrionem cornu: hinc procedebat ad cornu septentrioni et occidenti interdmedium. inde ad cornu occidenti et meridiei intermedium: inde ad intermedium meridiei et orienti cornu. Iam aspersiones istas ab altaris inferiori parte ad superiorem dirigebat omnes præter extremam, quam quòd propiùs à se daret, dirigebat ab parte altaris superiori ad inferiorem, ne fortè vestes ejus sanguine commacularentur: exinde carbones et cineres altaris aurei movebat huc et illuc adeo, ut aurum aperiret, atque puram illam altaris partem sanguine confuso respergebat septies ad meridiem, ubi loci cornuum ejus aspersiones absolverat: egrediebatur inde, et reliquum sanguinis affundebat in basim altaris exterioris, quà spectabat ad occidentem. Hinc accedebat ab hircum emissarium, cui manus duas imponebat, atque peccata confitebatur, ita dicens, Obsecro Domine, admiserunt delicta, contraxerunt scelera, fecerunt flagitia in conspectu tuo populus tuus, domus Israël: O Domine, condona, obsecro, delicta, scelera, flagitia, quæ admiserunt, contraxerunt, fecerunt in conpectu tuo populus tuus, domus Israël, id, quod in Lege Moysis servi tui scriptum est, In hac die expiatio erit vestri, &c. tum hircum ipsum in solitudinem emittebat, atque juvenco et hirco, quorum sanguinem in Sanctum Sanctorum intulerat, exempta exta in vase reponebat, reliqua eorum cremanda mittebat ad cineris receptaculum: hinc exibat in atrium mulierum, ubi de Lege populo quædam 16r prælegebat postquam hircus emissarius solitudinem attigerat: lavabat inde manus et pedes, atque vestes albas exuebat: tum corpus abluebat, induebat vestes aureas, manus et pedes lavabat, atque hircum illum, qui foris erat sacrificandus, sacrificabat, et hircus iste ex sacris ejus Diei extraordinariis unum erat: tunc arietem suum simul et arietem populi sacrificabat, quia scriptum legimus, Egressus obtulerit holocaustum suum ac plebis: tum exta juvenci et hirci cremandorum adolebat, faciebat sacrificium jugo vespertinum, atque manus et pedes lavabat, vestes aureas exuebat: exinde corpus abluebat, induebat vestes albas, atque manus et pedes lavabat, introibat in Sanctum Sanctorum, ex quo thuribulum et acerram efferebat, atque lavabat manus et pedes, et vestes albas exuebat: deinde corpus abluebat, induebat vestes aureas, atque manus et pedes lavabat, vespertinas sic, ut singulis diebus fieri solebat: tum lavabat manus et pedes, vestes aureas exuebat, induebat vestes suas, ac domum suam abibat. Iam domum suam eum deducebat populus omnis, et ipse, quòd salvus et incolumis è Sancto Sanctorum exisset, diem sestum celebrabat. Caput Quintum. 1 Omnia illa sacra, quæ Pontifex vestitus vestibus albis intus in templo faciebat, erant ordine prædicto facienda: si res rei præponeretur, nihil actum erat. 2 Si priùs quàm jugularetur juvencus, de suffimento plenus pugillus eximeretur, nihil actum erat. Nam si plenus ille pugillus eximebatur in atrio, at certè intus in templum introferetur, intus sacrificaretur, oportebat. Et hircus si jugularetur ante quàm juvenci sanguis conspergeretur nihil actum erat: is enim in atrio jugulabatur; at sanguis ejus ferebatur intus. 3 Aries & hircus illi, qui sacris quotidianis addebantur, si sacrificarentur ante sacra quotidiana, nihil actum erat. 4 Iam si Pontifex in hirci Sancto Sanctorum hirci sanguinem sanguini juvenci prætulerit, oportebat ut ante absolutam operationem illam aspersiones de sanguine juvenci fierent ex præscripto; deinceps alius afferretur hircùs, jugularetur, atque ejus sanguine Sanctum Sanctorum ex præscripto 16v respergeretur, ac prior hircus temeraretur. Sin Pontifex in illis, quæ fiebant in templo contra velum, aspersionibus, hirci sanguinem sanguini juvenci prætulerit, oportebat, ut post inspersum juvenci sanguinem, sanguinem hirci denuo conspergeret 5 Si sanguis in Sancto Sanctorum funderetur ante perfectas aspersiones, alius afferretur sanguis oportebat, quo Sanctum Sanctorum de integro respergeretur. 6 Si perfectis in Sancto Sanctorum, inchoatis in templo aspersionibus effunderetur sanguis, sanguinem oportebat afferri alium, atque aspersiones templi redintegrari. 7 Si post absolutas templi aspersiones, et inchoatas altaris aurei, funderetur sanguis, alium oportebat afferri sanguinem, quo de integro respergeretur altare: namque omnes illæ respersiones separata quædam per se piacula erant. 8 Si perfectis altaris aspersionibus denique funderetur reliquus sanguis, nihil erat, quod sanguis efferretur alius: nam effusio reliqui sanguinis super exterius altare nihil quidquam impediebat. Quòd si juvenci sanguis effunderetur ante perfectas omnes aspersiones alius offerendus erat eximendus priùs, quàm jugularetur alter iste juvencus: id suffimenti incendebatur, inferebatur juvenci sanguis, et fiebant ex eo respersiones. 9 Atque postremus iste juvencus demum vestes contaminabat, et cremabatur ad cineris receptaculum, quippe quo juvenco demum piaculum peragebatur. 10 Quòd si juvenci sanguis sanguine commisceretur hirci ante peractas aspersiones, aspersio una sursum versùs, et septem aspersiones deorsum nomine juvenci, rursumque aspersio una sursum, et deorsum aspersiones septem fuerant hirci nomine faciendæ. Sin ad ultimam demum aspersionem sanguine sanguis confunderetur, nomine juvenci deorsum una fiebat aspersio, tum etiam una aspersio suprà, et infrà septem aspersiones hirci nomine fiebant. 14. Qui solennitate expiationum offerebantur hirci duo, hos specie statura pretio pares inter se et similes esse opus erat: porrò eos simul unà coemptos esse oportebat. Quanquam si non essent similes inter se, si alter uno die et postero die coemptus esset alter nihilominus legitimi fuissent.